2. Pháp cầu Thầy: Như trong lễ tán nói: Thường ở trong Tùng lâm của thiện tri thức đi sâu vào khuôn vức của Tổ sư.

Đó là chọn bạn, tìm Thầy vậy. Nếu ai đủ cả hai pháp ấy, tức đạt được tâm Phật, ý Tổ, biết rõ lẽ sống chết. Nếu các người bên trong đã bỏ cha mẹ, bên ngoài thì không thông Phật pháp, mà tự xưng là tu

Từ trước các Tổ sư hành đạo tu thiền, thênh thanh như hư không, đi lại tùy thích, hoặc Nam, hoặc Bắc tham Thiền hỏi đạo, nhân duyên hội ngộ thì tự lợi (36a) lợi tha. Đó mới thật là Phật pháp.

Ngày mồng 9 tháng giêng nhuần, năm Bính ngọ (1306), Trúc Lâm Đại Tôn Giả đến viện Kỳ Lân, lúc mở đầu buổi tham vấn, Ngài chỉ pháp tòa nói:

“ Tòa này là cái giường mây khúc lục (28) vậy. Đó là kim nghê bảo tòa, ngồi lên mà phán đoán lời lẽ của Phật, Tổ thì khó khăn biết chừng nào !”

Một nén hương nầy, đun sôi không chín, nấu mãi không nhừ, đập vào không vỡ, vo lại không tụ, nhìn đến thì tròng mắt khô kiệt, ngửi đến thì (37a) óc não vỡ tan. Đốt ở trong lò, nguyện dâng lên bậc Vô nhị Thượng nhân Tuệ Trung Đại Sĩ, mưa pháp thắm nhuần, cháu con đều gội.

Đến pháp tòa, bước lên tòa (vị thượng thủ đánh kiền chùy v.v…), Sư nói:

_ Có người nào trong đây là không đủ con mắt to lớn ấy (37b) đâu. Nếu có thì hai hàng lông mi không mất một sợi. Bằng không thì bần đạo không khỏi mở miệng lảm nhảm đưa ra những lời công bố hủ nát nhàm chán để cho các ông nhận lấy một phần cốt yếu mà thôi. Hãy lắng nghe! Hãy lắng nghe!

Này nhé, đạo lớn cao rộng như hư không, nào có ràng, nào có buộc; bản tánh sáng trong ngưng đọng, không có thiện, không có ác. Bởi do lựa chọn mà sinh ra tắt ngang lắm ngả, lệch một mảy may đất trời xa cách. Phàm thánh vốn chung một lối, phải trái đâu được phân chia. Cho nên biết rằng tội phúc vốn không, rốt cuộc nhân quả chẳng thực. (38a) Người người đều có đủ, ai nấy đã viên thành. Phật tính, pháp thân như hình với bóng, khi ẩn khi hiện, chẳng dính, chẳng rời. lỗ mũi chúc xuống ngay trước mặt, lông mi mọc ngang trên vành mắt, há dễ thấy đâu! Nếu chạy đi tìm thì không thấy đạo. Ba nghìn pháp môn (34) cùng quy về một tấc dạ, hà sa diệu dụng đều tại nguồn tâm. Các môn Giới, Định, Tuệ, các người không thiếu, nên quay về suy nghĩ nơi mình. Phàm những tiếng ho hen, nhướng mày chớp mắt, chân bước tay cầm,

Tâm tính bừng sáng thì hiểu được cái nào (38b) đúng, cái nào chẳng đúng.

Pháp tức tính vậy, Phật tức tâm vậy, thì tính nào chẳng phải pháp? Tính nào chẳng phải Phật? Tâm tức là Phật, tâm tức là pháp. Nhưng pháp vốn chẳng là pháp nên pháp là tâm, tâm vốn chẳng phải tâm, nên tâm là Phật.

Này các ngươi! Thì giờ thắm thoát trôi qua, mạng sống không hề dừng lại. lẽ nào ăn cháo ăn cơm mà không biết tham cứu công việc chén bát đũa muỗng.?

Bấy giờ có vị Tăng bước ra thưa:

Sư giơ tay chỉ vào hư không.

