Pháp Diệt Tránh

III. BẢY DIỆT TRÁNH VÀ BỐN TRÁNH SỰ CÁC TRƯỜNG HỢP ÁP DỤNG

Trên đây đã giải thích chi tiết nội dụng của bảy pháp diệt tránh. Sau đây sẽ đề cập các trường hợp áp dụng.
Trước hết, cần phải hiểu rõ bản chất của sự tranh chấp. Nói một cách đại cương, mặc dù các tránh sự khởi lên cho các Tỳ-kheo là vô số, nhưng có thể tóm thâu vào hai vấn đề lớn. Đó là phá giới và phá kiến. Phá giới là những vấn đề liên hệ việc trì luật. Tranh luận có thể xảy ra, khi các Tỳ-kheo giải thích một điều luật trong giới bổn để căn cứ vào đó để xác định một Tỳ-kheo có phạm giới hay không. Hoặc giả, cũng có khi tranh luận về bằng chứng buộc tội là xác thực hay không xác thực. Sự việc được dẫn khởi có thể chỉ thuộc phạm vi cá nhân, nhưng cá nhân ấy bất phục nên phải đưa ra tập thể Tăng. Cũng có nhiều trường hợp, chỉ từ một cá nhân ấy mà cả tập thể bị cuốn vào, cuối cùng chia thành hai phe nhóm đối lập. Ngoài ra, phá giới còn có thể hiếu là một điều luật mới được đề nghị thêm vào giới bổn Tỳ-kheo, hay một điều luật trong giới bổn cần được bỏ đi, cho phù hợp với sinh hoạt thực tế. Đấy cũng là nguyên nhân tranh luận và tranh chấp.
Thứ đến là phá kiến. Tức có chủ trương, quan điểm trái ngược với truyền thống giáo lý xưa nay.

Để bảo vệ chánh kiến, các Tỳ-kheo cần tranh luận để làm sáng tỏ ý nghĩa. Đấy cũng là nguyên nhân đấu tranh.
Tuy nhiên, hai vấn đề vừa nêu vì bao quát một phạm vi quá rộng rãi khiến cho sự áp dụng bảy diệt tránh nhiều khi không được chánh xác. Do đó, chính đức Thế Tôn đã phân loại một cách có hệ thống cho các đề tài có tranh chấp. Phân loại này có bốn. Gọi là bốn tránh sự. Sự tức là tránh, như đã nói trong mục ý nghĩa. Nhưng cũng theo nghĩa của chữ Hán, tránh là đấu tranh, là tranh chấp nhau bằng lời. Sự tức là việc rắc rối, như ta thường nói: đa sự, sinh sự, gây sự… Bốn tránh sự, theo dịch nghĩa của Tứ phần, gồm ngôn tránh, mích tránh, phạm tránh và sự tránh.

1. Ngôn tránh (…………….)

Tránh sự thuộc về lời nói. Đây là hiểu theo nghĩa đen qua dịch ngữ của Tứ phần và Ngũ phần. Nhưng chánh xác phải hiểu, nó chỉ sự tranh chấp xảy ra do tranh luận, cãi cọ nhau về một vấn đề. Do nghĩa này, Thập tụng dịch nó là “đấu tranh sự”. Trong Luật nhiếp, nó được gọi là “bình luận tránh sự”.
Nói chung, bất cứ sự tranh chấp nào cũng bao gồm các tranh luận. Do đó, để nhận thức chánh xác trường hợp bình luận đề cập ở đây, từ ngữ tránh sự cần được hiểu theo nghĩa rộng rãi. Đó là, việc phiền phức, nhiễu loạn, xảy ra giữa các Tỳ-

kheo, cần phải giải quyết. Như vậy, có trường hợp tranh luận vì bất đồng ý kiến nhưng không nhất thiết đưa đến hậu quả rắc rối tức tranh chấp. Thí dụ, sự cãi cọ giữa cha con, lời qua tiếng lại giữa anh em, không được coi là tránh sự theo nghĩa Luật tạng. Cho nên, như sự vu khống của một Tỳ-kheo đối với một Tỳ-kheo thanh tịnh khác, hoặc sự trả lời loanh quanh của một Tỳ-kheo phạm tội bị Tăng xét hỏi; đấy đích thực là tránh sự, nhưng không nhất thiết là một cuộc tranh chấp.
Vậy thì, tranh luận như thế nào mới được gọi là tránh sự? Luật các bộ nếu 18 đề tài, như được thống kê trong lời giải điều 10 của chương tăng-già-bà-thi-sa trong Giới bổn.¹⁷ Các đề tài này liên

