• Kinh: “Vốn từ vô số Phật cho đến khó thấy khó hiểu được”.
• Tán: Từ đây trở xuống gồm mười lăm hàng rưỡi tụng chi tiết về hai diệu. Ở đây chia làm hai: Mười bốn hàng đầu tụng về pháp mầu. Một hàng rưỡi tụng Pháp sư diệu. Mười bốn hàng lại chia ra năm:

1. Một hàng tụng về hai sự sâu xa đọc tụng, và tu hành.
2. Một hàng tụng về ba sự sâu xa của quả hành, tâm thêm lớn công đức, tâm ưa thích mầu nhiệm.
3. Một hàng tụng về vô thượng sâu xa.
4. Một hàng rưỡi tụng về sâu nhập sâu xa.
5. Chín hàng rưỡi tụng trụ trì sâu xa không chung với Nhị thừa . một hàng đầu, văn tụng không nêu, chỉ tụng chung tám nghĩa sâu xa. “Vốn từ vô số Phật” mà thọ trì, đọc tụng sâu xa. Tu hành pháp sâu xa đầy đủ. Do hai hành trì này nên trí tuệ môn “khó thấy khó hiểu”.

• Kinh: “Trong vô lượng ức kiếp cho đến Ta đều đã thấy biết”.
• Tán: Một hàng tụng nói ba sự sâu xa: Quả hành, thêm lớn công đức, và tâm ưa thích sự mầu nhiệm. Do tinh tấn mạnh mẽ trong vô lượng kiếp hành trì cđường ác này, mà quả hạnh sâu xa, tiếng tốt đồn xa, tức tâm công đức thêm lớn, tại đạo tràng đắc quả tức ta đều thấy biết. Cho nên, gọi là Tâm ưa thích nhiệm mầu rất sâu, pháp rất sâu xa ít có đều thành tựu.
• Kinh: “Quả báo lớn như thế cho đến có thể biết việc này”.
• Tán: Một hàng tụng vô thượng sâu xa. Tánh là đạo lý. Tướng  là sự nghĩa. Trước bỏ qua văn này, nay văn Tụng có nói pháp khó hiểu Như lai đều biết.
• Kinh: “Pháp không thể mở bày cho đến Tín lực vững chắc”.
• Tán: Một hàng rưỡi tụng nói, nhập sâu xa. Sâu xa là pháp danh tự chương cú mà Phật đã nói. Ý khó đắc cho nên khó hiểu, nên rất khó vào hiểu, tức vì người, lại Phật tự trụ trì trong pháp sâu xa đó gọi là nhập. Không đồng với ngoại đạo tuy nói các pháp, nhưng không thể tự thể nhập. Do Như lai nói về lý nhân duyên, chỉ Phật tự nhập, mà không ai biết được, ý thú khó hiểu nên gọi là nhập sâu xa.

• Kinh: “Chúng đệ tử Chư Phật cho đến cũng lại chẳng hiểu được”.
• Tán: Chín hàng rưỡi tụng sự trụ trì sâu xa không chung với việc làm của Nhị thừa. Trong đây chia làm ba:

• Kinh: “Giả sử đầy thế gian cho đến không lường được Phật trí.
• Tán: Một hàng nói dù cho thế gian người nào cũng đều như ngài Thu Tử, là người lợi căn bậc nhất, hết lòng tư duy cùng suy lường cũng không thể hiểu, không biết Phật trí. Cho nên trí tuệ môn khó hiểu khó nhập.
• Kinh: “Chánh khiến đủ mười phương cho đến lại không thể biết”.
• Tán: Một hàng rưỡi tụng nói: Người lợi căn trong mười phương đều như Thu Tử cùng chúng đệ tử khác của Phật, cũng đầy mười phương cùng suy lường cũng không thể biết.
• Kinh: “Bích-chi-Phật Lợi trí chẳng thể biết chút phần”.
• Tán: Hai hàng tụng Bích-chi-phật không biết. Bích-chi là lợi căn so với Thanh văn . Lân giác cũng là lợi căn so với Bộ hành cũng đều không biết. Nếu chưa nhập vào Thiện quyết trạch phần Thanh văn mà làm Độc giác liền thành Lân giác Nhập vào quyết trạch phần rồi sau thật hành, đều thành bộ hành. Trong phần giải thoát, lúc chưa chắc chắn sanh có thể thành Lân giác, nên sanh số nhiều. Đã nhất định sanh thì cũng thành Bộ hành mà sanh số ít.
• Kinh: “Bồ-tát mới phát tâm cho đến không thể biết Phật trí.”
• Tán: Ba hàng rưỡi tụng Bồ-tát không biết. Đây là hai hàng rưỡi đầu tụng phàm Thánh không biết. Hàng Bồ tát mới phát tâm có sáu đức:

