Pháp Diệt Tránh

Mích và mích tránh, mích tránh và mích, mích tránh và tránh mích.
(Bốn vế này giải thích chéo như bốn về ngôn tránh trên không khác, nên không chép ra. Tức nói rằng: mích tức là mích tránh. Phạm tránh, sự tránh, cũng giải thích chéo như vậy)⁴⁸

III. TRÁNH SỰ DIỆT

1. Quy tắc hiện tiền
[917a1] Nếu một Tỳ-kheo trước mặt một Tỳ-kheo nói những lời hay đẹp để giáo giới, hay để tẫn xuất, nhưng là phi pháp, phi tỳ-ni, phi lời Phật dạy, mà vị kia nói: ‘Đây là pháp, là tỳ-ni, là lời Phật dạy, hãy nên chấp hành.’ Tránh sự được diệt như vậy là phi pháp diệt tránh, phi pháp tương tợ hiện tiền tỳ-ni.
Một Tỳ-kheo trước mặt hai Tỳ-kheo, trước ba Tỳ-kheo, trước Tăng cũng như vậy.
Hai Tỳ-kheo trước một Tỳ-kheo, trước ba Tỳ-kheo, trước Tăng cũng như vậy.
Ba Tỳ-kheo trước một Tỳ-kheo, trước ba Tỳ-kheo, trước Tăng cũng như vậy. Hoặc Tăng vì một Tỳ-kheo, vì hai Tỳ-kheo, vì ba Tỳ-kheo, vì Tăng cũng như vậy.

⁴⁸ Tiểu chú trong nguyên bản hán.

Nếu một Tỳ-kheo trước mặt một Tỳ-kheo nói những lời hay đẹp để giáo giới, như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy. Vị kia nói như vầy: ‘Đây là pháp, là tỳ-ni, là lời Phật dạy, thầy nên thọ trì, nên chấp nhận.’ Nếu làm như vậy mà tránh sự được diệt, đó là như pháp diệt tránh hiện tiền tỳ-ni.
Trong đây, thế nào gọi là hiện tiền? Đó là pháp, tỳ-ni, và người.⁴⁹
Thế nào là pháp hiện tiền? Đó là pháp được thọ trì để diệt tránh.
Thế nào là tỳ-ni hiện tiền? Đó là tỳ-ni được thọ trì để diệt tránh.
Thế nào là người hiện tiền? Đó là người được trao đổi bằng nói năng, luận nghị.
Nếu tránh sự diệt rồi, Tỳ-kheo nào khơi lên lại, phạm ba-dật-đề.⁵⁰
Nếu Tỳ-kheo mới đến sau, hay mới thọ giới, gọi đó là sơ tránh,⁵¹ nếu phát khởi trở lại, phạm ba-

⁴⁹ Ba yếu tố hiện tiền, Ngũ phần: Tăng hiện tiền, nhân hiện tiền, tỳ-ni hiện tiền. Pāli, bốn hiện tiền: (……), Tăng hiện tiền, (……), pháp hiện tiền, (….), tỳ-ni hiện tiền, (…….), nhân hiện tiền (……….). Trong đó, pháp và tỳ-ni hiện tiền được kể chung là một.
⁵⁰ Tỳ-kheo, Tứ phần, ba-dật-đề 66.
⁵¹ Chỉ tránh sự được diệt mà mình không có mặt, do đó không chấp nhận.

dật-đề.⁵²
Một Tỳ-kheo vì hai Tỳ-kheo, vì ba Tỳ-kheo, vì Tăng cũng như vậy. Hai Tỳ-kheo vì một Tỳ-kheo, vì hai Tỳ-kheo, vì ba Tỳ-kheo, vì Tăng cũng như vậy. Ba Tỳ-kheo vì một Tỳ-kheo, vì hai Tỳ-kheo, vì ba Tỳ-kheo, vì Tăng cũng như vậy.
Tăng vì một Tỳ-kheo nói những lời hay đẹp để giáo giới, như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy. Vị kia nói như vầy: ‘Đây là pháp, là tỳ-ni, là lời Phật dạy, thầy nên thọ trì, nên chấp nhận.’ Nếu làm như vậy mà tránh sự được diệt, đó là như pháp diệt tránh hiện tiền tỳ-ni.
Thế nào gọi là hiện tiền? Đó là pháp, tỳ-ni, người, Tăng và giới.⁵³
Thế nào là pháp hiện tiền? Đó là pháp được thọ trì để diệt tránh.
Thế nào là tỳ-ni hiện tiền? Đó là tỳ-ni được thọ trì để diệt tránh.
Thế nào là người hiện tiền? Đó là người được trao đổi bằng nói năng, luận nghị.
Thế nào là Tăng hiện tiền? Đồng một yết-ma, hòa hợp tụ hội một chỗ, người không đến thì chúc thọ, người có mặt đủ tư cách ngăn mà không ngăn.

⁵² Tỳ-kheo, Tứ phần, ba-dật-đề 76.
⁵³ Bốn yếu tố hiện tiền.

Thế nào là [917b] giới hiện tiền? Yết-ma tại trong cương giới được quy định.
Nếu tránh sự đã được chấm dứt, vị nào khơi lên lại phạm ba-dật-đề. Nếu Tỳ-kheo mới đến sau hay mới thọ giới, gọi đó là sơ tránh, mà phát khởi lên lại, thì phạm ba-dật-đề. Vị nào dữ dục rồi sau hối hận, phạm ba-dật-đề.
Tăng vì hai Tỳ-kheo, ba Tỳ-kheo, Tăng cũng như vậy.

2. Diệt ngôn tránh
2.1 Hiện tiền luật
1. Bấy giờ, Tôn giả A-nan⁵⁴ từ chỗ ngồi đứng dậy. Để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch:
“Kính bạch đức Thế Tôn, có bao nhiêu pháp để diệt ngôn tránh?”
Đức Phật bảo Tôn giả A-nan:
“Ngôn tránh được diệt bằng hai pháp: Diệt bằng hiện tiền tỳ-ni, dùng đa nhân ngữ.”
2.1.a Tôn giả A-nan lại hỏi:
“Có trường hợp nào ngôn tránh được diệt bằng một pháp là hiện tiền tỳ-ni, mà không dùng đa nhân ngữ hay không?”

⁵⁴ Ngũ phần, Thập tụng: Ưu-ba-ly hỏi.

Đức Phật bảo A-nan: “Có.”
A-nan hỏi: “Đó là trường hợp nào?”
Đức Phật dạy:
(1) Nếu một Tỳ-kheo trước mặt một Tỳ-kheo nói những lời hay đẹp để giáo giới, như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy. Vị kia nói như vầy: ‘Đây là pháp, là tỳ-ni, là lời Phật dạy, thầy nên thọ trì, nên chấp nhận.’ Nếu làm như vậy mà tránh sự được diệt. Này A-nan, đó gọi là ngôn tránh được diệt bằng một pháp, không dùng đa nhân ngữ.
Hiện tiền: nghĩa như trên.
Một Tỳ-kheo vì hai Tỳ-kheo, ba Tỳ-kheo, Tăng cũng như vậy.
(2) Hai Tỳ-kheo vì một Tỳ-kheo, hai Tỳ-kheo, ba Tỳ-kheo, vì Tăng cũng như vậy. Ba Tỳ-kheo vì một Tỳ-kheo, hai Tỳ-kheo, ba Tỳ-kheo, vì Tăng cũng như vậy. Tăng vì một Tỳ-kheo nói những lời hay đẹp để giáo giới, như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy. Vị kia nói như vầy: ‘Đây là pháp, là tỳ-ni, là lời Phật dạy, thầy nên thọ trì, nên chấp nhận.’ Này A-nan, tránh sự này nhờ vậy mà được chấm dứt. Đó là ngôn tránh được diệt bằng một pháp là hiện tiền tỳ-ni, chứ không dùng đa nhân ngữ.
Hiện tiền: nghĩa như trên.
(3) Tăng vì hai Tỳ-kheo, ba Tỳ-kheo, Tăng cũng như vậy.