¹⁷ Mười tám phá Tăng sự: pháp, phi pháp, luật, phi luật, phạm, không phạm, hoặc nhẹ, hoặc nặng, có dư tàn, không dư tàn, thô ác, chẳng phải thô ác, thường sở hành, phi thường sở hành, chế, phi chế, thuyết, phi thuyết. Cullavagga, Vin. Ii. 204: (……………)

hệ đến giới luật, giáo nghĩa của Phật. Khi thảo luận hay bình luận chúng, các quan điểm bất đồng, dị biệt có thể xảy ra giữa các Tỳ-kheo, và do đó, đưa đến tranh chấp, gây thành tránh sự.
Để dập tắt tránh sự này, có hai quy tắc tỳ-ni cần được áp dụng: hiện tiền tỳ-ni và đa nhân ngữ. Theo diễn tiến, trước hết cần giải quyết bằng hiện tiền tỳ-ni. Nếu sự giải quyết này cuối cùng bất thành, phải áp dụng đa nhân ngữ. Thể thức tiến hành các nguyên tắc này đã được giải thích, nhưng trong trường hợp áp dụng ở đây các bộ luật nên nhiều thủ tục xem ra rắc rối hơn nhiều.
Khi tránh sự tranh luận khởi lên giữa các Tỳ-kheo, quy tắc áp dụng đầu tiên là hiện tiền tỳ-ni. Quy tắc này được tiến hành qua ba giai đoạn, sẽ được nói chi tiết dưới đây.

Giai đoạn thứ nhất.

Giai đoạn này được thực hiện trong phạm vi trú xứ mà tránh sự phát khởi. Trong đó, nó bao gồm hai cấp, cá thể và Tăng.
Đầu tiên là cấp cá thể.
Trong một cuộc tranh chấp, đương nhiên có hai phe, bất kể nhân sự nhiều ít. Bấy giờ, trong Tăng có một Tỳ-kheo, có uy tín về phẩm chất trí tuệ cũng như tư cách đạo đức, không can sự vào phe nào cả. Vị ấy nên tự động đứng ra làm trung gian hòa giải. Thập tụng gọi Tỳ-kheo hòa

giải này là thát-lại-tra.¹⁸
Trường hợp cụ thể, theo ghi chép của Thập tụng, xảy ra trong cộng đồng Tỳ-kheo tại Câu-sá-di (tức Kiêu-thưởng-di nói trên). Khi tranh chấp giữa các Tỳ –kheo ở đây phát sinh, Phật hỏi A-nan: “Trong đây có Tỳ-kheo nào là Thác-lại-tra có thể làm người đoán sự chủ¹⁹ chăng?” A-nan trả lời là có. Nhân đó, Phật cho tập họp tất cả Tỳ-kheo Tăng, quy định rằng: “Từ nay trở đi, cho phép Tỳ-kheo Thác-lại-tra làm người đoán sự chủ.”²⁰
Thác-lại-tra làm người đoán sự phải là người hoàn toàn vô tư đối với cả hai phe, và để giữ thái độ vô tư này trong thời gian phân xử, vị ấy không được

¹⁸ Thập tụng 35, tr. 252b21: Thát-lại-tra (như sách). Skt.
sthalastha, Hirakawa; Pāli: (……). Tát-bà-da Tì-ni-tì-bà-sa, quyển 9, T23n1440, tr. 563c28: “Thát-lại-tra-lị (như sách) (Skt. (….), Hirakhwa). Thát-lại, nghĩa là đất. Tra-lị, nghĩa là trụ (đứng vững). Trí thắng tự tại, không dao động trong Chánh pháp, như người đứng vững trên mặt đất không bị nghiêng ngửa.” Ma-dắc-lặc-già 3, T23 No 1441, tr. 579b18: “Thát-lại-tra là người không thiên bên này, bên kia; hai bên trong hai phe nhóm.” Phiên phạn ngữ, quyển 2, T54n2130, tr. 996c19: “Thát-lại-tra Tỳ-kheo, nên đọc là đà-cát-tì-da-ca-lo (như sách), dịch là kiến (như sách).” Không rõ nguyên Phạn.
¹⁹ Tứ phần47: Bình đoán sự (như sách). Skt. (………). Pāli, (…….). Callavagga, Vin. Ii. 96: (………..), bhikkhave, (…………). “Này các Tỳ-kheo, Ta quy định tránh sự như vậy được dập tắt bởi một đoán sự.”
²⁰ Thập tụng, quyển 20, tr. 144a23.

