PHẦN IV
ĐẠI Ý VÃNG SANH LUẬN CHÚ
I. TỰ THUYẾT
Tông chỉ nhất quán và Tổ sư tương truyền của Tịnh Độ
Thưa các vị pháp sư, các vị liên hữu! Nam-mô A-di-đà Phật!
Chúng ta đã giảng về đại ý của kinh Vô Lượng Thọ, kinh Quán Vô Lượng Thọ và kinh A-di-đà, đây là ba bộ kinh Tịnh Độ. Giáo lý của ba bộ kinh Tịnh Độ hoàn toàn không khác biệt mà tương đồng, nhất trí, đều nói về pháp môn cứu độ, chứ không nói về pháp môn tu hành. Đối tượng cứu độ chính là hạng phàm phu chúng ta, là chúng sanh phiền não sâu nặng.
Phàm phu phiền não tội nghiệp sâu nặng, nếu không nương vào sự cứu độ, vào nguyện lực của Phật A-di-đà, thì không thể nào thoát khỏi luân hồi trong ba cõi sáu đường, huống gì thành Phật độ chúng sanh ư?
Ba bộ kinh Tịnh Độ là do Đức Phật Thích-ca-mâu-ni nói, còn sự truyền thừa và phát huy về giáo nghĩa của tông Tịnh Độ là do Tổ sư hoàn thành.
Tổ sư truyền thừa pháp môn Tịnh Độ nổi tiếng nhất, vị thứ nhất là Bồ-tát Long Thọ. Bồ-tát Long Thọ soạn một bộ Thập trụ luận 1, trong đó có một chương gọi là Dị hành phẩm. Mục đích của Dị hành phẩm nói về nguyện thứ 18 trong kinh Vô Lượng Thọ là sự cứu độ của Phật A-di-đà một cách chủ động, bình đẳng, vô điều kiện.
Tiếp theo sau là Bồ-tát Thiên Thân. Ngài kế thừa tư tưởng của Bồ-tát Long Thọ, ngài soạn bộ luận Vãng sanh2, lấy tư tưởng của Bồ-tát Long Thọ làm nền tảng, để phát huy tông chỉ của ba bộ kinh Tịnh Độ.
Bồ -tát Long Thọ và Bồ-tát Thiên Thân đều là người Ấn Độ, còn ở Trung Quốc, Tổ sư truyền
____________________
1 Thập trụ luận 十住論 Gđ: Thập trụ tì-bà-sa luận, 17 quyển, do Bồ-tát Long Thọ soạn, ngài Cưu-ma-la-thập dịch vào đời Hậu Tần, Trung Quốc, được xếp vào Đại chánh tạng, tập 26. Luận này được soạn ra nhằm mục đích giải thích đại ý phẩm Thập địa (kinh Thập địa) trong kinh Hoa nghiêm.
2 Vãng sanh luận 往生論 Gđ: Vô Lượng Thọ kinh Ưu-ba-đề-xá Nguyện sanh kệ. Cg: Tịnh Độ luận, Vãng sanh Tịnh Độ luận, Vô Lượng Thọ kinh luận, Nguyện sanh kệ. Luận, 1 quyển do ngài Thế Thân soạn, ngài Bồ-đề-lưu-chi đời Bắc Ngụy dịch, được xếp vào Đại chánh tạng, tập 26. Luận này y cứ theo kinh Vô Lượng Thọ soạn các bài kệ Nguyện sanh, khen ngợi sự trang nghiêm của Tịnh Độ Cực Lạc nói về Ngũ niệm môn.
thừa tư tưởng này chính là Tổ sư Đàm Loan thời đại Nam Bắc Triều và Đại sư Đạo Xước thời đại nhà Tùy. Người tập hợp rất thành công là Đại sư Thiện Đạo triều đại nhà Đường. Trung Quốc có ba vị Tổ sư kế thừa tư tưởng của Long Thọ và Thiên Thân, phát huy ý nghĩa quan trọng của ba bộ kinh Tịnh Độ.
Giới thiệu vắn tắt về Vãng sanh luận chú1
Hôm nay chúng ta tiếp tục giảng về đại ý của
Vãng sanh luận chú.
Vãng sanh luận chú là trứ tác của vị Tổ sư truyền thừa thứ nhất ở Trung Quốc chúng ta, đó là Tổ sư Đàm Loan. Vãng sanh luận chú của Tổ sư Đàm Loan là kết hợp và phát huy Dị hành phẩm của Bồ-tát Long Thọ và Vãng sanh luận của Bồ-tát Thiên Thân.
Từ xưa đến nay, các vị Tổ sư của tông Tịnh Độ đều coi kinh Vô Lượng Thọ, kinh Quán Vô Lượng
________________
1 Vãng sanh luận chú 往生論註 Cg: Tịnh Độ luận chú, Vô Lượng Thọ kinh luận chú, Vô Lượng Thọ kinh Ưu-bà-đề-xá nguyện sanh kệ chú. Gđ: Vô Lượng Thọ kinh Ưu-ba-đề-xá nguyện sanh kệ Bà-tẩu-bàn-đậu Bồ-tát tạo tinh chú. Gt: Luận chú, Chú luận. Luận chú, 2 quyển do ngài Đàm Loan đời Bắc Ngụy soạn, là sách chú giải về luận Tịnh Độ của ngài Thế Thân, được xếp vào Đại chánh tạng, tập 40. Phẩm Dị hành trong Thập trụ tỳ-bà-sa luận của Bồ-tát Long Thọ, thuyết về Nan hành đạo và Dị hành đạo. Luận này nói về Dị hành đạo, chỉ rõ pháp môn Tha lực, cho rằng nhân tố quan trọng của việc vãng sanh Tịnh Độ hoàn toàn nương vào sức bản nguyện của Phật A-di-đà.
Thọ, kinh A-di-đà và luận Vãng sanh là ngang hàng nhau, gọi chung là ba kinh một luận.
Tư tưởng tha lực, sự cứu độ của Phật A-di-đà được nói trong ba bộ kinh Tịnh Độ cũng nhờ vị Tổ sư thứ nhất của Trung Quốc - Tổ sư Đàm Loan chú giải luận Vãng sanh mới được sáng tỏ, lưu truyền rộng rãi. Nếu như Trung Quốc không có Tổ sư Đàm Loan thì sự cứu độ của Phật A-di-đà được nói trong ba kinh Tịnh Độ, và tư tưởng Tịnh Độ được truyền thừa bởi Bồ-tát Long Thọ và Bồ-tát Thiên Thân, e rằng đã mai một.
Rốt cuộc thì nguyện lực của Phật A-di-đà không thể nghĩ bàn, tùy theo căn cơ của chúng sanh, mà pháp môn Tịnh Độ tùy thời sẽ hiển hiện, hôm nay chúng tôi sẽ giảng về đại ý của Vãng sanh luận chú.
Giới thiệu vắn tắt về Tổ sư Đàm Loan
Trước khi giải về đại ý, tôi xin giới thiệu đôi nét về Tổ sư Đàm Loan.
Ngài sanh ra vào thời đại Nam Bắc Triều, trước triều đại nhà Tùy, sau triều đại nhà Tấn. Thời đó, có một vị hoàng đế tin Phật rất thành kính, thậm chí mấy lần bỏ thân xuất gia (xuất gia trong thời gian ngắn), chính là Lương Võ Đế. Vị vua Lương Võ Đế này luôn luôn hướng đến phương Bắc đảnh lễ, đảnh lễ ai? Chính là đảnh lễ Tổ sư Đàm Loan, đồng thời tôn xưng Tổ sư Đàm Loan là nhục thân
Bồ-tát, gọi ngài là ‘Bồ-tát Loan’. Thời đại Bắc Triều cũng là Ngụy Triều, Hoàng đế Bắc Ngụy gọi Tổ sư Đàm Loan là ‘Thần Loan’. Một người được Hoàng đế coi trọng cũng chẳng gì đáng kể, nhưng được Hoàng đế tôn xưng mới là bất khả tư nghị.
‘Thần’ chính là bất khả tư nghị, Hoàng đế Bắc Ngụy gọi Tổ sư Đàm Loan là ‘Thần Loan’, người bất khả tư nghị, Lương Võ Đế tôn xưng là ‘Bồ-tát Loan’, đấy là việc chẳng dễ dàng chút nào. Nếu như đạo đức, học vấn và sự tu hành của Tổ sư Đàm Loan chưa đạt đến trình độ nhất định, thì làm sao có thể được bậc Đế vương tôn trọng và cung kính như thế? Tổ sư Đàm Loan nhất định có chỗ hơn người khác, hơn hẳn người bình thường.
Huống gì bộ Vãng sanh luận chú này, chúng ta xem sẽ hết sức ngạc nhiên về sự học vấn uyên thâm, tư tưởng mẫn tiệp của tác giả, đối với pháp môn Tịnh Độ có thể nói dung thông thấu đạt. Vì thế, từ xưa đến nay, bộ Vãng sanh luận chú này, thậm chí ngang hàng với kinh điển, có giá trị giống với kinh điển Phật nói.
Sự thất truyền và trở về của bộ Vãng sanh luận chú
Bộ Vãng sanh luận chú này đã thất truyền ở triều đại nhà Đường. Nguyên nhân thất truyền có mấy loại, nhưng nguyên nhân quan trọng nhất chính là
nạn ‘Tam Võ nhất tông’1 lúc đó.
Trong giáo sử của Phật giáo Trung Quốc từng có bốn vị Hoàng đế, dùng uy thế của Hoàng đế để phá hoại Phật giáo, phá hủy tự viện và tượng Phật, đốt kinh điển, người xuất gia bị cưỡng bức hoàn tục, đây chính là nạn ‘Tam Võ nhất tông’.
Lại thêm vùng Trung Nguyên đương thời khắp nơi đều có chiến tranh, xã hội rất hỗn loạn. Thời đại đó, lưu thông sách vở không dễ như thời đại ngày nay, thời nay một lần in ấn có thể mấy nghìn cuốn, mấy vạn cuốn, có thể đánh bằng máy vi tính, rất dễ dàng. Đương thời, cần phải dùng bút lông, mực mài, chấm mực để viết, có thể nói rất khó khăn, vì thế sách vở không thể phổ biến được.
Thất truyền, vậy thì truyền đến đâu? Truyền đến Nhật Bản. Bởi vì thời đại Tùy Đường, Thiên hoàng Nhật Bản từng đã cử rất nhiều người xuất gia đến Trung Quốc thỉnh kinh. Tại sao phải cử người
____________________
1 Tam Võ nhất tông 三武一宗: Trong lịch sử Phật giáo Trung Quốc, có các nạn Tam Võ nhất tông như Thái Võ Đế của Bắc Ngụy, Võ Đế của Bắc Chu, Đường Võ Tông và Thế Tông của Hậu Chu Là bốn vị hoàng đế diệt Phật pháp trong lịch sử Trung Quốc. Pháp nạn này được xem là có qui mô và triệt để nhất, đình chỉ toàn bộ Tăng ni ở các tự viện, đối với Phật giáo, pháp nạn này đã giáng một đòn khốc liệt bi thảm chưa từng có. Nguyên nhân là vì vấn đề kinh tế của quốc gia, và sự hủ bại trụy lạc của Tăng ni trong giáo đoàn.
xuất gia mà không cử người khác? Bởi vì đương thời, Nhật Bản có những người học vấn rất đáng tin cậy xuất gia trong cửa Phật. Vào thời nhà Tùy, nhà Đường, những vị xuất gia này có đến Trung Quốc thỉnh kinh, học tập các kinh điển Phật giáo và phương pháp tu hành. Không chỉ có vậy, mà ngay cả chính trị, văn hóa, nghệ thuật của Trung Quốc, mà có lợi ích đối với dân sinh, chính trị của Nhật Bản, họ đều học hỏi tất cả. Bạn xem sự quy hoạch đường phố ở Tokyo ngày nay, cũng hoàn toàn giống với sự quy hoạch của Trường An lúc đó.
Phật giáo Nhật Bản lúc ấy được Thiên hoàng ủng hộ. Thiên hoàng lấy kinh phí của chính phủ, xây dựng một tự viện lớn và nhiều tự viện nhỏ ở mỗi huyện thị. Đồng thời, cũng có vài vị Thiên hoàng xuất gia, niệm Phật vãng sanh. Có thể nói, Nhật Bản từ xưa đến thời Minh Trị Duy Tân, trong khoảng thời gian này là quốc gia Phật giáo. Dưới sự bảo hộ của chính phủ, tự viện không bị phá hoại, kinh điển không bị thiêu đốt, người xuất gia đều an ổn hoàn thành đạo nghiệp tu hành. Vì lẽ đó, kinh điển được sao chép từ Trung Quốc thỉnh về, họ bảo tồn rất tốt, hơn nữa còn nghiên cứu và phát huy rạng rỡ.
Bộ Vãng sanh luận chú này đã thất truyền ở triều đại nhà Đường, vậy nó trở lại Trung Quốc khi nào? Vào những năm cuối thời nhà Thanh, có cư sĩ Dương Nhân Sơn rất thân với một vị giáo sư của Nhật Bản,
