Tìm kinh sách
Vần A-Z:
Pháp Diệt Tránh

Pháp Diệt Tránh

Tác giả: Thích Nguyên Chứng (biên soạn). Năm xuất bản: 2011. Số trang: 174.

Chương 12: II. Bốn Tránh Sự (Trang 123 - 133)

các giới, chẳng phải pháp sa-môn, ai cũng làm ai cũng nói, ra vào không chừng mực. Nếu chúng ta không tự mình khéo hỏi việc này, hoặc giả, tránh sự này càng sâu thêm, càng nặng thêm. Trải qua năm tháng mà không thể như pháp như luật, như lời Phật dạy để diệt trừ tránh sự được, khiến cho Tăng không được an lạc.’ Các Tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy: “Nên diệt tránh sự này như cỏ che đất.17
“Từ nay về sau, vì các Tỳ-kheo kết pháp diệt tránh như cỏ che đất. Nên nói như vậy, như cỏ che đất.

II. BỐN TRÁNH SỰ

1. Duyên khởi 
Thế Tôn ở Câu-thiểm-di. Các Tỳ-kheo Câu-thiểm-di tranh cãi nhau.18 Tỳ-kheo tranh cãi với Tỳ-kheo. Tỳ-kheo tranh cãi với Tỳ-kheo-ni. Tỳ-kheo-ni tranh cãi với Tỳ-kheo. Tỳ-kheo-ni tranh cãi với Tỳ-kheo-ni. Xiển-đà Tỳ-kheo bỏ Tỳ-kheo, tán trợ cho Tỳ-kheo-ni, về phía với Tỳ-kheo-ni.19 Các Tỳ-


17 Như thảo phú địa (như sách). Ngũ phần: thảo bố địa (như sách). Pāli: (……)
18 Xem Tứ phần, Kiền-đọ ĩ Câu-thiểm-di. Pāli, (…..), 10. Kosambakakkhandhaka, Vin. i. 337 ff.
19 Tứ phần, tr. 717b, Ni luật, ba-la-di 8: Bấy giờ, có Tỳ-kheo-ni tên là Úy-thứ (như sách), tới lui phục vụ Tỳ-kheo Xiển-đà. Ngũ phần (Ni luật, ba-la-di 7): Xiển-đà có em gái là Tỳ-kheo-ni Ưu-ta (như sách). Tăng-kỳ: Xiển-đà có mẹ (như sách) là Tỳ-kheo-ni bênh vực Xiển-đà chống lại Tăng.
kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống khổ hạnh, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách các Tỳ-kheo rồi, đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn.
Đức Thế Tôn do nhân duyên này tập hợp Tăng Tỳ-kheo, dùng vô số các phương tiện khiển trách các Tỳ-kheo:
“Các ông làm điều sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải thanh tịnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, [916a1] làm việc không nên làm. Này các Tỳ-kheo Câu-thiểm-di, sao Tỳ-kheo tranh cãi với Tỳ-kheo. Tỳ-kheo tranh cãi với Tỳ-kheo-ni. Tỳ-kheo-ni tranh cãi với Tỳ-kheo. Tỳ-kheo-ni tranh cãi với Tỳ-kheo-ni. Xiển-đà Tỳ-kheo bỏ Tỳ-kheo, tán trợ cho Tỳ-kheo-ni, về phía với Tỳ-kheo-ni?”
Bằng vô số phương tiện để khiển trách rồi, đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

2. Ý nghĩa

“Có bốn tranh chấp:20 ngôn tránh, mích tránh,


20 Tránh (như sách). Thập tụng: sự (như sách). Tránh tức sự; hai từ cùng một gốc trong tiếng Phạn. Pāli: (……). Cf. (…). iv (Vin. ii. 88): vấn đề được thảo luận, được tranh cãi; chủ điểm hay trung tâm của sự tranh chấp.
phạm tránh và sự tránh.21
1. Thế nào là ngôn tránh?22
Tỳ-kheo cùng Tỳ-kheo tranh cãi nhau, đưa đến mười tám tránh sự: pháp, phi pháp, tỳ-ni, phi tỳ-ni, cho đến thuyết, bất thuyết.23 Nếu do tướng trạng như vậy, tranh cãi nhau về ngôn ngữ, dẫn đến chỗ hai bên tranh chấp nhau, đó gọi là ngôn tránh.
2. Thế nào gọi là mích tránh?24
Tỳ-kheo cùng Tỳ-kheo tìm tội nhau, dùng ba cơ sở để cử tội là thấy, nghe hay nghi, liên hệ phá



21 Bốn tránh sự: các giải thích và cht. dưới.        
22 Ngôn tránh (như sách). Thập tụng: đấu tránh sự (như sách). Pāli: (…….), tranh chấp do bất đồng về lời lẽ.
23 Mười tám luận điểm bất đồng dẫn đến phá tăng: pháp, phi pháp, luật, phi luật, phạm, không phạm, hoặc nhẹ, hoặc nặng, có dư tàn, không dư tàn, thô ác, chẳng phải thô ác, thường sở hành, phi thường sở hành, chế, phi chế, thuyết, phi thuyết. Pāli: (……………………………)
24 Mích tránh (như sách). Ngũ phần: giáo giới tránh (nhu sách). Thập tụng: vô căn sự (như sách). Pāli: (……….), tranh chấp về sự giáo giới, về lời lẽ buộc tội.
giới, phá kiến, phá oai nghi,25 cùng nhau tìm tội như vậy, không vọng cầu phe cánh thế lực, an ủi ý người, hoặc cử tác ức niệm hoặc an việc này không an việc này, không si không thoát, đó gọi là mích tránh.26
3. Thế nào gọi là phạm tránh?27
Phạm bảy loại tội: ba-la-di, tăng-già-bà-thi-sa, cho đến ác thuyết, đó gọi là phạm tránh.
4. Thế nào gọi là sự tránh?28
Việc cần làm trong ngôn tránh, việc cần làm trong mích tránh, việc cần làm trong phạm tránh. Đó gọi là sự tránh.29

3. Căn nguyên

1. Gốc rễ của ngôn tránh là gì?


25 Vin. ii. 88: (……)
26 Cf Vin. ii. 88: Yo tattha anuvdo (………..)
27 Phạm tránh (như luật). Thập tụng: phạm tội sự (như sách). Pāli: (……….), tranh chấp về tội danh.
28 Sự tránh (như sách). Thập tụng: thường sở hành sự (như sách). Pāli: (……), tranh chấp về nghĩa vụ.
29 Ngũ phần 23 (tr. 154a25): tranh cãi về các pháp tác yết-ma, những phận sự thường ngày, là sự tránh. Thập tụng 35 (tr.251b16): thường sở hành sự, tranh cãi về các loại yết-ma, về bố-tát, tự tứ, các phận sự hằng ngày của Tăng.
Tham, nhuế, si là gốc rễ. Không tham, không nhuế, không si là gốc rễ. Tăng là gốc rễ. Giới30 là gốc rễ. Nhân (người) là gốc rễ. Sáu tránh31 là gốc rễ. Mười tám sự phá Tăng là gốc rễ. Đó gọi là căn của ngôn tránh.
2. Gốc rễ của mích tránh là gì? 
Tham, nhuế, si là gốc rễ. Không tham, không nhuế, không si là gốc rễ. Tăng là gốc rễ. Giới là gốc rễ. Nhân (người) là gốc rễ. Ba cử sự là gốc rễ. Đó gọi là căn của mích tránh.
3. Gốc rễ của phạm tránh là gì?
Tham, nhuế, si là gốc rễ. Không tham, không nhuế, không si là gốc rễ. Tăng là gốc rễ. Giới là gốc rễ. Nhân (người) là gốc rễ. Ba cử sự là gốc rễ. Động lực của sáu phạm32 là gốc rễ. Đó gọi là căn của phạm tránh.
4. Gốc rễ của sự tránh là gì?


30 Giới (như sách), chỉ cương giới.
31 Lục tránh (như sách). Thập tụng: lục đấu tránh bản (như sách), sáu gốc rễ của sự tranh cãi. Pāli, ibid., cha (……): kodhano (sân hận), (….) (ngụy thiện), (…..) (tật đố) (…..), (….) (giảo hoạt), (……..) (ác dục), (……………) (bảo thủ quan điểm). Cf. Tập dị môn 15 (tr.431a16): lục tránh bản.
32 Tham chiếu Pāli, Vin. ii. 90, (……), sáu đẳng khởi (động lực) của tội: tội khởi chỉ từ thân, khởi chỉ từ miệng; từ cả thân và miệng, cả thân và ý; từ cả miệng và ý, từ cả thân và miệng và ý.
Tham, nhuế, si, là gốc rễ. Không tham, không nhuế, không si là gốc rễ. Tăng làm gốc rễ. Giới là gốc rễ. Nhân (người) là gốc rễ. Đó là căn của sự tránh.

4. Tính loại      
1. Ngôn tránh là thiện, bất thiện, vô ký? Ngôn tránh hoặc thiện, hoặc bất thiện, hoặc vô ký.
Thế nào là ngôn tránh là thiện?
Tỳ-kheo cùng với Tỳ-kheo tranh cãi với tâm thiện, nói pháp hay phi pháp, cho đến thuyết hay bất thuyết. Cùng nhau tranh cãi như vậy, cả hai đều tranh cãi nhau với thiện tâm, cho nên gọi ngôn tránh là thiện.
Thế nào là ngôn tránh là bất thiện?
Tỳ-kheo cùng với Tỳ-kheo tranh cãi với tâm bất thiện, nói pháp hay phi pháp, cho đến [916b] thuyết hay bất thuyết. Bằng tướng trạng như vậy, tranh cãi lời lẽ với nhau dẫn đến xung đột. Đó là ngôn tránh bất thiện.
Thế nào là ngôn tránh là vô ký?
Tỳ-kheo cùng với Tỳ-kheo tranh cãi với tâm vô ký, dẫn mười tám việc, pháp hay phi pháp, cho đến thuyết hay bất thuyết. Tranh cãi lời lẽ với nhau về những việc như vậy, đó là ngôn tránh là vô ký.
2. Mích tránh là thiện, bất thiện, vô ký? Mích
tránh hoặc thiện hoặc bất thiện hoặc vô ký.
Thế nào gọi là mích tránh sự thiện?
Trong đây, Tỳ-kheo với tâm thiện cùng nhau tìm kiếm liên hệ tội phá giới, phá kiến, phá oai nghi, căn cứ trên ba cử sự thấy-nghe-nghi; bên trong có năm pháp khiến người ấy được xuất tội, trở thành không phạm, thanh tịnh không cấu uế, không khiến cho người ấy có tiếng xấu lan đi. Bằng tướng trạng như vậy mà tìm kiếm tội, cùng nhau thảo luận, không vọng cầu thế lực trợ bạn; nhưng an ủi tâm người kia, khi tác cử, tác ức niệm, an việc này, không an việc này, không si mê, khiến cho thoát khỏi tội. Đó gọi là thiện mích tránh sự.
Sao gọi là mích tránh sự không thiện?                             
Tỳ-kheo cùng Tỳ-kheo bằng tâm bất thiện tìm kiếm liên hệ phá giới, phá kiến, phá oai nghi, căn cứ trên ba cử sự thấy-nghe-nghi; bên trong có năm pháp, không muốn khiến người này được xuất tội, mà muốn cho người này phạm tội, cấu uế không thanh tịnh, muốn khiến cho người này có tiếng tăm bất thiện lan tràn. Bằng tướng trạng như vậy mà tìm kiếm tội, cùng thảo luận, không vọng cầu thế lực trợ bạn; không làm cho người kia an tâm, khi bị tác cử, khi bị tác ức niệm, an việc này không an việc này, si mê không thoát tội. Đó gọi là mích tránh sự bất thiện.
Thế nào gọi là mích tránh sự vô ký?
 Tỳ-kheo cùng Tỳ-kheo với tâm vô ký tìm kiếm tội về phá giới, phá kiến, phá oai nghi, căn cứ trên ba cử sự thấy-nghe-nghi. Bằng tướng trạng như vậy mà tìm kiếm tội, cùng nhau thảo luận, không vọng cầu thế lực trợ bạn; nhưng an ủi tâm người kia, khi tác cử, tác ức niệm, an việc này, không an việc này, không si mê, khiến cho thoát khỏi tội. Đó gọi là thiện mích tránh sự. Đó gọi là mích tránh sự vô ký.
3. Phạm tránh là thiện, là bất thiện, là vô ký?
Phạm tránh hoặc bất thiện hoặc vô ký.
Sao gọi phạm tránh la bất thiện?
Sự phạm tội cố ý của phàm phu, hoặc học nhân33. Đó gọi là phạm tránh là bất thiện.
Sao gọi phạm tránh là vô ký? Sự phạm tội không cố ý của phàm phu hoặc học nhân; sự phạm không cố ý của bậc vô trước.34 Đó gọi là phạm tránh vô ký.
4. Sự tránh là thiện, là bất thiện, là vô ký? Sự tránh hoặc thiện hoặc bất thiện hoặc vô ký.
Sao gọi sự tránh là thiện? Tỳ-kheo với thiện tâm mà tác sự35 trong ngôn tránh, tác sự trong mích

33 Bảy hạng học nhân, tức bảy bậc Thánh giả hữu học, từ Dự lưu hướng, cho đến A-la-hán hướng.
34 Chỉ A-la-hán quả, thuộc hàng Thánh giả vô học.
35 Tham chiếu Pāli, Vin. ii. 91: Tăng tác yết-ma với thiện tâm, đây gọi là sự tránh thiện (…….)
tránh, tác sự trong phạm tránh. [916c] Đó gọi là sự tránh thiện.
Sao gọi là sự tránh là bất thiện? Với tâm bất thiện mà tác sự trong ngôn tránh, tác sự trong mích tránh, tác sự trong phạm tránh. Đó gọi là sự tránh không thiện. Vô ký cũng như vậy. Nếu bằng tâm vô ký mà làm tức là sự tránh vô ký.

5. Tương đối

4. Ngôn, ngôn tránh, ngôn tránh và ngôn, ngôn tránh và tránh ngôn.36
Hoặc có ngôn tức ngôn tránh, hoặc có ngôn chẳng phải ngôn tránh, hoặc có ngôn tránh tức là ngôn, hoặc có ngôn tức là tránh, hoặc có ngôn chẳng phải tránh, hoặc có tránh tức là ngôn, hoặc có tránh chẳng phải ngôn.
Thế nào là trường hợp có ngôn tức ngôn tránh?
Tỳ-kheo tranh cãi với Tỳ-kheo, liên hệ mười tám sự, pháp hay phi pháp, cho đến thuyết hay bất thuyết. Bằng tướng trạng như vậy, tranh chấp lời lẽ với nhau, dẫn đến xung đột, hai bên không hòa.



36 Bốn vế, quan hệ chéo giữa ngôn và tránh sự. Pāli (Vin.ii.91): (………) (ngôn tức ngôn tránh), (…….) (tránh không phải ngôn), (……..) (vừa tránh vừa ngôn).
Đó gọi là có ngôn tức là ngôn tránh.37
Thế nào là trường hợp ngôn chẳng phải ngôn tránh?38
Cha cãi với con, con cãi với cha; con cãi với mẹ, mẹ cãi với con; anh cãi với em, em cãi với anh; chị cãi với em, em cãi với chị, hoặc những người khác cãi nhau.39 Đó gọi là có ngôn chẳng phải ngôn tránh.40
Thế nào là có ngôn tránh tức là ngôn?     
Tỳ-kheo tranh cãi với Tỳ-kheo, liên hệ mười tám sự: pháp hay phi pháp, cho đến thuyết hay bất thuyết. Bằng tướng trạng như vậy, tranh chấp lời lẽ với nhau, dẫn đến xung đột, hai bên không hòa. Đó gọi là ngôn tránh tức là ngôn.41
Thế nào là có ngôn tức là tránh?42
Tỳ-kheo tranh cãi với Tỳ-kheo, liên hệ mười tám sự: pháp hay phi pháp, cho đến thuyết hay bất


37 Pāli, ibid., (……)
38 Pāli: (…….), tranh luận mà không phải là tránh sự.
39 Pāli, ibid., (……), bạn cãi với bạn.
40 Những người này cãi nhau, không dẫn đến xung đột, nên không thành tránh sự. Thập tụng: đấu tránh nhưng không phải tránh sự: Tỳ-kheo tranh cãi nhau, nhưng chưa thành xung đột.
41 Giống như trường hợp một: ngôn tức ngôn tránh. Thập tụng và Pāli không tách riêng với trường hợp đầu.
42 Pāli, ibid., không đề cập.
thuyết. Bằng tướng trạng như vậy, tranh chấp lời lẽ với nhau, dẫn đến xung đột, hai bên không hòa. Đó gọi là ngôn tức là tránh.43
Thế nào là ngôn chẳng phải tránh?44
 Cha cãi với con, con cãi với cha; con cãi với mẹ, mẹ cãi với con; anh cãi với em, em cãi với anh; chị cãi với em, em cãi với chị, hoặc những người khác cãi nhau.45 Đó gọi là có ngôn mà chẳng phải tránh.
Thế nào là có tránh tức là ngôn?46
Tỳ-kheo tranh cãi với Tỳ-kheo, liên hệ mười tám sự: pháp hay phi pháp, cho đến thuyết hay bất thuyết. Bằng tướng trạng như vậy, tranh chấp lời lẽ với nhau, dẫn đến xung đột, hai bên không hòa. Đó gọi là có tránh tức là ngôn.47
Thế nào là có tránh chẳng phải ngôn?
Trừ ngôn tránh, các tránh sự khác như mích tránh, phạm tránh, sự tránh thì gọi là tránh mà chẳng phải ngôn.


43 Giống như trường hợp đầu. Pāli và Thập tụng không tách riêng.
44 Pāli: (……), tranh luận không phải tránh sự.
45 Giống như trường hợp thứ hai. Thập tụng không tách riêng.
46 Pāli: (…….): đó là tránh sự về giáo giới, tránh sự về phạm tội, tránh sự về tác sự.
47 Như các trường hợp một và ba.
/13
 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
🙏 Trợ Lý Phật Pháp AI »