1. Gần gũi.
2. Đạt nghĩa.
3. Khéo nói.
4. Số chúng.
5. Nhất tâm.
6. Thời gian lâu.

• Kinh: “Bồ-tát Không lui sụt cho đến cũng không thể biết”.
• Tán: Một hàng sau tụng về Thượng thánh không biết, tức bậc

• Kinh:”Lúc này trong đại chúng cho đến Đều nghĩ”.

• Tán: Đoạn thứ hai nói bốn chúng kinh nghi, nên phát động ngài Xá-lợi thỉnh. Đây có ba lần thỉnh, Phật bảo “thôi” cũng ba lần. Thôi đều ở trước thỉnh đều ở sau.

Luận giải thích ba lần thôi. Lần đầu tiên thôi là tướng, khiến người hỏi pháp Nhất thừa, lần thứ hai thôi là khiến cho đại chúng truy tìm cảnh sâu xa mà khát ngưỡng muốn nghe pháp, lần thứ ba thôi là để cho người xấu lui khỏi chỗ ngồi (đến phần sau sẽ nói).
Lại trong ba lần thỉnh, đầu tiên hợp nghi của mình và người nên thỉnh. Kế là trình bày vì đại chúng, ở cõi Phật khác đã gieo trồng nhân

1. Đại chúng nghi
2. Ngài Xá-lợi-thỉnh.

• Một là nghi chắc chắn.
• Hai là nghi nghĩa.
• Ba là y vào sự gì nghi.

• Kinh: “Nay Thế Tôn... không thể hiểu kịp...”
• Tán: Dưới trình bày ý nghi có hai:

• Kinh: “Phật nói một nghĩa giải thoát cho đến là nơi nghĩa hướng đến”

• Tán: Phần này trình bày quyết định nghi: Nghĩa là đến Niết-bàn trở lên gọi là nghĩa chắc chắn. Đối với tự sở chứng quả pháp hữu vi vô vi, chắc chắn từ lâu đã không còn nghi, mà nay không biết nơi nghĩa ấy hướng về đâu? Đó gọi là nghi nghĩa. Nghĩa là trước nói pháp của Phật chứng rất sâu khó hiểu, có ngôn nói ý thú khó biết. Đối với pháp này nay không biết nghĩa Phật nói ấy và ý nghĩa ấy hướng về đâu? Thì sao sao nói tông chỉ hướng đến thế nào? Nên gọi là nghi nghĩa. Ý nghi: Như nói giải thoát ta đã đắc, giải thoát đó, lại nói là ít có biết ý nói pháp gì?

• Kinh: “Bấy giờ Xá-lợi-phất cho đến pháp khó hiểu”.
• Tán: Đây là ngài Thu Tử thỉnh. Trong đây có hai: Phần văn xuôi và kệ tụng, văn xuôi có hai: Trước nghi, sau thỉnh

• Kinh: “Con từ xưa đến nay cho đến pháp khó hiểu”.
• Tán: Nhắc lại lời thỉnh quyết nghi. Từ chưa từng nghe, bốn chúng sanh nghi: Cúi Xin Phật nói rộng .
• Kinh: “Bấy giờ Xá-lợi-phất cho đến pháp bất khả tư nghì”...
• Tán: Trong mười một hàng tụng chia làm bốn: Ba hàng rưỡi đầu tụng trong lời trước khen ngợi Chư Phật dùng phương tiện thứ nhất, pháp sâu xa mầu nhiệm khó hiểu.

Không hỏi mà Phật tự nói. Bậc Đại Thánh tuệ nhật: Trí tuệ của Phật dụ như mặt trời. Kinh Niết-bàn chép: Ví như mặt trời khi mới mọc, ánh sáng rất rực rỡ, đã có thể tự chiếu mà còn dứt trừ hết tăm tối. Hai lợi của Phật cũng như thế. Trong kinh Tăng Nhất A-hàm chép: Mặt trời xuất hiện có bốn việc:

1. Khi mặt trời ló dạng thì tất cả tăm tối đều tan biến.

2. Nông dân làm việc.

3. Trăm loại chim hót vang.

4. Trẻ con kêu khóc.

Phật bảo các Tỳ-kheo: Lúc mặt trời mọc bóng tối đều xua tan là: Dụ cho Phật ra đời dứt hết sự si ám, chiếu soi tất cả.

• Nông dân đi làm: Là Nhân dân cùng ra đồng làm. Đây là dụ cho sự tùy thời của đàn việt thí chủ, cung cấp y phục thức uống ăn, giường ghế, thuốc thang .

• Muôn chim hót vang là dụ cho các Pháp sư có đức độ cao có thể nói pháp mầu nhiệm cho bốn chúng nghe.

• Trẻ con kêu khóc: Dụ cho ma chướng, thấy Phật ra đời tâm thật lo sợ áo não. Như trong kinh có bài kệ khen Phật:

Như lai sắc vàng như núi chúa Như mặt trời hiện chiếu thế gian Cứu giúp chúng sanh đêm khổ dài Nay con đảnh lễ Vua ba cõi.
Do đó mà khen ngợi Phật là Tuệ nhật. “Lâu mới nói pháp này”, là nói Phật thành đạo nhiều năm mà không hề bày nói. Nay mới nói ra, nên gọi là lâu. Trên đây là nêu hai câu: Một hàng dưới tụng trước Phật nói các thứ niệm quán.

• Kinh: “Pháp chứng ở đạo tràng cho đến cũng không ai hỏi được”.

• Tán: Nửa hàng trên tụng Phật trước nói pháp chứng đắc quả Bồ-

• Kinh: “Bấy giờ Phật bảo cho đến đều sẽ kinh nghi.”
• Tán: Đoạn thứ hai có hai ý: Phật nói thôi và Xá-lợi-phất lại thỉnh.
  Luận này trở xuống giải thích phần định ký. Ghi nhận khác nhau, ghi rõ ràng nghĩa riêng biệt sâu kín, gọi là Ký biệt, tức là trong mười hai bộ kinh gọi là kinh Ký biệt. Kinh Ký biệt có ba thứ:

1. Ghi nhận sự khác nhau về lỗi lầm công đức của các đệ tử đã trải qua trong quá khứ.
2. Thọ ký riêng cho các Đại nhân thành Phật.
3. Là ghi nhận rõ ràng, nghĩa riêng biệt sâu kín. Trong chương nói mười hai phần giáo bên dưới có nói đủ. Đây tức là kinh Ký biệt.

1. Tâm chắc chắn.
2. Nhân thọ ký.
3. Thủ thọ ký.
4. Cho thọ ký.

1. Sợ tổn hoại: Từ chỗ nghe nói cho đó là thật, chê bai cho là không có Đại thừa mà nói: Như lai nói quả rốt ráo Niết-bàn của A-la- hán, cuối cùng thì ta đã đạt Niết-bàn như thế. cho nên A-la-hán không nhập Niết-bàn. Đây tức là chủng tánh Thanh văn. Thanh văn là do nghe âm thanh giáo hóa của Phật tu rồi chứng thật quả rốt ráo. Ta cuối cùng đã đạt đến Niết-bàn như thế. Quả đã rốt ráo nên chê bai cho là không có Đại thừa, không thể nghe nay vì nói Đại thừa. Nếu nghe thì pháp đã tu đó không phải là rốt ráo, liền sanh kinh sợ, hoài nghi A-la-hán cuối cùng không nhập Niết-bàn, tức trái với đạo, nghi ngờ sanh nên sợ bị tổn hại.
2. Kinh sợ nhiều việc: Vì chúng sanh sanh tâm Đại thừa như là. Trong vô lượng vô biên kiếp ta thật hành hạnh Bồ-tát, chịu khổ lâu xa. Rồi khởi tâm kinh sợ chỉ giữ thừa khác. Nghĩa là Bồ tát Địa tiền tánh bất định, trụ trong Đại thừa, trải qua nhiều kiếp hành Bồ-tát đạo gọi là nhiều việc, sợ kia khởi tâm lui sụt qua thừa khác. Nay Phật nói cho họ

1. Kinh sợ điên đảo: Phân biệt các pháp ngã ngã sở thân kiến bất thiện. Nghĩa là căn chưa thuần thục định tánh phàm phu. Vì phiền não rất nặng nên không thể nói cho họ nghe. Nếu nói thì họ cùng sanh phiền não, điên đảo kinh sợ.
2. Kinh sợ hối hận: Nghĩa là nếu vì nói: “Đại đức Xá-lợi-phất! Ta không nên chứng Tiểu thừa như thế, và tự dừng Tiểu thừa mà hướng về Đại thừa.” Tức là tâm kinh sợ hối hận.
3. Kinh sợ lừa dối: Nghĩa là nếu nói cho người tăng thượng mạn nghe thì họ sẽ bảo rằng: Vì sao Như lai lừa dối chúng ta tự cho là đạo đã đạt đến quả vị vô dư tròn đầy.

1. Khiến cho đại chúng suy tìm cảnh giới sâu xa.
2. Khiến  cho  đại  chúng  sanh  tâm  tôn  trọng  cuối  cùng muốn nghe.
   Trên đây là ứng với hai nghĩa vì người nghe.

1. Khiến cho người tăng thượng mạn rời khỏi chỗ ngồi mà đi.

• Kinh: “Xá-lợi-phất cho đến cúi xin Phật nói.”
• Tán: Lần thỉnh thứ hai.
• Luận chép: Chỉ chúng sanh nay đã được vô lượng Phật quá khứ giáo hóa, đầu là văn xuôi, sau là kệ tụng. Phần văn xuôi có hai: Một là thỉnh chung; hai là có khả năng nghe. Đây là phần thỉnh.
• Kinh: “Vì sao cho đến tức hay kính tin được.”
• Tán: đây là phần có khả năng nghe Phật nói, có ba nhân:

1. Gặp duyên lành từng thấy Chư Phật.
2. Tánh thông minh các căn lanh lợi
3. Hiểu biết chân nghĩa. Trí tuệ thông suốt cho nên tin nghe.

• Kinh: “Bấy giờ Xá-lợi-phất cho đến có thể kính tin.”
• Tán: Bài tụng này có thể biết.
• Kinh: “Phật lại bảo Xá-lợi-phất thôi đi cho đến sẽ rơi vào  hầm lớn.”

• Tán: Đoạn thứ ba. Đầu tiên thôi. Sau lại thỉnh. Trong phần  thôi có hai: Văn xuôi và kệ tụng, đây là nói phần đầu.
  Vì người không có khả năng nghe nên rời chỗ ngồi, lại sợ người tăng thượng mạn đắc Thế bậc nhất, bốn tĩnh lự, liền cho là đắc quả A- la-hán, rồi họ sanh phỉ báng mà đọa địa ngục nên gọi là hầm lớn. Đây đều là phàm phu rơi vào hầm lớn chẳng phải bậc Thánh Hữu học.
  Luận Du-già chép: Tất cả bậc Thánh biết quả mình đắc, không tự cho rằng sẽ đắc quả vị Thánh sau mà tăng thượng mạn cho nên không có tà kiến, lại không gây nghiệp đọa vào địa ngục. Cho nên trong các luận có nói các Tỳ-kheo tăng thượng mạn, đắc Thế bậc nhất và bốn Tĩnh lự sau khi mạng chung do chê bai sự giải thoát sanh khởi tà kiến nên đọa vào địa ngục, chính là loại này.