Đức Phật lại bảo A-nan:
Vị Tỳ-kheo tranh cãi kia không thể chấp nhận Tăng tác pháp như vậy để diệt tránh, nghe trú xứ nọ có chúng Tăng giỏi, Thượng tọa giỏi, là người trí tuệ. Vị Tỳ-kheo tranh cãi kia do tránh sự này nên đến nơi trú xứ kia. Hoặc giả trên đường đi gặp được người có thể chấm dứt tránh sự như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy, này A-nan, đó là ngôn tránh được diệt bằng một pháp hiện tiền tỳ-ni, chứ không dùng đa nhân ngữ.
Chữ hiện tiền ở đây cùng có nghĩa như trên.

2.1.b. Tỳ-kheo tranh cãi kia trên đường đi không gặp được vị có thể như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy để chấm dứt tránh sự thì vị Tỳ-kheo tranh cãi kia nên đến nơi chúng Tăng đó, trước Thượng tọa có trí tuệ, [917c] thưa như vầy:
“Tránh sự này của tôi khởi lên như vầy, do bởi nguyên nhân thật sự là như vậy. Tăng tác pháp như vậy để diệt. Tôi không thể chấp nhận, cho nên tôi đến Trưởng lão. Lành thay! Trưởng lão vì tôi như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy chấm dứt tránh sự này. Nếu Trưởng lão có thể vì chúng tôi chấm dứt tránh sự này như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy, chúng tôi sẽ đối trước Trưởng lão xả bỏ tránh sự này. Nếu Trưởng lão không thể như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy để chấm dứt tránh sự này, chúng tôi sẽ tự tại tranh chấp, khiến cho tội trạng càng sâu nặng. Không như pháp, như

tỳ-ni, như lời Phật dạy để chấm dứt tránh sự này, các Tỳ-kheo sẽ sống không an lạc.”
Tỳ-kheo tranh cãi kia nên ở trước Tăng xả bỏ tránh sự như vậy. Tăng nên nói với vị Tỳ-kheo tranh cãi kia rằng:
“Này Trưởng lão, tránh sự nếu khởi lên như vậy, do nguyên nhân thật sự mà như vậy là khởi lên, và chúng Tăng ở kia đã chấm dứt tránh sự như vậy. Nếu có thể nói như vậy, thì chúng tôi sẽ tự lượng có thể chấm dứt tránh sự này hay không. Nếu tránh sự này của Trưởng lão khởi lên như vậy, nguyên do sự thật như vậy mà khởi lên, chúng Tăng kia đã diệt tránh như vậy, mà không được thuyết minh như vậy, thì, này Trưởng lão, tránh sự này càng ngày càng sâu đậm, phi pháp, phi tỳ-ni, phi lời Phật dạy. Tránh sự này không được chấm dứt, các Tỳ-kheo sẽ không sống được an lạc.”
Tăng nên thụ lý tránh sự như vậy. Thụ lý rồi nên quyết đoán. Nếu Tỳ-kheo tranh cãi kia là Hạ tọa thì nên nói: ‘Thầy ra ngoài một chút để chúng tôi cùng nhau bình đoán việc này cho được như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy. Chúng Tăng nên suy nghĩ như vầy, ‘Nếu chúng ta ở trong Tăng bình đoán việc này, thì sợ sẽ có các việc

khác xảy ra, khiến cho hai bên lời thiện lời ác không thôi. Chúng ta hãy cùng với các vị có trí tuệ tập hợp nhau một chỗ để cùng nhau bình đoán việc này.’⁵⁵
Đức Phật bảo Tôn giả A-nan:
Bấy giờ, Tăng nên tác bạch bình đoán việc này như sau:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng tập hợp các vị có trí tuệ cùng nhau bình đoán riêng việc này. Đây là lời tác bạch.”
Nên tác bạch như vậy rồi cùng nhau bình đoán.
Tỳ-kheo có mười pháp như sai để bình đoán riêng việc này.⁵⁶ Mười pháp là: 1. Trì giới đầy đủ; 2. Đa văn; 3. Tụng hai bộ tỳ-ni thuộc lòng; 4. Lý giải rộng [918a1] nghĩa của Luật; 5. Khéo léo sử dụng

⁵⁵ Tham chiếu Pāli, Vin. ii. 95: tehi ce, bhikkhave, (…………..). “Nếu, trong khi các Tỳ-kheo này đang quyết định tránh sự, vô số ngôn thuyết phát sinh mà ý nghĩa của mỗi ngôn thuyết không được biết rõ, Ta cho phép lập ban đoán sự để dập tắt tránh sự này.” Ban đoán sự: (…)
⁵⁶ Tham chiếu Pāli, Vin. ii. 95: bhikkhu (…..), Tỳ-kheo đoán sự thành tựu 10 pháp. Thập tụng 35 (tr.252c15): Tỳ-kheo thành tựu 5 pháp được lập làm người đoán sự, gọi là Ô-hồi-cưu-la (như sách)

ngôn từ, biện luận rành mạch, đủ khả năng vấn đáp khiến cho vị kia hoan hỷ; 6. Nếu tránh sự khởi lên phải có khả năng chấm dứt; 7. Không thiên vị; 8. Không giận hờn; 9. Không khiếp sợ; 10. Không si mê. Có mười pháp như vậy thì nên sai cùng nhau họp riêng để bình đoán sự. Trong số Tỳ-kheo đoán sự, có vị nào không tụng giới được, không biết tỳ-ni của giới,⁵⁷ cho nên không nói theo chánh nghĩa, mà nói lời phi pháp, thì Tăng nên tác bạch khiên Tỳ-kheo này đi ra. Văn bạch như sau:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tỳ-kheo kia tên là...không tụng thuộc giới, không biết tỳ-ni của giới, bỏ nghĩa chánh, nói lời phi pháp. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng khiến Tỳ-kheo này ra. Đây là lời tác bạch.”
Tác bạch như vậy rồi khiến vị ấy đi ra.
Đức Phật bảo Tôn giả A-nan:
Trong số Tỳ kheo đang ngồi đoán sự kia có vị tụng giới, nhưng không tụng tỳ-ni của giới, cho nên bỏ chánh nghĩa, chỉ nói được một ít văn. Đức Phật bảo Tôn giả A-nan, Tăng nên tác bạch khiến Tỳ kheo đoán sự này đi ra. Văn bạch như sau:

⁵⁷ không hiểu giới kinh, không hiểu giới kinh phân biệt

“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tỳ kheo này tên là...tụng giới, nhưng không tụng tỳ-ni của giới cho nên bỏ chánh nghĩa, chỉ nói được một ít văn ⁵⁸Nếu thời gian thích hợp với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng khiến Tỳ kheo này đi ra. Đây là lời tác bạch”
Tác bạch như vậy rồi khiến vị ấy ra đi. Nếu trong số các vị Tỳ kheo đoán sự có vị pháp sư ⁵⁹ ngồi dự. Vị kia bỏ chánh nghĩa, dùng sức mạnh của ngôn từ để nói lấn át⁶⁰. Đức Phật bảo Tôn giả A-nan:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tỳ kheo pháp sư này tên là.... bỏ chánh nghĩa, dùng sức mạnh của ngôn từ để nói lấn át. Nếu thời gian thích hợp với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng khiến Tỳ kheo này đi ra. Đây là lời tác bạch”
Nếu trong các Ty-kheo đang ngồi đoán sự, có vị tụng giới, tụng tỳ-ni, thuận chánh nghĩa, nói đúng như pháp. Đức Phật bảo A-nan. Tăng nên như pháp tỳ-ni, như lời Phật dạy tán trợ Tỳ-kheo

⁵⁸ Hán: thuyết thiểu hứa văn (như sách). Cf. Pāli, ibid: (…….), vì văn tự mà bỏ nghĩa.
⁵⁹ Pāli, Vin. ii. 96: dhammika, vị pháp sư không am hiểu Luật tạng.
⁶⁰ Cf, Pli, xem cht. 57 trên.

này.
Nếu tránh sự kia được Tăng ở kia diệt không như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy. Thì nay Tăng ở đây nên diệt tránh sự kia như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy. Nếu chúng Tăng ở kia đã như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy diệt tránh sự ấy rồi, thì nay Tăng ở đây cũng hãy chuẩn nhận việc này. Tức thời, Tăng ở đây nên nói với Tỳ-kheo tranh cãi kia rằng: “Nếu Tăng ở kia đã như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy chấm dứt tránh sự này rồi [918b] thì ở đây chúng tôi cũng nhẫn khả sự việc này là diệt tránh pháp. Bấy giờ, chúng tôi cũng sẽ tác pháp diệt tránh y như vậy thôi.”
Nếu làm như vậy mà chấm dứt được tránh sự, tì này A-nan, đó là ngôn tránh được diệt bằng một pháp, tức hiện tiền tỳ-ni, không dùng đa nhân ngữ.
Nghĩa hiện tiền: pháp cho đến giới, cũng như trên.
Nếu tránh sự như pháp diệt rồi, sau đó vị nào khơi động lại, phạm ba-dật-đề, như trên.