Vị Tăng nói:

_ Dùng đờm dãi cổ nhân làm gì?

Sư đáp:

Vị Tăng hỏi:

_ Người xưa đều hỏi: Thế nào là Phật? Thế nào là Pháp? Thế nào là Tăng? Câu hỏi thế nào ấy sự thể như thế nào?

Sư đáp:

_ Thế nào, sự thể thế nào?

Vị Tăng nói:

_ Đàn không dây gãy tri âm ít

Một hôm Sư nghe đệ tử tụng kinh, bèn hỏi:

_ Tăng chúng làm gì đó?

Có vị Tăng bước ra thưa:

_ Tăng chúng đang niệm tâm Phật.

Sư nói:

_ Nếu bảo đó là tâm, thì tâm tức không Phật. Nếu bảo đó là Phật, thì Phật (39b) tức không tâm. Vậy gọi cái gì là tâm?

Vị Tăng im lặng.

Sư lại hỏi tiếp một vị tăng khác:

_ Tăng chúng đang làm gì?

Vị Tăng đáp:

_ Niệm Phật.

_ Phật vốn không tâm, niệm cái gì?

Vị Tăng đáp:

_ Niệm việc đó.

Sư nói:

_ Đó là việc gì?

Vị Tăng đáp:

_ Không biết.

Sư nói:

_ Ông đã không biết thì người nói đó là ai?

Vị Tăng im lặng.

Sư tiếp:

_   Hang kiến làm vỡ đê

     Mảy che bụi trần mắt

     Một nết đã hỏng rồi.

     Trăm nết đều hỏng tất.

Trân trọng.

Người học Phật trước tiên cần thấy tính. Thấy tính không phải là thấy những cái (40a) có thể thấy mới gọi là thấy, mà là phải thấy những cái không thể thấy. Cho nên, thấy được cái thấy

Sau khi thấy tính phải giữ gìn Tịnh giới kiên cố. Thế nào là Tịnh giới? Đó là trong mười hai giờ, ngoài dứt các duyên, trong tâm không loạn. Vì tâm không loạn nên cảnh đến vẫn an nhàn, mắt không bị thức lôi cuốn mà hướng ra ngoài, thức không bị cảnh níu kéo mà hướng vào trong. Ra vào không giao tiếp nhau nên gọi là ngừng nghỉ. Tuy gọi là ngừng nghỉ mà không phải ngừng nghỉ. Do đó (40b) nên biết tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng đều như vậy. Đấy gọi là giới Đại thừa (35) là giới Vô thượng, cũng gọi là giới Vô đẳng đẳng (36). Tiểu giới này, dù Tiểu Tăng cho đến bậc Đại Tăng đều có thể gìn giữ. Do giữ giới này kiên cố không dao động, mới bắt đầu tu Thiền, thân và tâm đều xả bỏ. vả lại yếu chỉ của Thiền định là trước phải định tâm, thường tự suy nghĩ: thân này từ đâu tới? Tâm này từ đâu có? Tâm không thể có thì do đâu có thân? Thân tâm đều không, thì pháp từ đâu có? Pháp không thực có, vì không có cái có. Cái có là chẳng phải có mà có thì cái có làm sao có được? Cái có (41a) đã là không thì không có pháp có. Pháp là bắt chước cái chẳng phải pháp, thì

Thiền có năm bậc: một là Thiền phàm phu, hai là Thiền ngoại đạo, ba là Thiền Tiểu thừa, bốn là Thiền Đại thừa và năm là Thiền Thượng thừa. Thiền nói ở đây chính là Thiền Thượng thừa vậy. (42b) Thiền này từ đức Phật Tỳ-lô-giá-na (54) trải qua vô số kiếp không thể kể xiết đến Đức Thích-ca-mâu-ni. Đức Thích-ca truyền xuống hai mươi tám vị Tổ Ấn độ và sáu vị Tổ Trung Hoa, Tổ Tổ trao tay, truyền khắp bốn phương, tính không thể hết. Các Ngài đều do Giới này, Định này, Tuệ này mà được chứng ngộ chứ không do pháp nào khác.