• Kinh: “Vô lượng chúng cho đến muốn thọ lời Phật nói”.
• Tán: Một hàng rưỡi tụng v.v… là trình bày chúng từ lâu được Phật giáo hóa, nhân duyên xưa nay đã thuần thục, nên thỉnh Phật nói pháp.
• Kinh: “Chúng con nghi... thì sanh tâm rất vui mừng”
• Tán: Một hàng rưỡi tụng mình và người nghe pháp đều vui mừng, để thỉnh Phật nói.
• Kinh: “Bấy giờ Đức Thế Tôn cho đến phân biệt giải thích”.
• Tán: Luận trong phần định ký của đoạn thứ tứ. Từ đây trở xuống là phần thủ thọ ký thứ ba. Phật hứa nhiếp thọ mà vì họ nói pháp. Cho nên trong luận chép Thủ thọ ký là vì ngài Xá-lợi-phất muốn được thọ ký. Như kinh Phật bảo Xá-lợi-phất: Ông đã ba lần thỉnh chẳng lẽ không nói, tức Phật hứa nhiếp thọ.

1. Nói về nhị ký.
2. Năm trược.

1. Phật hứa nhiếp thọ.
2. Người ác rời khỏi chỗ ngồi. Ở đây nói phần đầu:

• Kinh: “Lúc nói lời này... lễ Phật thoái lui”.
• Tán: Chúng người xấu thối lui: Có bốn phần: Một là nói việc bỏ đi.

• Kinh: “vì sao?  cho đến  nên không ở lại”.
• Tán: Giải thích nguyên nhân bỏ đi.

1. Được thân người là ít có.
2. Sanh ở giữa nước là ít có.
3. Đầy đủ các căn là ít có.
4. Gặp Phật ra đời là ít có.
5. Nghe chánh pháp là ít có.

1. Gốc tội sâu nặng
2. Có tâm tăng thượng mạn.

1. Phiền não chướng

1. Thường khởi  gọi là cần.
2. Khởi mạnh mẽ gọi là lợi, chia làm bốn câu:

1. Cần mà không lợi.
2. Lợi mà không cần.
3. vừa cần vừa lợi.
4. Không cần không lợi.

1. Phiền não chướng.
2. Sở tri chướng.

1. Một trăm hai mươi tám phiền não và tùy phiền não.
2. Là chỗ phát nghiệp.
3. Chỗ đắc quả.

1. Phiền não chướng.
2. Nghiệp chướng.
3. Dị thục chướng.
4. Pháp chướng.

1. Phá tháp hoại chùa. Đốt kinh tượng trộm cắp và dùng vật Tam bảo.

2. Chê bai pháp Ba thừa cho là không phải pháp Thánh. Chướng ngại lưu nạn che giấu điều ác.

• Mạn Ngọc Thiên nói là khi thường, không sợ, ngạo mạn. Lấy sự lừa dối làm gốc, chậm rãi, cậy mình ép bức người khác, tự cao.
• Trong luận Du-già nói Mạn có bảy thứ: Một là mạn; hai là quá mạn; ba là mạn quá mạn; bốn là ngã mạn; năm là tăng thượng mạn; sáu là ty mạn; bảy là tà mạn.

1. Mạn đối với người thấp hèn mà cho là mình hơn hoặc cho là bằng người.
2. Quá mạn: Đối với người bằng mình cho là mình hơn, hoặc với người hơn cho là mình bằng .
3. Mạn quá mạn: Với người hơn cho là mình hơn.
4. Ngã mạn: Cậy thế chấp ngã đề cao mình.
5. Tăng thượng mạn: Mình ít đức mà cho là nhiều.
6. Ty mạn: Người hơn mình nhiều, chấp mình kém người khác ít.
7. Tà mạn: Hoàn toàn không có đức mà cho là có đức.

• Kinh: “Thế Tôn mặc nhiên im lặng mà không ngăn cản”.
• Tán: Phần hai không ngăn cản. Mặc có nghĩa là im lặng.

• Kinh: “Bấy giờ Phật bảo cho đến nên vì ông mà nói”.
• Tán: Phần ba Phật vui vẻ dạy bảo.

• Kinh: “Xá-lợi-phất nói cho đến nguyện ưa muốn nghe”.
• Tán: Phần bốn là kính vâng.

• Tán: Phần này cho thọ ký vì họ giải thích. Luận có sáu:

1. Người chưa nghe khiến cho nghe.
2. Là nói. “Xá-lợi-phất! Chư Phật tùy nghi nói...”
3. Nương vào nghĩa gì? cho đến “Vì sao? Vì Chư Phật Thế Tôn chỉ một đại sự nhân duyên cho đến”
4. Là khiến cho trụ: “Xá-lợi-phất! Như lai dùng một Phật thừa nên vì chúng sanh nói pháp”.
5. Là y vào pháp. “Xá-lợi-phất! Tất cả Chư Phật mười phương cũng như vậy...”
6. Ngăn: “Xá-lợi-phất! Trong các thế giới ở mười phương còn không có hai thừa.” Chưa nghe khiến cho nghe, là khen ngợi pháp ít có, hiển bày khiến được nghe.

• Nói là nói pháp sở nói, ý nói việc ít có biết.
• Y vào nghĩa gì? Là người chưa nghe khiến cho nghe và dùng phương tiện nói. Nương vào nghĩa gì là nương vào pháp rất sâu khó hiểu do Phật chứng đắc.
• Trụ là khiến yên trụ pháp Nhất thừa là pháp mà Chư Phật ba đời mười phương đã cùng làm tức là phép tắc, khuông mẫu.
• Đầu tiên là tùy theo thời nghi mà nói: Ý muốn về lâu sau, chúng sanh vẫn giữ hạt giống trí tuệ Phật.
• Ngăn là ngăn phá hai chấp, ngăn cho hai thừa là chân thật, để khen ngợi pháp ít có. Người chưa nghe khiến cho nghe có ba ý:

1. Khen ngợi sự ít có.
2. Nêu thí dụ.
3. Khuyến tín.

• Kinh: “Xá-lợi-phất! cho đến nói không luống dối”.
• Tán: Đây là phẩn khuyên tin. Vì trí hiểu còn giới hạn, nên chưa thể chứng đạt. Cho nên đây nêu pháp không luống dối để khuyên người tin.

• Kinh: “Xá-lợi-phất!.. ý thú khó hiểu.”
• Tán: Đoạn thứ hai nói Phật nói có hai: Nêu ra và giải thích.
• Kinh: “Vì sao? Là có thể biết”.
• Tán: Đây là phần giải thích trên đã nêu.
• Luận giải thích các thứ nhân duyên: Nghĩa là pháp ba thừa. Pháp ba thừa kia chỉ là danh tự chương cú nói không có thật nghĩa. Vì ý thật nghĩa kia không thể nói, Ý trong đây nói: Ta dùng phương tiện mà nói pháp Ba thừa. Pháp đây chỉ có danh tự chương cú không phân biệt ba thể mà tùy nghi nói ba. Người Nhị thừa không thể suy lường có thể hiểu, chỉ Phật mới có thể biết. Đây là nêu phần trí môn khó hiểu ở trước. Thật nghĩa Ba thừa tức là chân như, là không thể nói. Nói nương vào đâu tức là chỉ cho trí tuệ Phật.
• Kinh: “Vì sao?  cho đến xuất hiện ở đời”.
• Tán: Văn thứ ba là y theo nghĩa gì? Có hai: Nêu và giải thích rộng.
  Đây là nói phần đầu. Do văn trước mà mượn dẫn chứng rõ. Vì sao nói ngôn từ khó hiểu chỉ có Phật mới hiểu? Y theo nghĩa gì mà nói như thế?
  Các Phật Thế Tôn là bao gồm các Phật mười phương ba đời “Chỉ vì một đại sự nhân duyên...”
  Sự vật nghĩa là sự, thể sự. Đạo lý tùy ứng cũng đều đắc. Vì đại sự nhân duyên này mà xuất hiện ở đời, tự xưng đức hiệu, rộng làm lợi ích chúng sanh. Nếu như không như vậy thì nhập diệt như Nhị thừa. Do đại sự này, cho nên tùy nghi nói, ý thú khó biết.

• Kinh: “Xá-lợi-phất... xuất hiện ở đời”.
• Tán: Giải thích rộng có hai:

1. Hiển bày riêng
2. Giải thích ý

• Hiển bày riêng có ba:

1. Trình bày
2. Giải thích
3. Kết

• Kinh: “Chư Phật Thế Tôn cho đến xuất hiện ở đời.”
• Tán: Đây là phần giải thích. - Thể của việc lớn tức là tri kiến. Chư Phật xuất hiện ở đời vì đại sự này. Có bốn nghĩa là: Khai, thị, ngộ, nhập. Luận chép: Một đại sự đó là nương vào bốn thứ nghĩa nên biết.

1. Năng hàm tàng: Tạng nghĩa là thức A-lại-da như kho tạng.
2. Năng sanh đức tạng: Nghĩa là hạt giống báo thân, như hạt giống, lúa...
3. Năng phú tạng: Tạng nghĩa là phiền não như đất che vật
4. Năng hiển đức tạng: Tạng nghĩa pháp thân Phật tánh như kim tánh (tánh vàng), tức nói theo vị trí đại.

1. Khai: Nghĩa là hiển chứng xuất sanh sanh ra Bồ đề hiển chứng Niết-bàn. Trừ hai việc này thì không có gì cao quý hơn, hai pháp đó gọi là Vô thượng.
2. Thị nghĩa là đồng. Vì pháp thân Ba thừa của Chư Phật, Bích- chi-phật, Thanh văn đều bình đẳng. Pháp thân bình đẳng đó là pháp thân, Phật tánh không có sai khác. Cho nên kinh Niết-bàn chép: Thí như sữa trâu có các màu sắc và đem sữa đó đặt vào một chỗ, màu sắc sữa vẫn không khác. Phật tánh không vậy. Chúng sanh chủng loại tuy không đồng, mà Phật tánh không khác nhau. Ý này nói là pháp thân Ba thừa vốn là bình đẳng. Chúng sanh không biết nên không chịu tu hành để chứng pháp thân tròn đầy. Chư Phật ra đời là muốn chỉ cho chúng sanh tánh của tri kiến này. Ba thừa đều bình đẳng không hai, đồng chứng tròn đầy để thành tựu pháp thân.
3. Ngộ có nghĩa là không biết. Vì tất cả Thanh văn, Bích-chi-phật không biết chỗ chân thật. Không biết chỗ chân thật là không biết rốt ráo chỉ có một Phật thừa. Như có người đến nhà bạn thân uống rượu say rồi nằm, lấy hạt ngọc vô giá buộc vào áo trong. Người kia lúc đầu không biết, sau giác ngộ rồi mới biết. Ý này nói là: Nhị thừa không biết thể rốt ráo duy nhất chỉ một Phật thừa, thể tức là Bồ-đề bốn trí, cho nên không tu báo thân tròn đầy. Phật ra đời là muốn cho chúng sanh giác ngộ pháp rốt ráo chỉ có một Phật thừa Bồ-đề trí, khiến cho tu mà sanh trưởng. Ba thứ trên là khai để cùng hiển bày pháp thân, báo thân, khen ngợi sự thù thắng của quả Niết-bàn, Bồ-đề Vô thượng để cho người ưa thích. Thị là phân biệt rõ pháp thân Ba thừa Niết-bàn vốn không hai mà có tu chứng. Ngộ là riêng chỉ rõ báo thân Bồ-đề rốt ráo bậc nhất hạt giống vốn có khiến tu hành sanh quả. Cùng nêu trí đức đoạn đức ở trong quả. Đã chứng hai pháp này làm lợi lạc chúng sanh, ứng với vật hiện hình. Ứng cơ mà nói pháp. Tức là hóa thân và thân tha thọ dụng là ân đức.
4. Nhập: Là địa vị khiến cho chứng đắc không lui sụt. Thị hiện cùng vô lượng nghiệp trí. Ba pháp trên là chung, riêng tuy rõ quả Phật Vô thượng, đồng thù thắng mà chưa biết làm thế nào để chứng đắc. Nay

1. Trang nghiêm rốt ráo.
2. Rốt ráo rốt ráo.