phép tiếp xúc riêng với bất cứ một ai trong hai phe; không được hẹn đi chung đường, v.v… Nếu đã có giao hẹn gì trước, nay phải hủy bỏ. Thái độ này được gọi là thân thiện và ngữ thiện. Căn cứ vào uy tín cá nhân, và với thái độ vô tư, vị này sẽ phán quyết theo quan điểm riêng của mình, rằng trong hai phe ai phải ai quấy.
Nếu Tỳ-kheo Thát-lại-tra bất lực vì sự pháp quyết và lời giải thích không được một trong hai phe thỏa mãn; vị này có bổn ra phận đưa sự vụ ra trước Tăng để yêu cầu giải quyết. Nếu phán quyết của Tăng cũng không được một trong hai phe chấp nhận, sự vụ được chuyển lên Tăng. Nếu Tăng không thể trực tiếp thỏa mãn hai phe, thì nên lập một ủy ban đoán sự gồm hai Tỳ-kheo, gọi là ô-hồi-cưu-la.²¹ Tỳ-kheo được chọn phải là vị chí công vô tư, có đủ phẩm chất trí tuệ và đạo đức. Sau khi được Tăng yết-ma sai, hai vị này họp riêng, nghiên cứu vấn đề của hai phe, rồi đưa ra

²¹ Thập tụng, ibid. ô-hồi-cưu-la (như sách). Skt. (…..), Hirakawa. Tát-bà-đa Tì-bà-sa, quyển 9, ô-hồi, nghĩa là “hai” Cưu-la, nghĩa là bình đẳng. Tâm không hai, bình như cán cân.” Theo giải thích này, nguyên Sanskrit có thể là ubhayatula, hay ubhayyakula. Pāli: (…….)

kết luận phán quyết. Nếu sự phán quyết này cũng không được thỏa mãn, Tăng yết-ma sai hay Tỳ-kheo khác để lập ban đoán sự thứ hai. Ban đoán sự này cũng làm việc như ban đoán sự thứ nhất. Và ban ô-hồi-cưu-la thứ hai này cũng bất lực, sự vụ tranh chấp sẽ được chuyển sang một trú xứ Tăng gần đó.
Tất cả diễn tiến trên đều áp dụng quy tắc hiện tiền tỳ-ni, ở vào giai đoạn một, chấm dứt với sự bất lực của Tăng tại trú xứ phát khởi tranh chấp.

Giai đoạn thứ hai

Giai đoạn này cũng vẫn áp dụng quy tắc hiện tiền tỳ-ni, nhưng được thực hiện tại trú xứ gần đó. Tại đây, sự vụ trước hết vẫn được giải quyết bằng cấp cá thể, và người đứng ra giải quyết cũng giống như trong giai đoạn thứ nhất, tức vị Thập tụng gọi là Tỳ-kheo Thát-lại-tra. Nếu cấp cá thể giải quyết không xong, cũng lại chuyển lên Tăng.
Ở đây, trong Thập tụng, diễn tiến cũng như trước, lặp lại tất cả thủ tục y như giai đoạn thứ nhất, nhưng ở đây có sự triển khai các điểm căn bản ấy.
Theo đây, sau khi được Tỳ-kheo từ trú xứ tranh chấp đến thỉnh cầu giải quyết sự vụ, Tăng sẽ hội họp để thảo luận. Trong khi thảo luận, Tăng cần bảo Tỳ-kheo ấy tránh đi chỗ khác, nếu vị này là