Này các môn đệ, nay các ngươi đã vào trong chùa, làm người con Phật, mà lại theo thói phù hoa để cầu danh tiếng, không chịu tham cứu chỗ ấy. Chỗ nào là chỗ hạ thủ của chư Phật, chư Tổ? Chỗ nào là chỗ dụng công của ngoại đạo, Tiểu thừa? Luống để cho tháng lại ngày qua (43) lăng xăng tìm cầu bên ngoài, một phen cái chết đến thì phải làm sao? Nơi nào là chỗ an thân lập mệnh? Vả

Ôi! Ta còn biết nói gì hơn!

(43b) Nếu nói một cách tóm tắt sự học từ cạn đến sâu thì có thể bao gồm trong ba tuệ là: nghe, suy nghĩ, tu tập. Tóm lại, sách Bát Nhã Sao nói: “ Trước phải nghe pháp mà hiểu biết, gọi là Văn tuệ. Tiếp theo cân nhắc những gì đã nghe, chọn lọc giáo lý phân minh, suy nghĩ để in sâu vào tâm trí, gọi là Tư tuệ. Sau đó, căn cứ vào những điều đã nghe và suy nghĩ mà thực hành, không sai lầm, gọi là Tu tuệ”. Hai việc trước thuộc hữu lậu (57), một việc sau thuộc vô lậu (58). Trước cạn sau sâu, sâu cạn tuy khác, nhưng đều gọi chung là Tuệ. Kinh Pháp Hoa nói: “Nếu ai được nghe, hiểu, suy nghĩ, tu tập, thì biết người ấy đã gần đến Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác”. (59)

(44a) Lại bảo cho biết, sách Giáo Lý Hành

Nay lược nêu vài điều để chỉ rõ điểm cốt yếu của sự học. Nếu ai hiểu rõ điều này thì sẽ thông suốt điều kia. Cho nên Cổ đức nói: “Học một kinh thì muôn kinh đều hiểu” là muốn nói nghĩa này. Người học phải xét kỹ để am tường lẽ đó.

Người học đạo trước phải vin theo kinh sách, sau mới tu hành. Kinh có năm bậc, pháp có bốn pháp.

Năm bậc kinh là:

Không nên gần gũi với bốn hạng Thầy lầm lỗi: (45a) 1_ Thầy tà vậy; 2- Thầy ngoại đạo; 3 – Thầy ganh tỵ; 4 – Thầy nhỏ nhen.

Không nên gần gũi với bốn hạng bạn hèn kém: 1- Chấp pháp Tiểu thừa; 2 – Tham cầu phước báo; 3 – Chấp tướng nhân ngã; 4 – Không có trí tuệ.

Những hạng người như vậy không nên gần gũi.

Trái lại nên gần gũi với Tăng chúng, sống theo Lục hòa: Thân hòa cùng chung sống; Miệng hòa không tranh cãi; Ý hòa không nghịch nhau; Kiến hòa cùng tìm hiểu; Giới hòa cùng giữ gìn; Lợi hòa cùng chia xẻ.

Nên gần gũi với bốn hạng Thầy chân chánh: 1- Thầy có Tông phái chân chánh; 2 – Thầy có tâm niệm chân chánh; 3 – Thầy có hành vi chân chánh; 4 – Thầy có lời nói chân chánh.

Những hạng người như vậy nên gần gũi. Đây thuộc về bậc Gia hạnh.

Lánh xa bốn hạng bạn xấu: 1. Bạn xấu làm ra

Gần gũi bốn hạng bạn tốt: 1- Bạn tốt ngăn cản điều trái: Khuyên bỏ điều ác; 2- Bạn tốt có lòng nhân từ: Thương xót những nỗi khổ; 3- Bạn tốt làm lợi ích cho người: Chia sẻ những niềm vui; 4 – Bạn tốt đồng sự: Cùng làm việc thiện.

Nay thấy có kẻ học đạo, chưa nghe đạo đã tự xưng là tu đạo. Tu đạo gì vậy? Cổ đức nói: “Ăn được vài cọng rau, đã tự xưng là ăn chay theo đạo Tổ sư”. Lại nói như con trâu suốt đời ăn cỏ mà có thành Phật bao giờ?”. Cho nên Tuệ Trung nói: