• Huyền tán: Đây nêu sự kỳ lạ này hỏi ai, ai đáp.

• Kinh: “Lại nghĩ cho đến ta nay nên hỏi.”
• Huyền tán: Nêu các vị có công đức trên hết như Văn-thù-sư-lợi...
  Nay ta nên hỏi đó là tự khiêm nhưng rồi mới trình bày. Đạo  quả của ngài Văn-thù-sư-lợi thành tựu đã lâu rồi. Ở đây thị hiện ra nhân cuối nối tiếp ngôi vị Pháp vương của Phật, chỉ cò Ngài được gọi là Pháp vương tử. Vì Ngài đã từng gần gũi gặp được nhiều duyên tốt, cúng dường Chư Phật, trồng sâu gốc đức. Tiến tài tiến hạnh gọi là cúng dường. Văn-thù-sư-lợi trụ vào y thứ tư, cúng dường tám Hằng sa Phật. Cùng ba y trước hợp thành hai mươi sáu Hằng hà sa Phật, chắc chắn thấy tướng ít có này. Ngài Di-lặc tự khiêm tốn nói nay ta nên hỏi. Luận chép:
  Hỏi ở một người mà nhiều người muốn nghe, sanh tâm ít có. Cho nên chỉ hỏi Văn-thù-sư-lợi. Tâm chúng sanh phần nhiều chưa hiểu nên xuất phát nhiều người nghi, người hiểu chẳng nhiều nên đáp chỉ có một người.
  Luận chép: Thị hiện Phật và đệ tử cùng nhau thuận theo, pháp chứng thuyết... đều không trái nhau vì hiện ra nhân tướng lớn. Tướng lớn là nói diệu pháp. Nhân nghĩa là thần biến. Nay hiện ra điềm lành làm nhân của thuyết. Lại tướng lớn đó tức là hiện ra điềm lành. Điềm lành tức là nhân pháp sở thuyết làm nhân. Lại nhân là nguyên nhân.
  Hỏi: Hiện ra các nguyên nhân tướng lớn thần biến, vì sao chỉ hỏi ngài Văn-thù mà không hỏi người khác?
  Đáp: Có hai pháp nên nêu ngài Văn-thù:

1. Hiện thấy các pháp, Văn-thù chứng biết được các pháp.
2. Lìa các nhân duyên mà tự tâm thành tựu pháp kia. Nghĩa là Văn-thù-sư-lợi lìa hết các mô phỏng và xa hết sự so sánh và các nhân duyên nghe từ người, cho nên nêu ngài. Chỉ cho biết hiện các điềm lành là chỉ cho chúng biết hiện ra các việc kia kia. Vì việc không phải một

1. Phước đức.
2. Trí tuệ: Tức nội đức đều đầy đủ, nhân thành tựu là Nhất thiết trí thành tựu, duyên các việc phát ra ánh sáng, mưa hoa, động đất, tức ngoại đức đầy đủ, giải thích lại nhân là tướng. Nghĩa là hiện ra các điềm lành này là nhân. Quả đó gọi là Đại pháp. Ngoài nhân Văn-thù đã đầy đủ, nội đức lại viên tròn. Cho nên biết Phật cũng nói quả pháp diệu , do đó suy ra mà hỏi.

• Kinh: “Bấy giờ Tỳ-kheo… đến…. Nay nên hỏi ai.”
• Huyền tán: Mọi người thật sự sanh tâm nghi ngờ, là vì Phật phóng ánh sáng, nói lại nhân duyên phát ra ánh sáng. Tướng thần thông, trong oai nghi lại có mưa hoa động đất. Tướng ngoài mọi người đều thấy, cho nên nói lại việc đó sanh ra nghi. Phật nhập định mọi người chẳng biết cho nên không hỏi. Vì những căn cơ, người, địa vị ở bậc hạ không thể lường thể biết được sự nhập định của Phật. Đã không biết Phật nhập định nào, cũng như dựa vào đâu để sanh nghi, cho nên không hỏi việc này.
• Kinh: “Bấy giờ ngài Di-lặc… Văn-thù-sư-lợi nói.”
• Tán là: Đoạn thứ ba dưới cùng nêu hai ý, là nguyên nhân trước hỏi. Đây có hai phần:

1. Văn xuôi.
2. Trùng tụng.

• Chánh kinh: “Vì nhân duyên gì… cõi nước trang nghiêm.”
• Huyền tán: Phần sau nêu nguyên nhân, trước khi hỏi, mà có phần nói chung về điềm lành này. Tướng thần thông là nói trong oai nghi của Phật có mưa hoa, động địa phát ra ánh sáng v.v… là nói nguyên nhân. Ngài Di-lặc vì mình và người nên hỏi. Thấy ngoại tướng mà cùng đồng như thế. Chỉ nói lại điềm lành để sanh chứng mà không hỏi nhập

1. Hai căn lợi độn.
2. Hai chúng trước sau.
3. Hai thứ vui thẳng, và không thẳng.
4. Hai giải thích khó dễ.
5. Hai tùy chân tục.
6. Hai phần giữ, bỏ. (Văn xuôi giữ thiện, tụng văn xả ác).
7. Hai quy tắc nêu ra và giải thích. (Văn xuôi nêu ra, văn tụng giải thích.)
8. Trí, biện sai khác. (Văn xuôi nói trí vô tận, văn tụng biện minh vô tận).
9. Giải trì sai khác (Văn xuôi là pháp giải, văn tụng là pháp trì).
10. Thuyết hành lưỡng biệt (Văn xuôi vui cho người nói, văn Tụng vui cho người hành trì).

• Chánh kinh: “Bấy giờ, ngài Di-lặc cho đến ánh sáng rực rỡ cùng chiếu”.

2. Ba bài tụng kế tụng trong uy nghi như mưa hoa, mặt đất rung chuyển.
3. Năm mươi bài tụng sau nói các cảnh chiếu sáng hịên ra ở trong nhân.
   Đây nói về phần đầu. Tụng trước phát ra ánh sáng, tụng sau mưa
   hoa. Trong sáu sự bất đồng thì có trước sau bất đồng, do thuận tiện ở văn.