2.1.c Tỳ-kheo tranh cãi kia không thuận tòng Tăng thứ hai tác pháp như vậy để diệt tránh. Nghe trú xứ nọ có số đông Tỳ-kheo trì pháp, trì Luật, trì Ma-di⁶¹. Tỳ-kheo tranh cãi kia nên đến chỗ Tỳ-kheo trì pháp trì Luật, trì Ma-di. Tỳ-kheo kia đang trên đường đi mà có thể chấm dứt tránh

⁶¹ Pāli: (…….); trì luật mẫu, ma-đắc-lặc-già.

sự, thì này A-nan, đó gọi là ngôn tránh được diệt bằng một pháp hiện tiền tỳ-ni, không dùng đa nhân ngữ.
Trong đây nói hiện tiền tỳ-ni. Thế nào là hiện tiền? Đó là pháp, tỳ-ni, người, Tăng, và giới. Nghĩa cũng như trên.
Như pháp chấm dứt tránh sự rồi, sau đó ai phá khởi lên lại phạm ba-dật-đề, cũng như trên.
Trường hợp nếu Tỳ-kheo tranh cãi kia, giữa đường không thể như pháp, nhe tỳ-ni, nhe lời Phật dạy để chấm dứt tránh sự, thì Tỳ-kheo tranh cãi kia nên đến chỗ số dông Tỳ-kheo trì pháp, trì Luật, trì Ma-di kia nói như vầy: “Thưa Trưởng lão, trong tránh sự của tôi có nguyên nhân như vậy, phát khởi như vậy. Sự thật, nhân bởi đó mà phát khởi. Tăng tác pháp như vậy để diệt tránh. Tăng thứ hai cũng tác pháp như vậy để diệt tránh. Tôi không thuận tòng, nên đến Trưởng lão. Lành thay, Trưởng lão có thể như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy chấm dứt trong tránh sự này. Tôi sẽ đối trước Trưởng lão bỏ trong tránh sự này. Nếu Trưởng lão không thể như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy chấm dứt trong tránh sự này thì chúng tôi vẫn tiếp tục tranh cãi, khiến cho tội lội càng sâu nặng. Không như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy để diệt tránh sự này, thì các Tỳ-kheo sẽ sống không an lạc.”
Tỳ-kheo tranh cãi kia nên đến trước số đông Tỳ-

kheo để xả bỏ tránh sự này.
Số đông Tỳ-kheo kia nên nói với Tỳ-kheo tranh cãi này rằng:
“Nếu Trưởng lão thuyết minh một cách như thật tránh sự này đúng như đã phát khởi, với nguyên nhân thật sự như vậy mà phát khởi, như Tăng thư hai đã diệt tránh chấm dứt tranh cãi. Thuyết xong, xả tránh. Chúng tôi sẽ tự lượng xem có khả năng diệt tránh sự này hay không. Nếu Trưởng lão không nói đúng sự thật, thì việc tránh sự sẽ tiếp tục, khiến cho tội càng thêm sâu nặng. Không như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy để diệt tránh sự này, thì các Tỳ-kheo sẽ sống không an lạc.”
“Này A-nan, số đông Tỳ-kheo kia nên tác pháp [918c] như vậy để thụ lý tránh sự.”
Thụ lý tránh sự rồi quyết đoán. Nếu Tỳ-kheo tranh cãi kia là Hạ tọa thì nên nói với vị ấy rằng:
‘Thầy ra ngoài một chút. Chúng tôi cần bình đoán sự việc.’ Nếu vị ấy là Thượng tọa, thì chúng nên tránh đi chỗ khác để cùng nhau bình đoán sự việc này. Nếu Tăng ở kia không như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy để chấm dứt tránh sự, và Tăng thứ hai cũng không như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy để chấm dứt trong tránh sự này, thì số đông Tỳ-kheo nên như pháp, như tỳ-ni, như lời Phật dạy chấm dứt tránh sự này. Nếu Tăng kia như pháp diệt tránh, Tăng thứ hai cũng như pháp

diệt tránh, thì số đông Tỳ-kheo nên chấp nhận việc này, và nên nói với Tỳ-kheo tranh cãi kia rằng: ‘Như Tăng thứ hai kia diệt tránh chúng tôi cùng chấp nhận.’
“Này A-nan, đó là ngôn tránh được diệt bằng một pháp, tức hiện tiền tỳ-ni, không dùng đa nhân ngữ.”
Trong đây, hiện tiền là pháp, tỳ-ni, người; nghĩa cũng như trên. Như pháp chấm dứt tranh cãi rồi, sau đó vị nào phát khởi lên lại thì phạm ba-dật-đề, như trên.
Đến chỗ hai Tỳ-kheo trì pháp, trì Luật, trì Ma-di cũng như vậy. Đến chỗ một Tỳ-kheo trì pháp, cho đến trì Ma-di cũng như vậy.

2.2. Đa nhân ngữ
Bấy giờ Tỳ-kheo nước Xá-vệ tranh cãi nhau. Chúng Tăng nơi Xá-vệ như pháp chấm dứt tranh cãi. Tỳ-kheo tranh cãi không chấp nhận Tăng chấm dứt tránh sự. Họ nghe trú xứ kia, như trên. Số đông Tỳ-kheo, cũng như trên. Hai Tỳ-kheo, một Tỳ-kheo cũng như trên.
Tỳ-kheo tranh cãi không chấp nhận Tăng nơi Xá-vệ chấm dứt tránh sự, cho đến một Tỳ-kheo đến chỗ đức Phật, đảnh lễ dưới chân Phật rồi ngồi qua một bên đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Phật. Đức Phật liền tập hợp Tăng Tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện khiển trách Tỳ-kheo tranh

cãi kia rằng:
“Các ngươi làm điều sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Các ngươi, những người ngu si, Tăng nơi Xá-vệ như pháp chấm dứt tranh cãi mà sao không chấp nhận? Cho đến một Tỳ-kheo châm dứt tranh cãi cũng không chấp nhận?”

a. Hành xá-la
1. Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo nên chấm dứt tranh cãi này bằng đa nhân ngữ, bằng pháp hành xá-la⁶² bằng pháp bạch nhị yết-ma. Vị nào có năm pháp sau đây không nên sai hành xá-la: có thiện vị, hay giận hờn, khiếp sợ, có si, không biết đã hành hay không hành. Có năm pháp như vậy không nên sai hành xá-la. Không thiên vị, không hay giận hờn, không hay khiếp sợ, không si, biết đã hành hay không hành. [919a1] Người có năm pháp như vậy nên sai hành xá-la
Trong chúng nên sai người có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp nhận, Tăng sai Tỳ-kheo tên…hành xa-la. Đây là lời tác bạch.

⁶² Hành xá-la nhân (như sách); Pāli: (……)

“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Nay Tăng sai Tỳ-kheo… hành xá-la. Các Trưởng lão nào đồng ý Tăng sai Tỳ-kheo tên… hành xá-la, thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.
“Tăng đã chấp thuận sai Tỳ-kheo…. Hành xá-la rồi. Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”
2. Có ba cách hành xá-la, một là công khai, hai là kín, ba là rỉ tai.⁶³
a). Thế nào gọi là bỏ phiếu công khai?
Các Tỳ-kheo kia nghĩ như vậy: ‘Trong chúng, Tỳ-kheo phi pháp nhiều, song Hòa thượng A-xà-lê của họ đều là như pháp.’ Nên cần công khai hành xá-la.
Các Tỳ-kheo: ‘Không biết trong tránh sự này là người nói như pháp nhiều, hay người nói phi pháp nhiều. Song Hòa thượng A-xà-lê của họ đều là như pháp.’ Tỳ-kheo kia nên công khai hành xá-la.

⁶³ Ba loại hành trù: hiển lộ (như sách), phú tàng (như sách), nhĩ ngữ (như sách). Pāli, Vin.ii.98: tayo (…..)

Các Tỳ-kheo nghĩ: ‘Không biết trong tránh sự này, người nói như pháp nhiều, hay người nói phi pháp nhiều. Song bậc Thượng tọa là người có trí, trì Pháp, trì Tỳ-ni, trì Ma-di đều như pháp nói.’ Tỳ-kheo kia nên công khai hành xá-la.
Các Tỳ-kheo kia nghĩ: ‘Trong tránh sự này, người nói đúng pháp nhiều.’ Nên công khai hành xá-la.
Thể thức thực hành như sau: nên làm hai loại xá-la, một loại chẻ hai, một loại để nguyên. Làm xá-la rồi nên tác bạch: ‘Vị nào nói như thế này, thì rút thẻ nguyên. Vị nào nói như thế kia, thì rút thẻ: chẻ.’ Hành xá-la xong, đến chỗ khác để kiểm. Nếu Tỳ-kheo như pháp ngữ nhiều thì vị chủ trì công bố kết quả để chấm dứt tránh sự. Nếu số Tỳ-kheo như pháp ít thì vị ấy nên tác lễ⁶⁴ rồi đứng dậy đi.
Sau đó sai người nhắn tin đến trong Tăng của trú xứ Tỳ-kheo, bạch rằng: ‘Trú xứ kia Tỳ-kheo phi pháp nhiều. Lành thay, Trưởng lão hãy đến đó. Nếu Tỳ-kheo như pháp nhiều, tránh sự kia được chấm dứt, được nhiều công đức.’ Tỳ-kheo này nghe vậy, nên đến. Nếu không đến, sẽ như pháp trị.
“Này A-nan, nếu tác pháp như vậy mà tránh sự được chấm dứt thì gọi luôn là ngôn tránh được diệt bằng hai pháp để diệt: hiện tiền tỳ-ni, [919b] dùng

⁶⁴ Bản minh: tác lễ. Bản Cao Ly: tác loạn (như sách). Bản Tống: tác loạn lễ.

đa nhân ngữ.”
Trong đây, hiện tiền là pháp, tỳ-ni, người , giới, Tăng. Nghĩa như trên.
Trong đây, thế nào là dụng đa nhân ngữ? Căn cứ lời nói nhiều người, là những người trì Pháp, trì Tỳ-ni, trì Ma-di.
Nếu tránh sự đã được diệt như pháp rồi, sau đó vị nào phát khởi lại, phạm ba-dật-đề, như trên.
b). Thế nào gọi là hành xá-la kín?
Các Tỳ-kheo nghĩ: ‘Trong tránh sự này, Tỳ-kheo như pháp nhiều mà Hòa thượng A-xà-lê cảu họ không như pháp. Nếu chúng ta công khai hành xá-la, sợ các Tỳ-kheo tùy theo Hòa thượng A-xà-lê rút xá-la.’ Tỳ-kheo kia hành xá-la kín.
Có vị nghĩ: ‘Trong tránh sự này, Tỳ-kheo như pháp nhiều. Nhưng trong chúng kia có Thượng tọa tiêu biểu cho người trí, trì Pháp, trì Tỳ-ni, trì Ma-di mà lại trụ phi pháp. Nếu chúng ta công khai hành xá-la, thì các Tỳ-kheo tùy thuận Hòa thượng trong chúng, người tiêu biểu về trí mà trụ phi pháp kia rút xá-la.’ Cho nên Tỳ-kheo nên hành xá-la kín. Hai vế không biết cũng như trên. Nên hành xá-la như vậy.
Từ hai cách, cho đến như pháp diệt tránh rồi, vị nào phát khởi trở lại phạm ba-dật-đề, như trên, trong mục công khai hành xá-la.

c). Thế nào là hành xá-la rỉ tai?
Tỳ-kheo kia nghĩ, như pháp Tỳ-kheo nhiều, nhưng Hòa thượng A-xà-lê của họ lại nói phi pháp, vị kia nên rỉ tai hành xá-la. Vị Tỳ-kheo kia khởi lên ý nghĩ, trong tránh sự này Tỳ-kheo như pháp nhiều mà người Thượng tọa trong chúng tiêu biểu có trí, trì Pháp, trì Tỳ-ni, trì Ma-di, lại trụ nơi phi pháp, nên Tỳ-kheo kia rỉ tai hành xá-la. Hai vế không biết cũng như trên.
Nên làm hai loại xá-la một loại chẻ một loại nguyên, tuyên bố. ‘Vị nào nói như vầy, thì rút thẻ nguyên. Vị nào nói như vầy, thì rút thẻ chẻ.’ Khi hành xá-la, nên bố trí ngồi cách khoảng, có thể một người đi chen vào giữa che khuất người kia để rỉ tai, nói: ‘Hòa thượng, đồng Hòa thượng, A-xà-lê đồng A-xà-lê, thân hậu tri thức của thầy đã rút xá-la… Lành thay, thầy cũng nên rút xá-la… Từ mẫn cố! Nếu như pháp Tỳ-kheo nhiều, tránh sự được chấm dứt thì được công đức nhiều.’
Hành xá-la rồi, qua một bên để kiểm. Từ đây cho đến như pháp diệt tránh rồi, vị nào khởi lại, phạm ba-dật-đề, như trên.
b. Xá-la phi pháp
Có mười cách rút xá-la không như pháp: 1. Không hiểu rõ mà bốc xá-la. 2. Không theo đồng bạn tốt mà bốc xá-la. 3. Muốn [919c] khiến cho người phi pháp nhiều mà bốc xá-la. 4. Biết Tỳ-kheo phi

Pháp nhiều mà bốc xá-la. 5. Muốn khiến cho chúng Tăng bị phá vỡ nên bốc xá-la. 6. Biết chúng Tăng sẽ bị phá vỡ mà bốc xá-la. 7. Phi pháp bốc xá-la. 8. Biệt chúng bốc xá-la. 9. Do một vi phạm nhỏ mà bốc xá-la. 10. Không đứng theo sở kiến mà bốc xá-la.
(1) Thế nào là không hiểu rõ mà rút xá-la?
Đối với tránh sự này không nắm vững, không hiểu rõ, không biết là pháp hay phi pháp, cho đến thuyết hay phi thuyết. Như vậy là không hiểu rõ mà rú xá-la.
(2) Thế nào là không cùng bạn lành rút xá-la?
Không đồng bạn với Tỳ-kheo đa văn, trì Pháp, trì Tỳ-ni, trì Ma-di, pháp hay phi pháp cho đến thuyết hay phi thuyết. Như vậy là không cùng với bạn lành rút xá-la.
(3) Thế nào là khiến cho người phi pháp nhiều mà rút xá-la?
Tỳ-kheo kia nghĩ: ‘Trong tránh sự này có nhiều Tỳ-kheo như pháp. Nay ta nên rút xá-la theo phi pháp, khiến cho Tỳ-kheo phi pháp nhiều.’ Như vậy gọi là khiến Tỳ-kheo phi pháp nhiều mà rút xá-la.
(4) Thế nào là biết nhiều Tỳ-kheo phi pháp mà rút xá-la?
Tỳ-kheo kia nghĩ: ‘Trong tránh sự này Tỳ-kheo

phi pháp nhiều. Đồng bạn với phi pháp rút xá-la.’ Như vậy gọi là biết Tỳ-kheo phi pháp nhiều mà rút xá-la.
(5) Thế nào gọi là muốn khiến Tăng vỡ mà rút xá-la?
Vị kia khởi ý nghĩ: ‘Tránh sự này Tỳ-kheo như pháp nhiều, nay ta rút xá-la theo phe phi pháp khiến cho chúng Tăng bị phá vỡ.’ Như vậy là muốn khiến chúng Tăng bị pha vỡ mà rút xá-la.
(6) Thế nào gọi là biết Tăng vỡ mà rút xá-la?
Tỳ-kheo kia biết Tỳ-kheo phi pháp nhiều, vì bạn bè phi pháp mà rút xá-la, như vậy gọi là biết Tăng sẽ bị vỡ mà rút xá-la.
(7) Thế nào gọi là phi pháp rút xá-la?
Bạch nhị, bạch tứ yết-ma mà bạch khác, yết-ma khác. Như vậy gọi là phi pháp rút xá-la.
(8) Thế nào gọi là biệt chúng rút xá-la?
Đồng một cương giới, khi yết-ma không tập hợp hết, người đáng chúc thọ không chúc thọ, bị ngăn bởi người hiện tiền có quyền ngăn. Như vậy gọi là biệt chúng rút xá-la.
(9) Thế nào gọi là do một phạm vi nhỏ mà rút xá-la?
Hoặc nghĩ phạm tội, hoặc không cố phạm, hoặc phát tâm làm như vậy mà rút xá-la. Như thế gọi là

do một phạm vi nhỏ mà rút xá-la.
(10) Thế nào là không đúng sở kiến mà rút xá-la?
Kiến giải khác, nhẫn khả khác mà rút xá-la. Như vậy là không đúng như sở kiến mà rút xá-la.
Đó gọi là mười cách phi pháp rút xá-la. Lại có mười cách như pháp rút xá-la. (Ở đây tức là ngược lại [920a1] mười điều không như pháp rút xá-la trên).⁶⁵
c. Bình đoán sự
Có năm loại bình đoán nhân:⁶⁶ Có người thân không làm mà khẩu làm, có người khẩu không làm mà thân làm, có người thân không làm khẩu không làm, có người thân làm khẩu làm, có người không ai không nhuế không bố không si.
Thế nào là người thân không làm mà khẩu làm? Nghĩa là người thân không hiện tướng mà miệng nói năng sai bảo, đó là người thân không làm mà miệng làm.
Thế nào là người miệng không làm mà thân làm? Là người thân hiện tướng mà miệng không nói năng sai bảo, đó là người miệng không làm mà

⁶⁵ Tiểu chú trong nguyên bản Hán.
⁶⁶ Hán: Bình đáng nhân (như sách). Thập tụng 35 (tr.252c10): Ô-hồi-cưu-la (như sách). Pāli: (……)

thân làm.
Thế nào là người thân không làm, miệng không làm? Là người thân không hiện tướng, miệng không nói năng sai bảo, đó là người thân không làm, miệng không làm.
Thế nào là người thân làm miệng làm? Là người thân hiện tướng, miệng nói năng sai bảo, đó là người thân làm miệng làm.
Trong số này, người không ai, không nhuế, không bố, không si, là người bậc nhất hết sức tôn quý. Ví như sữa cho ra lạc, lạc cho ra tô, tô cho ra đề hồ là tối thắng, không có thứ gì so sánh được. Cũng như vậy, người không ai, không nhuế, không bố, không si là rất tôn quý thù thắng không ai so sánh được. Đây là năm hạng người bình đoán.

3. Diệt mích tránh
1. Bấy giờ, Tôn giả A-nan từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa:
“Bạch đức Thế Tôn, mích tránh được diệt bằng bao nhiêu pháp?”
Đức Phật bảo Tôn giả A-nan:
“Mích tránh được diệt bằng bốn pháp. Đó là, hiện tiền tỳ-ni, ức niệm tỳ-ni, bất si tỳ-ni và tội xứ sở tỳ-ni.”

2. Tôn giả A-nan lại hỏi:
“Có trường hợp nào mích tránh được diệt không phải bằng hai pháp tức bất si tỳ-ni và tội xứ sở tỳ-ni hay không?”⁶⁷
Đức Phật trả lời:
“Có.”
Tôn giả A-nan lại hỏi:
“Đó là trường hợp nào?”
Đức Phật dạy:
“Này A-nan, nếu Tỳ-kheo không [920b] phạm trọng tội ba-la-di, tăng tàn, thâu-lan-giá, mà các Tỳ-kheo nói:⁶⁸ ‘Thầy có nhớ phạm ba-la-di, tăng tàn, thâu-lan-giá hay không?’ Vị ấy không nhớ nên trả lời, ‘Thầy không nhớ phạm ba-la-di, tăng tàn, thâu-lan-giá. Trưởng lão đừng gạn hỏi tôi mãi.’ Tỳ-kheo kia cố gạn hỏi không thôi. Này A-nan, Tăng nên trao cho Tỳ-kheo này ức niệm tỳ-ni, bằng pháp bạch tứ yết-ma như trên.”
2.1. Có trường hợp phi pháp trao ức niệm tỳ-ni.
(a) Nếu Tỳ-kheo phạm trọng tội ba-la-di, tăng tàn, thâu-lan-giá. Các Tỳ-kheo nói phạm trọng tội ba-
⁶⁷ Tức diệt bằng hai pháp: hiện tiền và ức niệm.
⁶⁸ Trương hợp vô căn báng, vu khống không căn cứ. Xem Phần I, Ch. ii. Tăng-già-bà-thi-sa 8.

la-di, tăng tàn, thâu-lan-giá. Tỳ-kheo kia nói: ‘Thầy nhớ phạm trọng tội ba-la-di cho đến thâu-lan-giá hay không?’ Tỳ-kheo phạm tội trả lời: ‘Tôi không nhớ phạm. Trưởng lão đừng gạn hỏi tôi.’ Nhưng Tỳ-kheo cố gạn hỏi không thôi. Tỳ-kheo phạm đến Tăng xin ức niệm tỳ-ni. Nếu Tăng cho tác pháp ức niệm tỳ-ni tức là phi pháp.
(b) Tỳ-kheo phạm trọng tội ba-la-di, tăng tàn, thâu-lan-giá. Các tỳ-kheo cũng nói phạm trọng tội ba-la-di, tăng tàn, thâu-lan-giá, nên các Tỳ-kheo khác hỏi: ‘Thầy có nhớ phạm trọng tội ba-la-di cho đến thâu-lan-giá hay không?’ Tỳ-kheo phạm tội trả lời: ‘Tôi không nhớ phạm trọng tội ba-la-di cho đến thâu-lan-giá. Tôi nhớ phạm tội nhỏ, sẽ như pháp sám hối. Các Trưởng lão đừng gạn hỏi tôi mãi.’ Các Tỳ-kheo cố gạn hỏi mãi không thôi. Tỳ-kheo kia đến Tăng xin ức niệm tỳ-ni. Nếu Tăng cho ức niệm tỳ-ni là phi pháp.
(c) Nếu Tỳ-kheo phạm trọng tội ba-la-di, tăng tàn, thâu-lan-giá. Các tỳ-kheo cũng nói phạm trọng tội ba-la-di, tăng tàn, thâu-lan-giá, nên hỏi: ‘Thầy có nhớ phạm trọng tội hay không?’ Người ấy nói: ‘Tôi không nhớ phạm trọng tội ba-la-di, tăng tàn, thâu-lan-giá. Tôi nhớ phạm tiểu tội, đã như pháp sám hối. Các Trưởng lão đừng đến gạn hỏi không thôi.’ Người ấy đến xin ức niệm tỳ-ni. Nếu Tăng cho ức niệm tỳ-ni, tức là phi pháp.

Đó là ba loại trao ức niệm tỳ-ni phi pháp. Có ba loại trao ức niệm tỳ-ni như pháp (tức ngược lại ba vế trên).⁶⁹
Có năm trường hợp không như pháp trao ức niệm tỳ-ni: không hiện tiền, không tự ngôn, không thanh tịnh, phi pháp, biệt chúng. Đó là năm phi pháp trao ức niệm tỳ-ni.
2.2 Có năm cách như pháp trao ức niệm tỳ-ni: hiện tiền, [920c] tự ngôn, thanh tịnh, pháp, hòa hiệp. Đó là năm như pháp trao ức niệm tỳ-ni.
“Này A-nan, nếu tránh sự được chấm dứt như vậy, tức là mích tránh được diệt bằng hai pháp, hiện tiền tỳ-ni, ức niệm tỳ-ni, không bằng bất si tỳ-ni và tội xứ sở.”
Trong đây, cái gì hiện tiền? Đó là pháp, tỳ-ni, người, Tăng, và giới. Nghĩa cũng như trên.
Trong đây, ức niệm tỳ-ni như thế nào?
Tội ấy của Tỳ-kheo không được nêu trở lại⁷⁰ thì không được tác ức niệm. Nếu Tỳ-kheo đã như pháp chấm dứt tránh sự rồi, mà sau đó vị nào phát khởi lên trở lại, phạm ba-dật-đề, như trên.
3. Tôn giả A-nan lại hỏi:
“Có trường hợp nào mích tránh được diệt bằng hai

⁶⁹ Tiểu chú trong nguyên bản Hán.
⁷⁰ Tội đã được sám hối và không có ai nhắc lại tội ấy.

pháp, hiện tiền tỳ-ni, bất si tỳ-ni, mà không dùng ức niệm tỳ-ni và tội xứ sở hay không?”
Đức Phật bảo Tôn giả A-nan: “Có.”
Tôn giả A-nan thưa: “Trường hợp đó là thế nào?”
Đức Phật dạy:
“Trường hợp có Tỳ-kheo điên cuồng tâm loạn, nhiều lần phạm các tội, sau đó bình phục trở lại. Các Tỳ-kheo đều nói phạm trọng tội ba-la-di, tăng tàn, thâu-lan-giá, nên hỏi: ‘Thầy có nhớ phạm trọng tội ba-la-di, tăng tàn, thâu-lan-giá hay không?’ Vị ấy không nhớ phạm trọng tội nên trả lời, ‘Tôi không phạm trọng tội ba-la-di cho đến thâu-lan-giá. Khi ấy tôi bị điên cuồng tâm loạn, nhiều lần phạm các tội. Đây chẳng phải là cố ý, mà là do tôi điên cuồng vậy. Các Trưởng lão đừng gạn hỏi tôi nữa.’ Các Tỳ-kheo cứ gạn hỏi mãi, không thôi.
Vị ấy nghĩ: ‘Ta nên làm thế nào?’ Rồi bạch các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo bạch Phật.
Đức Phật dạy:
“Cho phép Tăng trao cho Tỳ-kheo này bất si tỳ-ni, bằng pháp bạch tứ yết-ma như trên.”
Có ba phi pháp trao bất si tỳ-ni:
Tỳ-khoe không si giả làm si, nhiều lần phạm các tội, chẳng phải pháp sa-môn. Các Tỳ-kheo nói Tỳ-kheo ấy phạm trọng tội ba-la-di, tăng tàn, thâu-

lan-giá. Các Tỳ-kheo hỏi: ‘Thầy có nhớ phạm trọng tội ba-la-di, cho đến thâu-lan-giá hay không?’ Người ấy trả lời: ‘Khi ấy tôi cuồng si, nhiều lần phạm các tội, chẳng phải phải pháp sa-môn. Chẳng phải tôi cố ý mà làm, mà là do cuồng si cho nên làm. Các Trưởng lão đừng gạn hỏi tôi nữa.’ Các Tỳ-kheo cứ gạn hỏi mãi, không thôi. Tỳ-kheo đó đến Tăng xin bất si tỳ-ni. Nếu Tăng cho bất si tỳ-ni, là phi pháp. (Đây là vế đầu. Kế đến vế thứ hai cũng như trên. Chính người ấy nói, ‘Tôi nhớ nhiều lần phạm tội như người trong mộng làm vậy.’ Kế đến vế thứ ba cũng như trên. Chính người ấy nói, ‘Tôi nhớ nhiều lần phạm các tội, như người từ trên núi cao rớt xuống chỉ nắm được vật nhỏ, tôi cũng như vậy.’).⁷¹ Đó là ba phi pháp trao bất si tỳ-ni.
Có ba như pháp trao bất si tỳ-ni (ngược lại với [921a1] ba vế trên là như pháp).⁷²
Có năm phi pháp trao bất si tỳ-ni. Có năm pháp trao bất si tỳ-ni như trên.
“Này A-nan, nếu tránh sự được chấm dứt như vậy, đó là mích tránh được diệt bằng hai pháp, hiện tiền tỳ-ni, bất si tỳ-ni, không bằng ức niệm tỳ-ni, tội xứ sở. Trong đây, nghĩa của hiện tiền như trên.”

⁷¹ Tiểu chú trong nguyên bản Hán.
⁷² Tiểu chú trong nguyên bản Hán.

Thế nào gọi là bất si tỳ-ni?
Tội này của Tỳ-kheo không được nêu trở lại thì không được tác ức niệm vậy. Tỳ-kheo kia đã như pháp chấm dứt tránh sự, sau đó ai phát khởi lên lại, phạm ba-dật-đề, như trên.
4. Tôn giả A-nan lại hỏi:
“Có trường hợp nào mích tránh được diệt bằng hai pháp, hiện tiền tỳ-ni, tội xứ sở mà không dùng ức niệm tỳ-ni, bất si tỳ-ni hay không?”
Đức Phật bảo Tôn giả A-nan: “Có.”
Tôn giả A-nan thưa: “Trường hợp ấy là thế nào?”
“Nếu Tỳ-kheo ưa luận nghị cùng ngoại đạo,⁷³ khi bị hỏi gắt thì lời nói trước mâu thuẫn lời nói sau. Khi ở trong chúng được hỏi, cũng lời nói trước mâu thuẫn lời nói sau, cố ý nói dối. Này A-nan, Tăng nên trao cho Tỳ-kheo này tội xứ sở, bằng pháp bạch tứ yết-ma như trên.”
Có ba phi pháp trao tội xứ sở tỳ-ni: không tác cử, không tác ức niệm, không tác tự ngôn. Đó gọi là ba.
Lại có ba: không phạm, tội phạm không thể sám, phạm tội đã sám.

⁷³ Tỳ-kheo Tương Lực, xem Phần I, Ch.v, ba-dật-đề 1. Xem mục 1.6 “Tội xứ sở”.

