Pháp Diệt Tránh

pháp, chương 8 Tránh sự pháp.³
Phần trích văn sau đây dịch từ Luật Tứ phần, quyển 47, phần iii, kiền-độ xvi. Diệt tránh. Tương đương Pāli, Cullavagga, 4. (……), Vin. ii 73ff.

BẢY DIỆT TRÁNH

1. Hiện tiền tỳ-ni
[913c19] Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Bấy giờ Ca-lưu-đà-di cùng nhóm sáu Tỳ-kheo đến tắn trong sông A-di-la-bạt-đề.⁴ Ca-lưu-đà-di tắm xong, lên bờ khoát y của nhóm sáu Tỳ-kheo mà không xem, tưởng là của mình. Khoát xong rồi đi. Nhóm sáu Tỳ-kheo tắm xong lên bờ, không thấy y của mình, mà lại thấy y của Ca-lưu-đà-di, liền nói: “Ca-lưu-đà-di ăn trộm y của ta.” Khi ấy người không hiện tiền mà họ tác yết-ma diệt tẫn.⁵
Ca-lưu-đà-di nghe chuyện, có sự nghi, liền đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, ngồi lui qua một bên, đem nhân duyên trên bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn hỏi:
“Ngươi lây y với tâm gì?”

³ Thập tụng luật, quyển 35. T23, No. 1435.
⁴ A-di-la-bạt-đề (như sách). Pāli: (…..), con sông ở Kosala, chảy qua trước cung điện của vua Pasenadi.
⁵ Kết tội ba-la-di.

Ca-lưu thưa:
“Con nghĩ là y của con nên lấy. Chứ không có ý nghĩ ăn trộm.”
Đức Phật dạy:
“Như vậy thì không phạm tội. Nhưng không nên không xem y mà mặc. Cũng không nên khi người vắng mặt mà tác yết-ma như yết-ma ha [914a]⁶ trách, yết-ma tẫn, yết-ma y chỉ, yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y, yết-ma cử tội, yết-ma diệt tẫn. Nếu tác yết-ma, không thành lại mắc tội đột-kiết-la. Từ nay về sau Ta vì các Tỳ-kheo kết hiện tiền tỳ-ni diệt tránh.⁷ Nên nói hiện tiền tỳ-ni như vậy.”

2. Ức niệm tỳ-ni

Đức Thế Tôn ở tại thành Vương-xá, bấy giờ Đạp-bà-ma-la Tử⁸ không phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá mà các Tỳ-kheo đều nói là phạm trọng tội nên hỏi: “Thầy có nhớ là phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá không?” Vị ấy không nhớ phạm ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá nên trả lời: “ Tôi không nhớ phạm trọng tội như vậy.” Rồi Đạp-bà-

⁶ Số trang dẫn theo Taisho
⁷ Hiện tiền tỳ-ni diệt tránh (như sách). Pāli: (…………), chiết phục bằng sự hiện diện. Cf . (……………) iv (Vin. ii. 73).
⁸ Xem Phần I, Ch. ii. Tăng-già-bà-thi-sa 8 & 9

ma-la Tử nói với các Tỳ-kheo rằng: “Các Trưởng lão, đừng cật vấn tôi mãi.” Các Tỳ-kheo cứ cật vấn mãi không thôi. Vị ấy nghĩ: “Ta nên làm thế nào?” Rồi bạch các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:
“Từ nay về sau cho phép tác pháp ức niệm tỳ-ni⁹ cho Đạp-bà-ma-la Tử bằng pháp bạch tứ yết-ma.”
Pháp thức như sau: Đạp-bà-ma-la Tử nên đến giữa Tăng, để trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tôi, Tỳ-kheo Đạp-bà-ma-la Tử, không phạm trọng tội. Các Tỳ-kheo nói tôi phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá. Các Tỳ-kheo hỏi tôi, ‘Thầy nhớ có phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá không?’ Tôi không nhớ có phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá nên trả lời, ‘Tôi không nhớ phạm trọng tội như vậy. Các Trưởng lão không nên luôn luôn nạn vấn tôi.’ Nhưng các Tỳ-kheo cứ nạn vấn tôi mãi. Nay tôi không ức niệm, đến Tăng xin ức niệm tỳ-ni. Cúi xin Tăng cho tôi ức niệm tỳ-ni. Từ mẫn cố.”
Lần thứ hai, lần thứ ba cũng xin như vậy. Trong chúng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma, dựa