• Chánh kinh: Mưa hoa Mạn-đà-la cho đến cõi đất đều trang nghiêm thanh tịnh.”
• Huyền tán: Ba hàng tụng dưới, tụng ba việc trong oai nghi. Một hàng tụng rưỡi nói về rải hoa như mưa. Nửa hàng kế là tụng về động địa. Một hàng tụng bốn chúng vui mừng. Đây tụng rải hoa như mưa, không tụng nhập định vì tự biết không hỏi, chúng cũng không nghi.

• Kinh: “Mà thế giới này cho đến được điều không hề có.”
• Huyền tán: Hai câu tụng đầu tụng về động đất. Một hàng tụng sau tụng bốn chúng vui mừng.
• Kinh: “Từ giữa hai đầu chân mày phóng ra ánh ánh sáng cho trên đến trời Hữu đảnh.
• Huyền tán: Năm mươi bài tụng dưới là nói về chiếu cảnh, giới hạn chỗ thấy, ở đây chia làm hai:

• Kinh: “Trong các thế giới… ở đây đều thấy.”
• Huyền tán: Bốn mươi tám hàng rưỡi tụng thấy sáu việc. Không tụng việc nhập diệt. Đây văn chia ra làm sáu:

1. Một hàng rưỡi tụng chúng sanh sáu đường.
2. Nửa hàng kế là tụng về thấy Phật.
3. Sáu hàng rưỡi tiếp tụng về việc nghe pháp.
4. Một hàng rưỡi tụng về bốn chúng.
5. Ba mươi mốt hàng kế tụng về hành đạo Bồ-tát. Bảy hàng tụng sau tụng sau khi Phật diệt độ thì khởi xây tháp.

• Huyền tán: Nửa hàng tụng này nói thấy Phật. Sư tử chỉ cho Thánh chúa. Thánh chúa chính là Chư Phật, là câu dưới để giải thích câu trên. Tự tại vô úy nên gọi là sư tử. Thấu suốt chân tục gọi là Thánh chúa. Chúa của Thánh chúng tức là Chư Phật.

• Huyền tán: Sáu hàng tụng rưỡi này tụng về nghe pháp. Đoạn này chia làm hai:

1. Ba hàng rưỡi tụng về nghe bốn biện.
2. Ba hàng tụng sau nghe pháp ba thừa.

• Ba hàng rưỡi đầu gồm: Nửa hàng đầu nghe nghĩa vô ngại. Một hàng kế nghe pháp vô ngại. Một hàng tụng nghe từ vô ngại. Một hàng tụng nghe biện tài vô ngại. Nghĩa sâu nên gọi là mầu nhiệm. Thượng thừa gọi là đệ nhất nghĩa vô ngại giải. Dạy lìa cấu nhiễm gọi là thanh tịnh. Khéo thuận tâm người gọi là nhu nhuyễn, là pháp vô ngại giải . Khế lý gọi là sâu mầu ứng cơ gọi là thích nghe. Diệu thuận theo các phương gọi là “đều ở thế giới mình”, là từ vô ngại giải vậy. Dùng các loại nhân duyên “là đạo lý của pháp. Dùng vô lượng dụ để thí dụ. Về pháp dụ đều khai lược có hai nghĩa:

1. Để soi rõ Phật pháp.
2. Khai ngộ chúng sanh là biện tài vô ngại giải.

• Ba hàng sau, Chánh Kinh: “Như người gặp khổ cho đến… nói cho nghe tịnh đạo”.
• Huyền tán: Đây là tụng nghe ba thừa: Thanh văn, Độc giác, Bồ- tát, như thứ lớp nêu ra ba hàng tụng:

• Huyền tán: Một hàng tụng nói về thấy bốn chúng, nhân kết phần trước nói thấy bốn chúng kia tu hành đắc đạo các tướng trạng rất nhiều. “Thấy nghe dường thế đó” là kết phần trước thấy. “Và nghìn ức việc khác” là thấy bốn chúng. Nay kinh này chánh tông nói về nhất thừa. Không thể nêu ra đầy đủ sự hành trì của bốn chúng khác, là nói chúng số nhiều. “Nay tôi nói lược ra” trên nói Thanh văn, phần dưới nói Bồ- tát. Tức sự khác nhau giữa của các thừa.
  Phần năm: Chánh kinh: “Tôi thấy cõi kia… cho đến cầu Phật đạo.”

• Huyền tán: Ba mươi mốt hàng rưỡi tụng hành Bồ-tát đạo, chia làm ba đoạn. Một hàng tụng đầu tụng về các pháp nhân duyên. Kế mười bảy hàng tụng về tướng mạo. Mười ba hàng rưỡi sau tụng về tín giải. Trong phần Văn xuôi trước đem nội hành ngoại duyên mà nói thứ bậc từ phàm đến Thánh. Nay trước tiên tụng ngoại duyên, sau nói về tự hành. Tự hành thì lấy sự hơn kém làm trước sau. Tướng mạo đó là tạp tu hữu lậu, Thập địa vô lậu, Thứ lớp tu sáu Ba-la-mật. Tín hiểu chỉ tu hữu lậu. Nếu loạn tu thì không phải thứ lớp. Hơn kém đã khác nên phân biệt có trước sau. Nhưng tu lục độ lược có ba vị. Kiến đạo từ sơ kiếp về trước, ở trong nhất hành chỉ tu một hạnh, loạn tu hữu lậu tức là tín hiểu này. Từ sơ địa đến mãn thất địa tu tất cả hạnh trong nhất hạnh trong kiếp thứ hai. Cả hai pháp hữu lậu vô lậu đều là tạp tu. Từ Bát địa đến mãn Thập địa tu tất cả hạnh trong tất cả hạnh ở kiếp thứ ba thuần tu vô lậu. Tu hai kiếp sau tức là tướng mạo này. Kinh Thập địa nói: Sơ địa hành bố thí… cho đến Thập địa tu Trí độ, với các độ khác tùy lực tùy phần mà chẳng có độ nào không tu tập. Thế nên tướng mạo ở đây tức là Thập địa tu. Có thứ lớp cho nên hành trì rộng lớn. Tín hiểu tức là từ kiến đạo về trước, sự hành trì không hơn cho nên nói loạn tu là nghĩa nhân duyên ở tụng này.

1. Là do ở đây cát nhiều.
2. Là người đời cùng cho nước này là phước, xuống đó tắm gội tội lỗi diệt hết, bất tử sanh lên trời.
3. Là dù trải qua kiếp hoại mà tên gọi vẫn thường định.
4. Phật nhiều lần đến bên bờ sông này giảng nói pháp mầu.
5. Mọi người cùng tin theo nên thường lấy đây làm thí dụ. Nhưng chỉ lấy nơi bắt nguồn từ cửa khẩu vuông vức bốn mươi dặm cát, lấy đó làm dụ.

• Huyền tán: Mười bảy hàng tụng về tướng mạo, trong đây chia làm hai:

1. Mười lăm hàng đầu tụng về pháp lục độ.
2. Hai hàng tụng tu tập viên thành hai lợi ích.

1. Là vàng, trong văn nói vàng có năm mầu, màu vàng là chính.
2. Bạc.
3. San hô là đá có màu hồng nhẹ, vân giống hình cây.
4. Chân châu tức xích chân châu. Luận Phật Địa chép: Màu đỏ từ trùng xuất ra. Hoặc thể châu màu đỏ nên gọi là xích trân châu.
5. Ma-ni: Như ý thần châu. Không phải lưu ly nên chai châu này có hai.
6. Xa cừ: Tiếng Phạm là Mâu-sa-lạc-yết-bà, chính giữa màu trắng xanh.

7. Mã não: Tiếng Phạm là Át-thấp-ma-yết-bà, Hán dịch là    chữ Tạng. Hoặc dịch Thai tạng, có nghĩa là bền chắc. Màu như mã não, do đây mà đặt tên. Vì là loại báu nên đặt tên từ chữ ngọc.
   Hoặc như loại đá nên dùng thạch đặt tên. Bảy báu này không đồng tùy theo địa phương xem trọng. Kế tụng nói về tám trân:

1. Kim Cương.
2. Chư trân, thuộc loại đế thanh đại thanh.
3. Nô: thời xưa các tội nhân làm nô dịch cho quan, vào hàng thấp kém cũng là nô.
4. Tỳ: nữ nô gọi là tỳ.
5. Xe: là gọi chung các loại xe. Do Hạ-hầu-thì hề trọng làm ra. xưa âm là cư. Nói hành cho nên ở người. Nay là nhà xe. Nói hành là nơi ở như nhà.
6. Thừa: Theo lễ nhà Chu, thì Thừa, nghĩa là có thể chuyên chở, là các loại xe ngựa, voi.
7. Xe kéo trang hoàng vật báu , có người phu kéo ở trước.

2. Không của cải mà tâm không thích thí thì khởi lên nhẫn   khởi thí.

3. Có của cải tâm ý vui vẻ mà không thích thí thì khởi lên tri đảo  trí.
   4. Ưa quả thế gian mà hành thí thì khởi lên bất kiên trí. Thí để

• Kinh: “Văn-thù-sư-lợi cho đến mà mặc pháp phục”.
• Huyền tán: Đây là hai hàng tụng về giới. Giới có ba loại:

1. Giới luật nghi tức giới bảy chúng đều thọ trì.
2. Nhiếp thiện pháp giới. Là tu tất cả thiện pháp của ba thừa.
3. Nhiêu ích hữu tình giới: Tức lợi ích chúng hữu tình muôn hạnh tam nghiệp.

1. Phật Mười phương che chở.
2. Khi chết tâm vui vẻ.
3. Được người trì giới làm bạn thân.
4. Công đức tròm đầy.
5. Đời đời thường đắc giới thành tựu tánh giới.

• Chánh kinh: “Hoặc thấy Bồ-tát… thích tụng kinh điển”.
• Huyền tán: Đây là một hàng tụng về nhẫn: Đại Tụng kinh điển suy nghĩ pháp nghĩa quán đế pháp nhẫn, nêu điều khó nói riêng là nhiếp cả hai nhẫn là nhẫn chịu đựng oán hại, an thọ khổ nhẫn.

• Huyền tán: Đây là một hàng tụng về chuyên cần. Ở đây có cả hai pháp nhiếp thiện và mặc pháp phục. Lược không có chúng sanh tinh tấn lợi lạc. Tinh tấn có năm: Là mặc giáp, gia hạnh, không dưới, không thoái, không đủ tức có thế lực, có chuyên cần, có dõng lực, bền chắc, không bỏ pháp thiện mà trong kinh nói. Đầu tiên phát khởi tâm dõng mạnh lợi lạc gọi là mặc giáp. Kế là khởi tâm bền chắc mạnh    mẽ thì mới gọi là gia hành. Kế đến là chứng đắc chẳng tự khinh mình, cũng không yếu hèn thì gọi là không dưới. Kế là có thể chịu đựng    các khổ nóng lạnh, với việc thiện kém... không sanh tâm vui đủ gọi    là không thoái. Kế đến là có thể chứng nhập vào các đế hiện quán..., thích cầu công đức trội hơn về sau, gọi là không đủ. Người Nhị thừa rốt ráo vui nơi đại đạo Bồ-đề. Chư Phật rốt ráo vui nơi lợi lạc chúng sanh. Cho nên tên gọi đầu tiên là mặc giáp. Bốn nghĩa sau gọi là nhiếp thiện. Trong đây hợp lại gọi là mạnh mẽ tinh tấn.
• Chánh kinh: “Thấy ly dục… cho đến… khen ngợi các bậc Pháp vương”.
• Huyền tán: Đây là hai hàng tụng định, lìa chỗ ồn náo thường ở nơi trống vắng. Do an trú nơi tĩnh lặng, suy nghĩ nên tu thiền định sâu, dẫn phát tĩnh lự, cho nên đắc ngũ thần thông. Do sự tĩnh lự, đã làm xong nên khen ngợi các bậc Pháp vương. Cả ba pháp này do lìa dục mà có.
• Kinh: “Lại thấy Bồ-tát cho đến nghe rồi đều thọ trì.”
• Huyền tán: Một hàng tụng về tuệ, tức gia hạnh trí. Vì diệu đạt thật tướng cho nên trí tuệ sâu xa. Âm nhạc không hoại nên chí bền chắc.

• Chánh kinh: “Lại thấy Phật tử cho đến mà đánh lên trống pháp”.
• Huyền tán: “Đây là hai hàng tụng về hai trí. Định tuệ đầy đủ là đắc hai trí viên mãn (căn bản trí, hậu đắc trí). Trong hậu đắc trí dùng thí dụ để giảng pháp. Giảng pháp có bốn ý:

1. Vui thích nói pháp.
2. Hóa độ các Bồ-tát mà không hóa độ người Nhị thừa.
3. Phá trừ mười ma.
4. Đánh trống pháp. Đánh trống pháp là bỏ quyền bày  thật.

• Chánh kinh: “Lại thấy Bồ-tát cho đến… không cho là vui”.
• Huyền tán: Hai hàng tụng dưới nói về tám thứ gió thổi bất động ba tâm bi tiếp vật.

1. Lợi.
2. Xuy.
3. Hủy.
4. Dự (tiếng khen).
5. Xưng.
6. Cơ (chê).
7. Khổ.
8. Là lạc.

• Kinh: “Lại thấy Bồ-tát cho đến khiến nhập vào Phật đạo”.

• Kinh: “Lại thấy Phật tử cho đến cần cầu Phật đạo”.
• Huyền tán: Mười ba hàng rưỡi tụng về sự hành đạo của tín hiểu hàng địa tiền phàm phu.

• Kinh: “Thấy người đủ giới cho đến để vì cầu Phật đạo”.
• Huyền tán: Đây là một hàng tụng về giới. Ba nghiệp oai nghi thường không thiếu bớt. Chớ khinh điều lỗi nhỏ cho là không hại, giọt nước tuy nhỏ mà dần đầy chậu lớn, nên thấy sợ sâu xa và hổ thẹn. Tịnh như hạt ngọc báu:

1. Trong ngoài không có dấu vết.
2. Giới đức đầy đủ viên mãn.
3. Uy quang chiếu sáng .
4. Mọi người đều yêu mến.

• Kinh: “Lại thấy Phật tử cho đến vì cầu Phật đạo”.
• Huyền tán: Một hàng rưỡi tụng về chịu đựng sự oán hại. Được  ít cho là nhiều gọi là Tăng thượng mạn. Cậy vào dòng họ, sắc lực, thông minh, giàu có, đạo đức, tiếng tăm hơn người tỏ ra khinh mạn đánh mắng. Bồ-tát dùng năm thứ quán có thể nhẫn cả.

1. Tưởng thân thuộc.
2. Tưởng chỉ có pháp.
3. Tưởng có khổ.
4. Tưởng vô thường.
5. Tưởng nhiếp thọ.

• Kinh: “Lại thấy Bồ-tát cho đến vì cầu Phật đạo”.
• Huyền tán: Đây là hai hàng tụng về định. Có bốn điều xa lìa:

1. Hý: Các hí luận phân biệt.
2. Sất: Là lời đùa giỡn.
3. Lìa sự ngu si.
4. Lìa quyến thuộc xấu ác.
   Không lìa thì có hai:

1. Trái với điều xa lìa thứ tư tức gần gũi  duyên lành.
2. Nhất tâm trừ loạn, trái với ba điều trước. Cho nên trong kinh Di giáo chép: “Các Tỳ-kheo! Nên xa lìa nơi ồn ào, ở riêng chỗ vắng lặng suy nghĩ dứt trừ căn bản khổ, nếu thích ở chốn đông người, thì bị các khổ não.

• Chánh kinh: “Hoặc thấy Bồ-tát cho đến cầu Vô thượng đạo”.
• Huyền tán: Đây là năm hàng tụng về thí. Chia làm ba: Ba hàng đầu tụng nói về thí tứ sự. Một hàng tụng kế là thí thượng diệu. Một hàng cuối là ý lạc thí.

1. Rộng lớn.
2. Không nhàm chán.

1. Vui mừng.
2. Ân đức.
3. Vô nhiễm.
4. Tốt lành.

1. Vui mừng.
2. Không nhàm chán.
3. Tốt lành.

• Kinh: “Hoặc có Bồ-tát cho đến cầu đạo Vô thượng.”
• Huyền tán: Đây là ba hàng tụng tuệ. Một hàng đầu là hậu đắc trí, vì pháp thí vô tận. Kinh Ca-diếp nói: “Như hằng sa thế giới ở trong đó đầy đủ châu báu, thí cho các Như lai, không bằng đem pháp thí. Thí vật báu tuy phước nhiều nhưng không bằng một pháp thí. Một bài kệ phước còn thù thắng huống chi là nhiều. Thật khó nghĩ bàn.

• Huyền tán: Đoạn thứ sáu có bảy hàng tụng, về sự xây tháp.

1. Một hàng tụng cúng dường xá-lợi.
2. Ba hàng tụng sau là xây tháp.

• Kinh: “Lại thấy Phật tử cho đến linh báu hòa vang.”
• Huyền tán: Đây ba hàng tụng về xây tháp. Một tụng về số, một tụng về lượng, một tụng về nghiêm sức.

• Chánh kinh: “Chư Thiên, long thần cho đến thường vì cúng dường”.
• Huyền tán: Đây nói cúng dường tám bộ.
• Kinh: Văn-thù-sư-lợi cho đến hoa khai nở.
• Huyền tán: Đây là hai hàng tụng kết xây tháp thù thắng. Do xây tháp mà cõi nước lạ đẹp. Tháp cao nghiêm có trang sức các thứ báu. Như cây thọ vương nở hoa ở vườn trời Đế-thích, uy nghiêm, tốt đẹp chẳng thể sánh ví chói sáng các rừng cây nên lấy đó làm thí dụ.
• Kinh: “Phật phóng một ánh sáng… chiếu vô lượng cõi nước”.
• Huyền tán: Phần tụng lớn thứ hai có tám hàng. Chia hai: Bốn hàng tụng đầu nhắc lại điềm lạ để hỏi. Bốn hàng sau tụng nêu các sự thỉnh đáp. Phần một lại có hai: Hai hàng tụng đầu tụng lại hai việc xa gần. Hai hàng tụng sau nêu thấy hai sự mà hỏi. Hai tụng đầu tụng lại sự thấy gần, hàng tụng sau tụngsự thấy xa.
• Chánh kinh: “Chúng con thấy điều này… phóng ánh sáng”.
• Huyền tán: Hai hàng tụng này nêu thấy hai việc. Hàng tụng đầu hỏi hai việc thấy của mình và chúng. Hàng tụng sau nêu các việc thấy kia. Ý nghi ngờ việc phát ra ánh sáng là gì? Người thấy vui vẻ hỏi, vì việc không hề có thấy, xin nhân giả đáp cho.
• Kinh: “Phật tử… giảng nói ánh sáng này”.
• Huyền tán: Nêu việc thỉnh đáp, chia ra làm bốn: Một hàng đầu tụng ứng thời nêu thỉnh đáp. Hàng tụng kế nêu việc thỉnh đáp. Một hàng kế nêu việc rất lớn. Hàng tụng cuối chính là thỉnh ngài Văn-thù đáp.
• Bốn chúng vui mừng mong được nghe thắng đạo, xin quyết nghi khiến hoan hỉ. Nay chính là đúng thời hễ người nói pháp thì phải hợp căn cơ.
• Kinh: “Phật ngồi tại Đạo tràng cho đến Đây chẳng phải duyên nhỏ”.

• Huyền tán: Hàng tụng đầu nêu hai việc thỉnh đáp. Một là diệu pháp, hai là thọ ký. Hàng tụng tiếp nêu việc rất lớn. Thấy Phật và cõi Tịnh chẳng phải là duyên nhỏ.

• Kinh: “Văn-thù nên biết… cho đến vì nói các pháp nào?”
• Huyền tán: Chính là thỉnh ngài Văn- thù đáp: Chỉ nhìn thấy nhân giả, mong ngài sẽ trả lời. Trước hỏi đáp cùng nhìn nhau, đây chỉ nhìn một ngài Văn-thù mong giải quyết các điều nghi của chúng.
• Kinh: “Bấy giờ ngài Văn-thù… và các đại sĩ”.

1. Nêu tên nói chung.
2. Chánh đáp lời đã nêu.
3. Có hai bài tụng nêu lời Phật nói. Đây là phần đầu:

• Kinh: “Nầy người Thiện nam như ta suy nghĩ cho đến giảng nói nghĩa đại pháp ”.
• Huyền tán: Chánh đáp lời đã hỏi. Nhưng nương vào luận    bổn.

• Thứ nhất: Nhân hiện thấy nghĩa đại, tức là đoạn văn này.
• Thứ hai: “Các người thiện nam, ta ở trong đời quá khứ... “là nhân hiện thấy văn tự chương cú ý nghĩa rất sâu.
• Thứ ba: “Chư thiện nam tử… như quá khứ vô lượng vô biên” nhân hiện thấy ít có.
• Thứ tư: “Lại có Phật cũng tên là Nhật Nguyệt Đăng Minh...” nhân hiện thấy thắng diệu.
• Thứ năm: “ Sau cùng lúc Phật chưa xuất gia... “là nhân hiện thấy việc thọ dụng đại.
• Thứ sáu: “Sau khi Phật diệt độ, Bồ-tát Diệu Quang trì kinh Diệu Pháp Liên Hoa”. Nhân hiện thấy hiện ra nhân nhiếp lấy Chư Phật xoay bánh xe.
• Thứ bảy: Tám Vương tử của Phật Nhật Nguyệt Đăng Minh đều là pháp Sư. Từ Diệu Quang trở xuống là nhân hiện thấy pháp luân của Như lai là khéo chắc thật.
• Thứ tám: “Các vương tử cúng dường vô lượng...” là nhân hiện thấy khả năng tiến nhập.

1. Chỉ rõ tướng thọ lượng để đáp.
2. Nêu việc xưa mà thành nay để đáp.
3. Chỉ bày các việc khác mà đáp.
4. Xưa nay tức nhau.

1. Cặp phá tiến thiện .
2. Cặp Khai quyền hiển thật .
3. Cặp Đắc trí chứng chân .
4. Cặp nói pháp lợi sanh .

• Kinh: “Các người thiện nam cho đến liền nói pháp lớn”.
• Huyền tán: Nhân hiện thấy thế gian nghe văn tự, chương cú ý rất sâu xa. Ở đây nói đại giáo nên giáo là danh tự, chương cú, hí luận của thế gian. Ý có nghĩa là ý so sánh, là lý do nói giáo. Tức là nêu việc xưa

1. Khen ngợi việc lâu xa ít có.
2. Khen ngợi danh hiệu Phật ít có.
3. Khen ngợi việc thắng diệu ít có.
4. Khen ngợi đáp lợi ích chúng sanh ít có.

1. Số ngày đêm năm tháng.
2. A-tăng-kỳ kiếp.

• Kinh: “Bấy giờ có Phật cho đến Phật Thế tôn”.
• Huyền tán: Đây khen ngợi danh hiệu Phật ít có. Nhật Nguyệt Đăng Minh là tên riêng. Như lai là tên chung. Nhật là mặt trời có hai công năng: Một là dẫn đường, hai là thành tựu. Nguyệt là mặt trăng có hai công năng: Một là trừ nóng bức, hai là mát mẻ. Đăng là đèn có hai công năng: Một là xua tan bóng tối, hai là truyền ánh sáng. Đây là ý nói Phật dẫn đại chúng từ bờ mê đến bến giác, thành thục căn khí, trừ hết các phiền não nóng bức , được cảnh mát mẻ Niết-bàn. Phá trừ hẳn

1. Như lai.
2. Ứng.
3. Chánh đẳng giác.
4. Minh hạnh viên mãn.
5. Thiện thệ.
6. Thế gian giải.
7. Vô thượng trượng phu Điều ngự sĩ.
8. Trời người sư.
9. Phật.
10. Bạc-già-phạm.

1. Túc trụ tùy niệm trí minh.

1. Sơ thiện: Nghĩa là lắng nghe rồi sanh tâm vui mừng.

2. Trung thiện: Lúc tu hành không có ngại khổ, xa lìa hai bên, nương theo trung đạo.

3. Hậu thiện: Rốt ráo tột cùng là xa lìa cấu nhiễm và tất cả sự rốt ráo đều lấy ly dục làm bờ mé sau cùng. Pháp tánh lìa cấu nên người học cũng lìa cấu. Do đó màtu hành rốt ráo, đắc quả lìa cấu cho nên Luận Trí độ chép: Khen ngợi việc bố thí là sơ thiện. Khen ngợi trì giới là Trung thiện. Khen ngợi hai quả báo sanh về cõi trời, cõi Tịnh, gọi   là hậu thiện. Lại nói: Thanh văn, Độc giác, Đại thừa là ba thiện. Kinh Bảo tích nói: Biết khổ dứt tập thì gọi là sơ thiện, tu chánh đạo thì gọi trung thiện. chứng diệu gọi là hậu thiện. Đây cũng gọi là sơ, trung, hậu thiện của Thanh văn. Nếu không xả Tâm Bồ-đề, không niệm hạ thừa, hồi hướng Nhất thiết trí thì gọi là Bồ-tát sơ trung hậu thiện. Nay nương theo Du-già làm chánh.

4. Văn khéo. Kinh nói: Lời lẽ khéo mầu. Nghĩa là khéo ràng buộc danh thân v.v… và dùng tám ngữ đều đầy đủ viên mãn.

5. Nghĩa mầu: Kinh nói là nghĩa ấy sâu xa, nghĩa là có thể dẫn phát làm lợi ích an vui.

1. Là đồng diệu.
2. Là tánh đồng diệu.

• Kinh: “Di-lặc nên biết… sơ trung hậu thiện”.
• Huyền tán: Phần này có hai diệu: Một là đồng hiệu diệu. Hai là pháp đồng diệu. Lược nói có ba thiện mà gồm thâu cả bảy đức.
• Kinh: “Thân tối hậu của Phật… có tám vương tử”.

1. Nhân thọ dụng đại.
2. Nhân nhiếp lấy Chư Phật, xoay bánh xe.
3. Nhân Như lai pháp luân thiện bền chắc, chân thật.
4. Nhân năng tiến nhập.
5. Nhân nhớ nghĩ.

1. Tại gia thọ dục lạc.
2. Xuất gia thọ pháp lạc.
   Văn này có bốn:

1. Nói tướng đồng với nay.
2. Tuyên bố diệt khác tức.
3. Thành Phật thọ ký.
4. Thị hiện nhập Niết-bàn. Thị hiện tướng đồng với nay có sáu. Không có phần tựu đầu thành tựu. Sáu pháp còn lại đồng với việc ở phẩm tựa này. Phần thứ nhất giống với phần chúng thành tựu ngày nay. Phần thứ hai nói Nhật Nguyệt Đăng Minh trở xuống đồng với thời thành tựu ngày nay. Đoạn thứ ba thì giống với uy nghi thành tựu ngày nay.

1. Thế tục.
2. Xuất gia.

• Chánh kinh: “Các vương tử… đến… cũng theo vua cha xuất gia”.

• Huyền tán: Phần này nói về xuất gia có ba:

• Hình tướng tùy theo bạn chân thật.

• Hành xuất trong trần gian.

• Gặp được duyên lành, tu phước tuệ bền chắc.

Đây nói về phần đầu: Bỏ ngôi vị luân vương như người giàu cởi bỏ giày dép, hướng đến xuất gia như người nghèo gặp của báu, khóang đạt không nương tựa, từ bỏ ràng buộc.

• Kinh: “Phát ý Đại thừa cho đến đều làm Pháp sư”.

Huyền tán: Hành xuất trong cõi trần. Đã phát đại tâm, thường siêng năng giữ giới. Có thể giảng nói diệu lý đều làm Pháp sư. Phát

• Kinh: “Đã trồng nhiều gốc lành đối với ngàn muôn vị Phật”.
• Huyền tán: Được gặp duyên lành, tu phước tuệ bền chắc.
• Kinh: “Lúc ấy Nhật nguyệt cho đến Phật sở hộ niệm”.
• Huyền tán: Thứ hai là nói giống thời thành tựu nay.

• Kinh: “Nói kinh này rồi cho đến thân tâm bất động”.
• Huyền tán: Phần thứ ba là đồng với uy nghi thành tựu ngày nay.

1. Phật nhập định.
2. Khí thế gian.
3. Hữu tình thế gian. Đây nói phần đầu.

• Kinh: “Bấy giờ trời mưa cho đến sáu thứ rung chuyển”.
• Huyền tán: Đây là nói về khí thế gian.
• Kinh: Bấy giờ ở trong hội cho đến nhất tâm quán Phật.
• Huyền tán: Là nói về hữu tình thế gian.
• Kinh: “Bấy giờ Như lai cho đến là cõi nước của Chư Phật”.
• Huyền tán: Phần thứ tư đồng với nhân nói thành tựu. Có ba:

1. Phát ra ánh sáng.
2. Chiếu cảnh.
3. Chỗ thấy.

• Kinh: “Di-lặc nên biết cho đến thích muốn nghe pháp”.
• Tán Thứ năm là thành tựu muốn nghe pháp.
  Có hai:

1. Thích muốn nghe pháp
2. Muốn biết nhân duyên phát ra ánh sáng. Đây nói phần đầu:

• Kinh: “Các Bồ-tát cho đến vì nhân duyên gì”.
• Huyền tán: Muốn biết nhân duyên phát ra ánh sáng, suy tìm người đáp.
• Kinh: Bấy giờ có Bồ-tát… tám trăm chúng đệ tử.
• Huyền tán: Thứ sáu đồng với đáp thành tựu ngày nay.
  Có bốn:

1. Quyến thuộc truyền đăng.
2. Do đó nói ra kinh này.
3. Thời gian dài ngắn.
4. Đại chúng an vui

• Kinh: “Bấy giờ Phật Nhật Nguyệt Đăng Minh cho đến được Phật che chở”.
• Huyền tán: Phần hai do đó nói kinh này.

• Kinh: “Sáu mươi Tiểu kiếp… khoảng thế gian một bữa ăn.
• Huyền tán: Thứ ba là nói thời gian dài ngắn.

• Kinh: “Bấy giờ trong chúng cho đến mà sanh lười biếng”.
• Huyền tán: Thứ tư nói về đại chúng an vui. Thọ trì thiền duyệt pháp thực mà sanh an vui. Tận trừ nghiệp buộc thô năng sao có thể sanh ra lười biếng.

• Kinh: “Phật Nhật Nguyệt Đăng Minh… Vô dư Niết-bàn”.
• Huyền tán: Trên đến nay hợp thì hiện đồng với nay. Đây là phần thứ hai, xướng diệt liền khác Chư Phật nhập diệt không giống như người Nhị thừa. Thị hiện đồng như vậy là nói nhập vào cõi Vô dư. Chỗ ứng hóa đã xong, cho nên ttìm cách xướng diệt độ. Sa-môn có nghĩa là Tức (dừng). Vì đã đắc pháp nên tạm dứng yên, cũng gọi là dứt ác. Chánh gọi là Thật-la-ma-noa, hoặc Thật-ma-na-noa, dịch là công lao, nghĩa là việc tu đạo có nhiều công lao. Bà-la-môn có nghĩa là Tịnh hạnh.
• Kinh: “Bấy giờ có Bồ-tát… liền thọ ký.”
• Huyền tán: Thứ ba, thành Phật thọ ký. Có hai: Nêu tên là Thọ kí
  Cùng làm các điều thiện nên gọi là Đức tạng.