Lại có (những nhóm) ba: không tác cử, phi pháp, biệt chúng. Không tác ức niệm, phi pháp, biệt chúng. Không tác tự ngôn, phi pháp, biệt chúng. Không phạm tội, phi pháp, biệt chúng. Phạm tội không thế sám, phi pháp, biệt chúng. Phạm tội nhưng đã sám, phi pháp, biệt chúng. Không hiện tiền, phi pháp, biệt chúng. Đó gọi là (những nhóm) ba phi pháp trao tội xứ sở.
Lại có ba như pháp trao tội xứ sở (ngược lại với việc trên, chứ không khác, nên không chép ra là như pháp vậy).⁷⁴
Đó là ba như pháp trao tội xứ sở.
Có năm phi pháp trao tội xứ sở: Không hiện tiền, không tác tự ngôn, không thanh tịnh, phi pháp biệt chúng. Đó là năm phi pháp trao tội xứ sở.
(Lại có năm vế như pháp ngược với việc trên, chứ không khác, nên không chép ra).⁷⁵
Nếu tránh sự được chấm dứt như vậy thì đó là tránh sự được diệt bằng hai pháp, hiện tiền tỳ-ni, tội xứ sở; không dùng ức niệm tỳ-ni, bất si tỳ-ni. Nghĩa của hiện tiền như trên.
Thế nào là tội xứ sở?⁷⁶ Với tội này, Tỳ-kheo kia bị

⁷⁴ Tiểu chú trong nguyên bản Hán.
⁷⁵ Tiểu chú trong nguyên bản Hán.
⁷⁶ Ngũ phần, bản ngôn trị, có hai loại: có thể sám hối và không thể sám hối.

tác cử, bị tác ức niệm.
Tỳ-kheo kia, nếu tránh sự đã như pháp chấm dứt rồi, sau đó phát khởi lại, phạm ba-dật-đề, như trên.
4. Diệt phạm tránh
1. Tôn giả A-nan lại thưa:
“Phạm tránh được diệt bằng bao nhiêu pháp?
Phật dạy Tôn giả A-nan:
“Phạm tránh được [921b] diệt bằng ba: hiện tiền tỳ-ni, tự ngôn trị, thảo phú địa.”
Tôn giả A-nan lại hỏi:
“Có trường hợp nào phạm tránh được diệt bằng hai pháp, hiện tiền tỳ-ni và tự ngôn trị, mà không dùng thảo phú địa hay không?”
Đức Phật dạy: “Có.”
A-nan lại thưa:
“Trường hợp đó là thế nào?”
Đức Phật bảo Tôn giả A-nan:

Tỳ-kheo phạm tội, nếu cần đến trước một Tỳ-kheo⁷⁷ để sám hối thì nên đến chỗ một Tỳ-kheo thanh tịnh, để trống vai bên hữu. Nếu vị ấy là bậc Thượng tọa thì nên kính lễ dưới chân, đầu

⁷⁷ Tội chỉ cần đối trước một Tỳ-kheo mà sám, như ba-dật-đề.

gối bên hữu chấm đất, chắp tay, nói rõ tên tội, nói chủng loại tội, như sau:
“Trưởng lão nhất tâm niệm. Tôi Tỳ-kheo tên … phạm… tội, nay đến Trưởng lão để sám hối, không dám che giấu. Sám hối thì an lạc, không sám hối không an lạc. Tôi nhớ nghĩ có phạm nên phát lồ, biết mà không dám che giấu. Trưởng lão nhớ cho, tôi thanh tịnh, giới thân đầy đủ, thanh tịnh bố-tát.”
Lần thứ hai, lần thứ ba cũng thưa như vậy. Vị thọ sám nên nói:
“Thầy nên tự trách tâm mình, nên sanh tâm yểm ly.”
Trả lời:
“Vâng.”
“Này A-nan, nếu làm như vậy mà tránh sự được chấm dứt tức là phạm tránh này được diệt bằng hai pháp hiện tiền tỳ-ni và tự ngôn trị, mà không dùng như thảo phú địa.”
Trong đây, nghĩa của hiện tiền, pháp, tỳ-ni, như trên. Người hiện tiền tức là người thọ sám.
Trong đây, thế nào là “tự ngôn”? Tự mình nói tên tội, nói chủng loại tội mà sám hối vậy.
Thế nào gọi là “trị”? Là ‘Hãy tự trách tâm của ngươi, sanh yểm ly.’

Nếu tránh sự được chấm dứt rồi, sau đó vị nào phát khởi lên lại, phạm ba-dật-đề. Trừ thọ dục rồi, ngoài ra như trên.

1.2 . Nếu cần đến hai Tỳ-kheo sám hối thì nên đến chỗ hai Tỳ-kheo thanh tịnh để trống vai bên hữu. Nếu vị ấy là bậc Thượng tọa thì nên kính lễ dưới chân, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay, nói tên tội, nói chủng loại tội, tác pháp sám hối như trên.
Vị thọ sám, trước hết nên hỏi vị Tỳ-kheo thứ hai rằng: ‘Nếu Trưởng lão cho phép tôi nhận sự sám hối của Tỳ-kheo… thì tôi sẽ nhận.’
Vị thứ hai nên nói: “Đồng ý.”
1.3. Nếu cần đối với ba vị Tỳ-kheo để sam hối cũng như vậy. Hay muốn sám hối đối trước Tăng thì nên đến giữa Tăng, để trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, kính lễ sát chân Tăng, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay tác bạch:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tôi là Tỳ-kheo tên … phạm… tội, nay đến Tăng xin sám hối.”
Thưa xin như vậy ba lần. Vị thọ sám nên tác bạch rồi sau mới nhận sám của vị kia. Văn tác bạch như sau:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tỳ-kheo kia tên là … phạm…[921c] tội, nay đến Tăng xin sám hối. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp

thuận, tôi nhận sự sám hối của Tỳ-kheo… Đây là lời tác bạch.”
Nên tác bạch như vậy rồi nhận sám. Vị thọ sám nên nói:
“Thầy nên tự trách tâm mình; sanh tâm yểm ly.”
Tỳ-kheo sám hối nên thưa: “Vâng.”
“Này A-nan, nếu tác pháp như vậy mà tránh sự được chấm dứt tức là phạm tránh này được diệt bằng hai pháp hiện tiền tỳ-ni và tự ngôn trị, chứ không dùng như thảo phú địa.”
Trong đây, hiện tiền là pháp, tỳ-ni, cho đến giới, như trên.
Thế nào là “tự ngôn”? Nói tên tội, nói chủng loại tội mà sám hối vậy.
Thế nào là “trị”? Là ‘Tụ trách tâm ngươi; sanh tâm yểm ly.’
Tránh sự được như pháp diệt rồi, sau đó ai phát khởi lại, thì như trên.

2. Tôn giả A-nan lại thưa:
“Bạch Đại đức, có trường hợp nào phạm tránh được diệt bằng hai pháp hiện tiền tỳ-ni và như thảo phú địa chứ không dùng tự ngôn trị hai không?”

Đức Phật dạy: “Có.”
Tôn giả hỏi: “Trường hợp đó thế nào?”
Đức Phật dạy: Trong tránh sự này, trong đó các Tỳ-kheo đa số phạm các tội, chẳng phải pháp sa-môn, nói năng không chừng mực, ra vào tới lui không thuận oai nghi. Các Tỳ-kheo nghĩ: ‘Trong tránh sự này, chúng ta đa số phạm các tội, chẳng phải pháp sa-môn, nói năng không chừng mực, ra vào tới lui không thuận oai nghi. Nếu chúng ta cùng nhau tự mình truy cứu tránh sự này, sợ khiến cho tội sâu nặng, không thể như pháp như tỳ-ni như lời Phật dạy để chấm dứt, khiến các Tỳ-kheo không sống an lạc.’ Này A-nan, trong một chúng kia có Tỳ-kheo trí tuệ có khả năng, nên từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa: ‘Bạch các Trưởng lão, trong tránh sự này, chúng ta đa số phạm các tội, chẳng phải pháp sa-môn, nói năng không chừng mực, ra vào tới lui không thuận oai nghi. Nếu chúng ta cùng nhau tự mình truy cứu tránh sự này, sợ khiến cho tội sâu nặng, không thể như pháp như tỳ-ni như lời Phật dạy để chấm dứt, khiến các Tỳ-kheo không sống an lạc. Nếu các Trưởng lão chấp thuận, tôi vì các Trưởng lão tác pháp sám hối như cỏ che đất đối với tội này.’
Chúng thứ hai cũng nói như vậy.
“Này A-nan, các Tỳ-kheo kia nên tác bạch pháp sám như cỏ che đất, như sau:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Nếu thời gian thích

hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, Tăng vì tránh sự này tác pháp sám hối như thảo phú địa. Đây là lời tác bạch.”
Nên tác bạch như vậy rồi, tác pháp sám hối như thảo phú địa.
Này A-nan, trong một chúng kia có vị trí tuệ, có khả năng, từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, [922a1] đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa:
“Thưa các Trưởng lão, nay tôi, trong tránh sự này, nếu các Trưởng lão chấp thuận, tôi vì các Trưởng lão tác pháp sám hối như thảo phú địa đối với các tội đã phạm, trừ trọng tội, và yết-ma ngăn không cho đến nhà bạch y.”
Chúng thứ hai cũng nói như vậy.
“Này A-nan, nếu tránh sự do thế mà được chấm dứt tức là phạm tránh này được diệt bằng hai pháp hiện tiền tỳ-ni và như thảo phú địa để chấm dứt, chứ không dùng tự ngôn trị.” Hiện tiền, nghĩa như trên.
Thế nào gọi là thảo phú địa?
Không nói tên tội, tên chủng loại của tội để sám hối.
Nếu tránh sự được chấm dứt rồi, sau đó có ai phát khởi lên lại, cũng như trên.