⁹ Ức niệm tỳ-ni (như sách). Pāli: sativinayo, chiết phục bằng sự hồi ức. Cf. (……) iv (Vin. ii. 74)

theo sự việc trên tác bạch:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Đạp-bà-ma-la Tử không phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá, mà các Tỳ-kheo đều nói phạm trọng tội ba-la-di, cho đến thâu-lan-giá. Các Tỳ-kheo hỏi,‘Thầy nhớ có phạm trọng tội ba-la-di cho đến thâu-lan-giá không?’ Tỳ-kheo này không nhớ có phạm trọng tội nên trả lời, ‘Tôi không nhớ phạm trọng tội. Các Trưởng lão chớ có cất vấn tôi.’ Nhưng các Tỳ-kheo cứ nạn vấn không thôi. [914b] Tỳ-kheo này không ức niệm có phạm tội, nay đến Tăng xin ức niệm tỳ-ni. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, trao cho Tỳ-kheo này ức niệm tỳ-ni. Đây là lời tác bạch.
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Đạp-bà-ma-la Tử không phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá, mà các Tỳ-kheo đều nói phạm trọng tội ba-la-di, cho đến thâu-lan-giá. Các Tỳ-kheo hỏi,‘Thầy nhớ có phạm trọng tội ba-la-di, cho đến thâu-lan-giá không?’ Tỳ-kheo này không nhớ có phạm trọng tội nên trả lời, ‘Tôi không nhớ phạm trọng tội. Các Trưởng lão chớ có cất vấn tôi.’ Nhưng các Tỳ-kheo cứ nạn vấn không chịu thôi. Tỳ-kheo này không ức niệm có phạm tội, nay đến Tăng xin ức niệm tỳ-ni. Các Trưởng lão nào đồng ý Tăng trao cho Đạp-bà-ma-la Tử pháp ức niệm tỳ-ni thì im lặng. Vị nào không đồng

ý xin nói. Đây là yết-ma lần thứ nhất.”
Lần thứ hai, lần thứ ba, cũng nói như vậy.
“Tăng đã chấp thuận trao cho Đạp-bà-ma-la Tử yết-ma ức niệm rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”
“Từ nay về sau, cho các Tỳ-kheo kết ức niệm tỳ-ni để diệt tránh. Nên thuyết ức niệm tỳ-ni như vậy.”

3. Bất si tỳ-ni

Thế Tôn ở tại thành Vương-xá. Bấy giờ có Tỳ-kheo tên là Nan-đề,¹⁰ điên cuồng tâm loạn, nhiều lần phạm các tội, chẳng phải pháp sa-môn, nói năng không chừng mực; tới lui, ra vào, không thuận oai nghi. Khi tâm bình phục trở lại, các Tỳ-kheo nói vị ấy phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già bà-thi-sa hoặc thâu-lan-giá. Các Tỳ-kheo hỏi Nan-đề: ‘Thầy có nhớ phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già bà-thi-sa hoặc thâu-lan-giá không?’ Vị ấy liền trả lời rằng: “Trước đây, khi điên cuồng tâm loạn, khi ấy nhiều lần phạm các tội, tới lui, vào ra không thuận oai nghi. Chẳng phải tôi cố ý làm như vậy, mà là do điên cuồng. Các Trưởng lão đừng nên gạn hỏi việc ấy mãi.’ Nhưng các Tỳ-kheo cố ý gạn hỏi mãi không chịu thôi. Tỳ-kheo kia khởi lên ý nghĩ: “Ta nên làm thế nào?” Rồi bạch các Tỳ-
¹⁰ Thập tụng: Tỳ-kheo Thi-việt (như sách). Pāli, Gaggo bikkhu

kheo. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tôi, Tỳ-kheo Nan-đề, điên cuồng tâm loạn, khi ấy nhiều lần phạm các tội, tới lui, ra vào, không thuận oai nghi. Sau đó bình phục lại.. Các Tỳ-kheo [914c] nói tôi, ‘Thầy có nhớ phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá. Các Tỳ-kheo hỏi tôi, ‘Thầy nhớ có phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá hay không?’ Tôi trả lời, ‘Trước đây điên cuồng tâm loạn, khi ấy nhiều lần phạm các tội, tới lui, ra vào, không thuận oai nghi. Chẳng phải tôi cố ý làm mà là do tâm điên cuồng vậy. Các Trưởng lão đừng nên gạn hỏi tôi mãi.’ Nhưng các Tỳ-kheo cứ gạn hỏi tôi không chịu thôi. Nay tôi hết si, đến trước Tăng xin bất si tỳ-ni. Cúi xin Tăng cho tôi bất si tỳ-ni. Từ mẫn cố.”
Lần thứ hai, lần thứ ba cũng xin như vậy. Trong chúng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tỳ-kheo Nan-đề

¹¹ Bất si tỳ-ni (như sách). Pāli: (…………), chiết phục bằng sự bất si. Cf. (……) iv (Vi. Ii. 80).

đây điên cuồng tâm loạn, phạm các tội nhiều, nói năng lung tung, ra vào tới lui không thuận với oai nghi, sau đó bình phục lại. Các Tỳ-kheo hỏi Nan-đề, ‘Thầy có nhớ phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá không?’ Vị ấy liền trả lời, ‘Trước đây điên cuồng tâm loạn, nhiều lần phạm các tội, nói năng không chừng mực; ra vào, tới lui, không thuận oai nghi. Đây là do điên cuồng chẳng phải tôi cố ý làm. Các Trưởng lão đừng cật vấn tôi mãi.’ Nhưng các Tỳ-kheo cố ý cật vấn mãi không thôi. Tỳ-kheo này nay không còn si cuồng, đến trước Tăng xin bất si tỳ-ni. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng trao cho Tỳ-kheo Nan-đề bất si tỳ-ni. Đây là lời tác bạch.
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tỳ-kheo Nan-đề đây điên cuồng tâm loạn, phạm các tội nhiều, nói năng lung tung, ra vào tới lui không thuận với oai nghi, sau đó bình phục lại. Các Tỳ-kheo hỏi Nan-đề, ‘Thầy có nhớ phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, thâu-lan-giá không?’ Vị ấy liền trả lời, ‘Trước đây điên cuồng tâm loạn, nhiều lần phạm các tội, nói năng không chừng mực; ra vào, tới lui, không thuận oai nghi. Đây là do điên cuồng chẳng phải tôi cố ý làm. Các Trưởng lão đừng cật vấn tôi mãi.’ Nhưng các Tỳ-kheo cố ý cật vấn mãi không thôi. Tỳ-kheo này nay không còn si cuồng, đến trước Tăng xin bất si tỳ-ni. Nay Tăng, Tăng trao cho Tỳ-kheo Nan-đề bất si tỳ-ni. Các

Trưởng lão nào đồng ý Tăng trao cho Tỳ-kheo Nan-đề bất si tỳ-ni thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói. Đây là yết-ma lần đầu.”
Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy.
“Tăng đã chấp thuận trao cho Tỳ-kheo Nan-đề bất si tỳ-ni rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy”
Từ nay về sau, cho phép các Tỳ-kheo kết bất si tỳ-ni để diệt tránh. Nên nói bất si tỳ-ni như vậy.

4. Tự ngôn trị

Thế Tôn ở tại thành Chiêm-bà, bên ao Già-cừ.¹² Bấy giờ đức Thế [915a1] Tôn bố-tát vào ngày mười lăm có trăng. Chúng Tăng ngồi vây quanh Ngài chỗ đất trống. Đầu đêm đã qua, Tôn giả A-nan từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa:
“Đầu đêm đã qua, cuối xin đức Thế Tôn thuyết giới.”
Đức Thế Tôn im lặng. Tôn giả A-nan liền trở về lại chỗ ngồi. Giữa đêm, sau đêm đã qua, tướng bình minh đã hiện, Tôn giả A-nan lại từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa:

¹² Già-cừ (như sách). Pāli: Gagga. Tham chiếu, Trung A-hàm, kinh số 122: Chiêm-ba.