• Kinh: “Bảo chư Tỳ-kheo… Tam Phật-đà.”
• Tán Đây là phần thọ ký vậy.

1. Xoay bánh xe.
2. Độ cha mẹ.
3. Người vô tín lập ra tín địa.
4. Chưa phát ý Bồ-tát. Khiến phát
5. Được thọ kí làm Phật tương lai.

• Kinh: Phật thọ ký rồi… nhập vào Vô dư Niết-bàn.
• Huyền tán: Phần thứ tư là thị hiện nhập Niết-bàn. Vì sao nhập

• Kinh: “Sau khi Phật diệt độ… vì người giảng nói.”
• Huyền tán: Trên hợp là nhân thọ dụng đại khi Phật tại thế giảng nói, nay trở xuống nói bốn nhân hành hóa sau khi Phật diệt độ, có bốn, đây chính là nhân nhiếp lấy xoay bánh xe của Chư Phật.

• Kinh: “Chư vương tử… đều thành Phật đạo”.
• Huyền tán: Phần thứ tư là nhân năng tiến nhập.

• Kinh: “Vị thành Phật cuối cùng tên là Nhiên Đăng.”
• Huyền tán: Nhân nhớ nghĩ thứ tư.

1. Tám vị vương tử thành Phật.
2. Tám trăm đệ tử thành Phật. Đây nói phần đầu.

• Kinh: “Tám trăm đệ tử… tên là Cầu Danh.”
• Huyền tán: Nói tám trăm đệ tử thành Phật.
  Có hai:

1. Nhân nhiễm.
2. Nhân Tịnh.

• Kinh: “Người này cũng vì… tôn trọng khen ngợi.”
• Huyền tán: Đây nói về nhân, tịnh gieo trồng cả phước và tuệ được gặp duyên tốt, tu tập ba nghiệp, cúng dường tài pháp. Thân cung kính ý thì tôn trọng, ngữ thì khen ngợi. Luận chép: Gieo trồng căn lành lại thị hiện đắc đầy đủ pháp vị.

• Kinh: “Sau khi Phật diệt độ… vì người giảng nói.”
• Huyền tán: Trên hợp là nhân thọ dụng đại khi Phật tại thế giảng nói, nay trở xuống nói bốn nhân hành hóa sau khi Phật diệt độ, có bốn, đây chính là nhân nhiếp lấy xoay bánh xe của Chư Phật.

• Kinh: “Chư vương tử… đều thành Phật đạo”.
• Huyền tán: Phần thứ tư là nhân năng tiến nhập.

• Kinh: “Vị thành Phật cuối cùng tên là Nhiên Đăng.”
• Huyền tán: Nhân nhớ nghĩ thứ tư.

1. Tám vị vương tử thành Phật.
2. Tám trăm đệ tử thành Phật. Đây nói phần đầu.

• Kinh: “Tám trăm đệ tử… tên là Cầu Danh.”
• Huyền tán: Nói tám trăm đệ tử thành Phật.
  Có hai:

1. Nhân nhiễm.
2. Nhân Tịnh.

• Kinh: “Người này cũng vì… tôn trọng khen ngợi.”
• Huyền tán: Đây nói về nhân, tịnh gieo trồng cả phước và tuệ được gặp duyên tốt, tu tập ba nghiệp, cúng dường tài pháp. Thân cung kính ý thì tôn trọng, ngữ thì khen ngợi. Luận chép: Gieo trồng căn lành lại thị hiện đắc đầy đủ pháp vị.
• Kinh: “Di-lặc nên biết… là thân Ngài đó.

• Huyền tán: Trên đáp về việc đồng. Dưới đáp về việc tức xưa là nay. Tự thân đã đật đến sự nhân. Luận chép: Vì tự thân ngài Văn-thù thọ lạc thắng diệu. Trong đây có hai: Một là người, hai là pháp.
• Kinh: “Nay thấy điềm lành này… Phật sở hộ niệm.”
• Huyền tán: Đây là phần đáp tổng kết.
• Kinh: “Bấy giờ ngài Văn-thù-sư-lợi… khiến thể nhập vào trí tuệ Phật.”
• Huyền tán: Dưới có bốn mươi ba bài tụng. Tụng phần nêu bày sự riêng xưa tức nay, không tụng hai nhân đầu. Phần tiếp có hai hàng tụng không nhập vào trong lời đáp, phần thứ ba là khuyên chúng cần nên biết, chẳng phải tụng nghĩa trước. Do đây mà lại chia ra làm hai:

1. Bốn mươi bài tụng đầu nêu rõ các sự riêng.
2. Ba bài tụng sau tụng việc xưa tức nay.

• Kinh: “Lúc Phật chưa xuất gia… Phật muốn nói Pháp Hoa”.
• Huyền tán: Ba mươi bài tụng trình bày việc đồng sự, trong đây có năm nhân chia ra làm hai:

1. Một hàng chúng thành.
2. Một hàng thời thành.
3. Hai hàng rưỡi tụng uy nghi thành.
4. Mười hàng rưỡi tụng nhân thuyết thành.
5. Một hàng rưỡi tụng muốn nghe thành.
6. Bốn hàng cuối tụng đáp thành. Đây nói về phần đầu.

• Kinh: “Phật nói kinh Đại thừa… mà rộng phân biệt.”
• Huyền tán: Tụng thời thành tựu.
• Kinh: “Phật nói kinh này rồi… tên kinh là Vô Lượng Nghĩa.”
• Huyền tán: Hai hàng rưỡi tụng. Trong phần oai nghi thành có hai: Một hàng tụng nhập định. Một hàng rưỡi tụng khí thế gian và hữu tình thế gian.
• Kinh: “Trời mưa hoa Mạn-đà… tức thời đại rung chuyển.”
• Huyền tán: Tụng khí thế gian và hữu tình thế gian. Trong đây lại có năm: nhập định, mưa hoa, tạo âm nhạc, cúng dường, động địa.