5. Diệt sự tránh
Tôn giả A-nan lại thưa:
“Sự tránh được diệt bằng bao nhiêu pháp?”
Đức Phật dạy: “Tùy theo tội phạm, bằng tất cả pháp để chấm dứt.”

6. Ưu-ba-ly hỏi
1. Bấy giờ, Tôn giả Ưu-ba-ly, từ chỗ ngồi đứng dậy, để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, bạch Phật:
“Tác tự ngôn trị, tất cả đều như pháp hết phải không?”
Đức Phật dạy: “Này Ưu-ba-ly, tự ngôn trị không phải tất cả đều như pháp.”
“Trong đây, Tỳ-kheo không phạm ba-la-di. Vị kia không tác cử, không tác ức niệm, tự nói phạm ba-la-di. Các Tỳ-kheo liền trao cho ba-la-di để trị. Này Ưu-ba-ly, đó là tự ngôn trị phi pháp.’
“Này Ưu-ba-ly, trong đây Tỳ-kheo không phạm ba-la-di. Vị kia không tác cử, không tác ức niệm. Vị kia tự nói phạm tăng tàn. Các Tỳ-kheo liền trao cho tội tăng tàn để trị. Này Ưu-ba-ly, như vậy là trao cho tự ngôn trị phi pháp.”
Cho đến, tự nói phạm ác thuyết cũng như vậy.
“Này Ưu-ba-ly, trường hợp Tỳ-kheo không phạm tăng tàn. Các Tỳ-kheo không tác cử, không tác ức

niệm. Tỳ-kheo kia tự nói phạm ba-la-di. Các Tỳ-kheo trao cho pháp ba-la-di để trị. Như vậy gọi là tự ngôn trị phi pháp.
“Này Ưu-ba-ly, trường hợp Tỳ-kheo không phạm tăng tàn. Các Tỳ-kheo không tác cử, không tác ức niệm. Tỳ-kheo kia tự nói phạm tăng tàn. Các Tỳ-kheo trao cho pháp tăng tàn để trị. Đó là trao tự ngôn trị phi pháp.
“Trường hợp Tỳ-kheo không phạm tăng tàn, tự nói phạm ba-dật-đề, cho đến ác thuyết cũng như vậy.
“Trường hợp Tỳ-kheo không phạm ba-dật-đề, tự nói phạm ba-la-di, cho đến ác thuyết cũng như vậy.
“Trường hợp Tỳ-kheo không phạm ba-la-đề đề-xá-ni, tự nói phạm ba-la-di, cho đến ác thuyết cũng như vậy. Thâu-lan-giá cho đến ác thuyết cũng như vậy. Đột-kiết-la cho đến ác thuyết cũng [922b] như vậy. Ác thuyết mà tự nói phạm ba-la-di, trở lại đến ác thuyết cũng như vậy.
2. “Này Ưu-ba-ly, trường hợp Tỳ-kheo không phạm ba-la-di. Vị kia tác cử, tác ức niệm, bèn tự nói phạm ba-la-di. Các Tỳ-kheo liền trao cho pháp ba-la-di để trị. Đó là tác tự ngôn trị phi pháp.”
Cho đến tự nói phạm ác thuyết, bảy vế xen nhau làm đầu mối cũng như trên.

“Này Ưu-ba-ly, trường hợp Tỳ-kheo phạm ba-la-di. Vị kia không tác cử, không tác ức niệm, tự nói phạm tăng tàn. Các Tỳ-kheo liền trao cho pháp tăng tàn để trị. Như vậy là tự ngôn trị phi pháp.”
Cho đến tự nói phạm ác thuyết cũng vậy.
Trường hợp Tỳ-kheo phạm tăng tàn. Tỳ-kheo kia không tác cử, không tác ức niệm, bèn tự nói phạm ba-la-di. Các Tỳ-kheo trao cho pháp ba-la-di để trị. Như vậy là phi pháp trao tự ngôn trị.
Trường hợp Tỳ-kheo không phạm tăng tàn. Tỳ-kheo kia không tác cử, không tác ức niệm, bèn tự nói phạm ba-dật-đề. Các Tỳ-kheo trao tội ba-dật-đề để trị. Tức là phi pháp tự ngôn trị.
Cho đến tự nói phạm ác thuyết xen nhau làm đầu mối cũng như vậy.
“Này Ưu-ba-ly, trường hợp Tỳ-kheo phạm ba-la-di. Tỳ-kheo kia tác cử, tác ức niệm, bèn nói phạm tăng tàn. Các Tỳ-kheo liền trao tội tăng tàn để trị.” Cho đến ác thuyết xen nhau làm thành vế cũng như vậy.
“Này Ưu-ba-ly, đó là trao tự ngôn trị phi pháp.”

3. Ưu-ba-ly lại hỏi:
“Thế nào là tự ngôn như pháp trị?”
Đức Phật dạy:
“Nếu Tỳ-kheo phạm ba-la-di. Vị kia không tác cử,

không tác ức niệm. Vị kia tự nói phạm ba-la-di. Các Tỳ-kheo liền vì vị ấy tác tội ba-la-di để trị. Như vậy là trao tự ngôn như pháp trị.”
Cho đến ác thuyết cũng như vậy.
“Này Ưu-ba-ly, trường hợp Tỳ-kheo phạm ba-la-di. Tỳ-kheo kia tác cử, tác ức niệm. Vị kia tự nói phạm ba-la-di. Các Tỳ-kheo liền trao cho tội ba-la-di để trị. Tức là trao tự ngôn như pháp trị.”
Cho đến ác thuyết cũng như vậy.
“Này Ưu-ba-ly, đó là trao tự ngôn trị phi pháp.”

4. Bấy giờ, có Ty-kheo nói với các Tỳ-kheo rằng:
“Tôi phạm bất tịnh hạnh, muốn thôi tu.”
Tỳ-kheo kia nói:
“Nên biết đúng thời.”
Tỳ-kheo kia rời đi. Ưu-ba-ly kinh hành cách đó không xa nghe, đến chỗ Tỳ-kheo kia hỏi:
“Các vị vừa bàn nói việc gì?”
Vị kia nói:
“Tôi phạm bất tịnh hạnh, muốn thôi tu.”
Ưu-ba-ly hỏi:
“Thầy phạm cùng [922c] người nào?”
“Tôi phạm cùng với vợ cũ.”

Ưu-ba-ly hỏi:
“Vợ cũ, ở chỗ nào?”
“Vợ cũ ở tại nước Ưu-thiền.”
Ưu-ba-ly hỏi:
“Thầy đến đó à?”
“Tôi không đến đó.”
Ưu-ba-ly hỏi:
“Người ấy đến đây à?”
“Người ấy không đến đây.”
Ưu-ba-ly hỏi:
“Vậy thầy phạm bằng cách nào?”
“Tôi phạm ở trong mộng.”
Ưu-ba-ly nói:
“Thôi, đủ rồi! Kể cả tội đột-kiết-la, thầy cũng không phạm.”