“Kính bạch đức Thế Tôn, giữa đêm, sau đêm đã qua, tướng bình minh đã xuất hiện, chúng Tăng ngồi đã lâu, cúi xin Thế Tôn thuyết giới.”
Đức Phật bảo tôn giả A-nan:
“Trong chúng không thanh tịnh. Muốn Như Lai yết-ma thuyết giới trong một chúng không thanh tịnh, là điều không thể có.”
Tôn giả A-nan im lặng, trở về lại chỗ ngồi. Khi ấy Trưởng lão Mục-liên nghĩ: ‘Trong chúng có vị nào không thanh tịnh nên đức Như Lai mới nói, trong chúng không thanh tịnh. Muốn Như Lai yết-ma thuyết giới trong một chúng không thanh tịnh, là điều không thể có.’
Bấy giờ Trưởng lão Mục-liên tự suy nghĩ, quán sát trong chúng bằng thiên nhãn thanh tịnh, thấy Tỳ-kheo không thanh tịnh kia ngồi cách Phật không xa. Vị ấy phi sa-môn tự nói là sa-môn, phi tịnh hạnh tự nói là tịnh hạnh, là kẻ phá giớ làm các điều ác, bất tịnh, không có bạch pháp, tà kiến, che giấu các ác đã phạm, như cái cây bộng ruột, tuy bên ngoài có nhánh lá mà bên trong trống không, không chắc thật. Mục-liên thấy rồi, liền nghĩ: ‘Đức Thế Tôn thấy Tỳ-kheo này nên mới nói, trong chúng không thanh tịnh. Muốn Như Lai yết-ma thuyết giới trong một chúng không thanh tịnh, là điều không thể có.’ Khi ấy Trưởng lão Mục-liên từ chỗ ngồi đứng dậy, đến chỗ Tỳ-kheo kia nói: “Tại sao thầy không chịu đứng dậy? Thế

Tôn đã biết thầy, đã thấy thầy. Thầy nên đứng đậy, đi ra khỏi chỗ này! Thầy không nên ngồi nơi đây.”
Khi ấy Mục-liên nắm tay Tỳ-kheo kia kéo ra ngoài cửa, rồi trở vô bạch Phật: “Trong chúng đã thanh tịnh rồi. Cúi xin đức Thế Tôn thuyết giới.”
Đức Phật bảo: “Này Mục-liên, không nên làm như vậy. Vào lúc khác cũng không nên làm như vậy. Này Mục-liên, phải khiến cho người kia nhận tội, sau đó mới kết tội. Người kia không nhận tội mà kết tội là không nên. Từ nay về sau Ta vì các Tỳ-kheo kết tự ngôn trị để diệt tránh. Nên nói tự ngôn trị ¹³ như vậy.”

5. Đa nhân ngữ

Bấy giờ Thế Tôn ở Xá-vệ. Các Tỳ-kheo ở Xá-vệ tranh cãi nhau. Chúng Tăng truy cứu tội như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy. Khi ấy, Phật nói với các Tỳ-kheo:
“Nên tìm kiếm tội bởi nhiều người; căn cứ theo lời của đa số biết pháp để nói. [915b] Từ nay về sau Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp diệt tránh đa nhân ngữ.¹⁴ Nên nói như vậy, dùng đa nhân ngữ.”

¹³ Tự ngôn trị (như sách). Pāli: (…………), phán quyết bằng sự tự nhận. Cf. (……) iv (Vin. ii. 83)
¹⁴ Dụng đa nhân ngữ (như sách). Căn cứ ý kiến đa số. Thập tụng: mích tội tướng. Pāli: (……), sự quyết định theo đa số. Cf. (……) iv (Vin. ii. 84).