• Kinh: “Phật phát ra ánh sáng giữa chặn mày… một muôn tám ngàn cõi Phật.”
• Huyền tán: Mười hàng tụng rưỡi nói về nhân thuyết thành tựu. Có ba: Hai câu phát ra ánh sáng. Hai câu chiếu cảnh. Chín hàng tụng rưỡi tụng như chỗ thấy nay là Chư Phật cõi nước. Đây nói hai tụng đầu.
• Kinh: “Từ câu: Bày nghiệp báo sanh tử của tất cả chúng sanh,” trở xuống.
• Huyền tán: Chín hàng tụng rưỡi: Như chỗ nay thấy có năm:

1. Nửa hàng tụng đầu tụng chúng sanh sáu đường.
2. Ba hàng tụng thấy Phật.
3. Một hàng tụng nghe pháp.
4. Một hàng tụng thấy bốn chúng.
5. Bốn hàng tụng thấy Bồ-tát, không tụng lúc Phật nhập diệt xây tháp.
   Chữ xứ là qủa báo nơi đến, là nơi nghiệp nhân trở về. Hoặc xứ còn gọi là đạo lý. Do nhân thiện mà cảm quả báo thiện. Nhân ác cảm quả, ác là có đạo lý đúng. Hoặc xứ còn gọi là xứ sở là nơi thọ báo thiện ác.

• Kinh: “Có thấy cõi nước Chư Phật… do đây mà Phật phát ra ánh sáng.”
• Huyền tán: Ba hàng tụng thấy Phật, chia làm ba:

1. Thấy cõi Tịnh.

• Kinh: “Và thấy các trời người… đoan nghiêm thật mầu nhiệm”.
• Huyền tán: Trong hai hàng tụng này hàng đầu thấy cúng dường, hàng sau thấy Phật.
• Kinh: “Như trong tịnh lưu ly… giảng nói nghĩa sâu mầu”.
• Huyền tán: Đây nói nghe pháp.

• Kinh: Mỗi mỗi cõi Phật cõi nước… đều thấy đại chúng kia”.
• Huyền tán: Đây nói nhìn thấy bốn chúng.
• Kinh: “Hoặc nhìn thấy chư Tỳ-kheo… nói pháp cầu Phật đạo”.
• Huyền tán: Bốn hàng tụng này là thấy Bồ-tát. Các loại nhân duyên, tín giải, tướng mạo, hành Bồ-tát đạo chỉ tụng tín giải và loạn tu hành. Một hàng tụng về cần, giới dục là để nói về tại gia xuất gia đều hành Bồ-tát hạnh. Cho nên nói Tỳ-kheo hoặc xưng là Bồ-tát, tinh tấn sách tấn. Giới là căn bổn của học, nên phải học đầu tiên. Một hàng tụng thí, nhẫn. Nói thí, nhẫn chẳng phải một mà có nhiều loại. Một hàng tụng về thiền định, một hàng tụng về trí tuệ.
• Kinh: “Bấy giờ bốn bộ chúng.... Là vì nhân duyên gì?
• Huyền tán: Một hàng rưỡi tụng phần thứ năm muốn nghe thành tựu. Trong văn văn xuôi nói có hai mươi ức Bồ-tát thích nghe pháp. Đây nói bốn bộ chúng, tức cùng hiện rõ. Trước y theo phát tâm. Đây nói chưa phát tâm.
• Kinh: “ Đấng, Trời, Người tôn phụng... chỉ ông chứng biết”.
• Huyền tán: Là đáp thành tựu. Văn văn xuôi nói bốn nhân; văn này có hai: Hai hàng tụng này là nói nguyên nhân nói kinh này. Hai

• Kinh: “Thế tôn đã ngợi khen... đều có thể thọ trì.
• Huyền tán: Nói thời gian dài ngắn.
• Kinh: “Phật nói kinh Pháp Hoa... sẽ vào cõi Niết-bàn.
• Huyền tán: Tụng trên chỉ các sự tương đồng bây giờ, bốn bài tụng dưới là tụng phần hai: Xướng diệt liền khác (dị). Chia làm ba: Hai hàng tụng về xướng diệt. Một hàng tụng khuyên sở hóa. Một hàng tụng về đại chúng bi não. Hóa duyên đã xong, nay liền nói nhập diệt.
• Kinh: “Ông nhất tâm tinh tấn... ức kiếp một lần gặp”.
• Huyền tán: Đây khuyên chúng sanh được hóa. Tinh tấn là căn bản của pháp xuất thế. Buông lung là nguồn gốc của sanh tử. Lý cần phải tu đoạn. Huống chi đến ức kiếp mới gặp Chư Phật. Nay đã được gặp, lại không tu đoạn sao? Cho nên trong kinh nói:
• Vui thay! Phật ra đời.

• Kinh: “Các con của Phật thảy... Phật sao diệt độ mau”.
• Huyền tán: Nói sự bi não của đại chúng.
• Thế gian trở thành trống vắng, chúng sanh hết phước nên sanh bi não.
• Kinh: “Thánh Chủ Pháp Vương... Các ông chớ lo sợ.”
• Huyền tán: Hai hàng rưởi tụng thọ ký đời vị lai sẽ thành Phật. Có hai: Một hàng tụng khuyên chớ lo buồn, vì có Phật đương lai có thể nương vào tu tập. Nói việc đồng nhập diệt là thật thường lạc. Một hàng rưỡi cuối tụng về sự thọ ký.
• Kinh: “Đêm ấy, Phật diệt độ... để cầu đạo vô thượng”.
• Huyền tán: Hai hàng tụng thị hiện nhập Niết-bàn hàng đầu hiện nhập Niết bàn. Một hàng sau thấy mất vị thầy thuốc, tinh tấn mộ đạo.
• Kinh: “Trải qua Diệu Quang ấy... nói rộng kinh Pháp Hoa.”
• Huyền tán: Hai mươi chín hàng tụng trên là tụng nhân được thọ dụng đại Phật ở tại thế, dưới đây có chín hàng tụng, tụng bốn nhân còn lại nói sự hành hóa sau khi diệt độ. Đây chia làm bốn: Một hàng đầu tụng nhiếp lấy nhân xoay bánh xe của Chư Phật. Một hàng tụng nhân thiện, bền vững xoay bánh xe của Như lai. Một hàng tụng nhân có thể