6. Tội xứ sở
Đức Thế Tôn ở tại Thích-sí-sấu. Tỳ-kheo tên là Tượng Lực,¹⁵ ưa luận nghị cùng ngoại đạo. Khi bị hỏi gắt, thì lời trước mẫu thuẫn lời sau. Ở trong Tăng khi được hỏi, cũng như vậy, lời trước mâu thuẫn lời sau. Ở trong chúng, cố ý nói dối. Bấy giờ, các ngoại đạo cùng nhau cơ hiềm rằng: “Sa-môn Thích tử không biết hổ thẹn, chỉ làm việc vọng ngữ, mà tự nói mình biết chánh pháp. Khi bị hỏi gắt, thì lời trước mâu thuẫn lời sau. Khi ở trong chúng bị hỏi, thì trước sau nói nghịch nhau, cố ý vọng ngữ. Như vậy có gì là chánh pháp?” các Tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống khổ hạnh, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách Tượng Lực Thích tử rằng: ‘Sao thầy cùng ngoại đạo luận nghị, khi bị hỏi gắt, thì lời trước mâu thuẫn lời sau. ở trong Tăng khi được hỏi, cũng như vậy, lời trước mâu thuẫn lời sau?’ Các Tỳ-kheo đến chỗ đức Phật, đảnh lễ dưới chân Phật, do nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo khiển trách Tượng Lực Thích tử:
“Ông làm điều sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên

¹⁵ Tượng Lực (như sách). Pāli: Hatthaka Sakyaputta, được nói trong nhân duyên của (…..) 1.

làm. Sao cùng ngoại đạo luận nghị, khi bị hỏi gắt, thì lời trước mâu thuẫn lời sau. Ở trong Tăng khi được hỏi, cũng như vậy, lời trước mâu thuẫn lời sau, cố ý nói dối?”
Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện khiển trách Tượng Lực rồi, bảo các Tỳ-kheo: “Nên trao cho Tỳ-kheo kia tác tội xứ sở,¹⁶ bằng pháp bạch tứ yết-ma, dựa theo sự kiện trên tác bạch:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tỳ-kheo Tượng Lực Thích tử này ưa luận cùng ngoại đạo, khi bị hỏi gắt, lời nói trước mâu thuẫn lời sau. Ở trong Tăng khi được hỏi, cũng như vậy, lời nói trước mâu thuẫn lời sau, cố ý nói dối. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng trao cho Tượng Lực Thích tủ yết-ma tác tội xứ sở, nói rằng: “ Này Tượng Lực không lợi và không hay gì cho ông, khi lý luận bị kẹt ông dùng cách nói trước sau nghịch nhau. Trong chúng khi được hỏi đến ông cũng dùng cách nói trước sau trái nghịch nhau, cố ý nói vọng.’ Đây là lời tác bạch.

¹⁶ Tác tội xứ sở (như sách). Ngũ phần: bản ngôn trị (như sách). Thập tụng: mích tội tướng. Pāli: (…….). Cf. (…….) iv (Vin. ii. 85)

“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tỳ-kheo Tượng Lực Thích tử này ưa luận cùng ngoại đạo, khi bị hỏi gắt, lời nói trước mâu thuẫn lời sau. Ở trong Tăng khi được hỏi, cũng như vậy, lời nói trước mâu thuẫn lời sau, cố ý nói dối. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng trao cho Tượng Lực Thích tủ yết-ma tác tội xứ sở, nói rằng: “ Này Tượng Lực không lợi và không hay gì cho ông, khi lý luận bị kẹt ông dùng cách nói trước sau nghịch nhau. Trong chúng khi được hỏi đến ông cũng dùng cách nói trước sau trái nghịch nhau, cố ý nói vọng.’ Các Trưởng lão nào đồng ý Tăng trao cho Tượng Lực Thích tử yết-ma thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói. Đây là yết-ma lần thứ đầu.”
Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy.
“Tăng đã chấp thuận trao cho Tượng Lực Thích tử yết-ma tác tội xứ sở rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.
Từ nay về sau vì các Tỳ-kheo kết làm pháp diệt tránh bằng tội xứ sở. Nên nói như vậy, kết tội xứ sở.

7. Như thảo phú địa

Thế Tôn ở tại nước Xá-vệ. Bấy giờ Tỳ-kheo nước Xá-vệ cùng nhau tranh cãi. Các Tỳ-kheo phần đông phạm giới, chẳng phải pháp sa-môn, ai cũng làm, ai cũng nói, ra vào không chừng mực. Sau đó các Tỳ-kheo tự nghĩ: ‘Chúng ta phần đông phạm