cấp Hạ tọa. Nếu là cấp Thượng tọa, Tăng bảo ngồi ở đấy, rồi đi qua chỗ khác để nghị sự. Nếu thấy vấn đề có thể giải quyết được, sẽ trở lại báo cho Tăng biết rằng ở đây sẽ thụ lý vụ sự và yêu cầu Tỳ-kheo kia trình bày chi tiết nội dung tranh chấp, cũng như các diễn tiến. Sau khi nghe trình bày, Tăng có thể đưa ra phán quyết.
Nhưng nếu trong Tăng có hai quan điểm khác nhau về vấn đề tranh chấp, Tăng sẽ khiến Tỳ-kheo đương sự ấy tùy ý chọn tám người, mỗi ý kiến bốn người. Đây gọi là ủy ban đoán sự tám người. Tiếp theo đó, Tăng yết-ma sai các Tỳ-kheo này làm người đoán sự. Yết-ma chia làm ba lần.
Lần thứ nhất và lần thứ hai, mỗi lần sai ba vị; làn thứ ba, hai vị. Ban đoán sự sẽ họp riêng, nghiên cứu vấn đề để đưa ra kết luận. Trong khi nghiên cứu, nếu có Tỳ-kheo dù được Tăng sai nhưng tỏ ra không đủ kiến thức, về pháp, về luật; hoặc có Tỳ-kheo tinh thông pháp luật nhưng có thái độ quấy phá, hoặc xuyên tạc ý nghĩa, v.v…, các Tỳ-kheo này cần được loại khỏi ủy ban bằng đơn bạch yết-ma. Sau cùng, nếu kết luận mà ủy ban đưa ra cũng không thỏa mãn các Tỳ-kheo tranh chấp, sự vụ lại được chuyển đến một trú xứ khác nữa.
Trình bày của Tứ phần về gia đoạn này, đại thể cũng giống như Ngũ phần vừa dẫn trên. Nhưng về ban đoán sự, Tứ phần không nói rõ bao nhiêu người, và do chính Tăng lựa chọn lấy trong số các

Tỳ-kheo có trí tuệ. Tứ phần cũng nói rõ rằng các vị này hội họp riêng tại một chỗ để nghiên cứu vấn đề, vì thảo luận ngay giữa Tăng có thể đây mà khởi lên tranh luận và tranh chấp ngay trong trú xứ của mình.
Những người được Tăng chọn phải hội đủ 10 đức tính: 1) Trì giới trọn ven, 2) Thông bác, 3) Thấu suốt hai bộ luật, 4) Hiểu tường tận ý nghĩa và cả sự áp dụng thực tế rộng rãi của chúng, 5) suốt hai bộ luật, 4) Hiểu tường tận ý nghĩa và cả sự áp dụng thực tế rộng rãi của chúng, 5) Ngôn từ thiện xảo, 6) Có khả năng dập tắt tránh sự ấy, 7) Không thiên vị, 8) Không hay giận hờn, 9)Không hay giận hờn, 9) Không hay mù quáng, 10) Không sợ hãi ai.²² Một điểm khác với Ngũ phần khá quan trọng, là trong Tứ phần, ban đoán sự này không do bạch nhị yết-ma Tăng sai, mà là đơn bạch để thiết lập. Văn bạch Tứ phần nói:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng nay chấp nhận, Tăng tập họp riêng với Tỳ-kheo có trí tuệ để bình đoán tránh sự. Đây là lời tác bạch.”
Và rồi, khi thảo luận, trong số các Tỳ-kheo được tập hợp riêng nếu có vị nào tỏ ra bất xứng, cần phải đơn bạch loại trừ. Văn bạch như sau:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tỳ-kheo (nói rõ sự

²²Cf. Cullavagga, Vin. Ii 96: (…….bhikkhu …… sammannitabbo.

việc). Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng nay loại trừ Tỳ-kheo này ra khỏi đây. Đây là lời tác bạch.”
Ủy ban đoán sự nếu không giải quyết xong, sự vụ được chuyển sang gia đoạn ba.

Giai đoạn thứ ba

Đến đây là trú xứ thứ ba. Trú xứ này bất kể xa gần đối với trú xứ tranh chấp, nhưng điều quan trọng là tại đó có một số Tỳ-kheo rất nổi tiếng là uyên bác về luật, quán thông Tam tạng. Sự việc trước hết được trình bày với từ một đến ba Tỳ-kheo có uy danh ấy, để yêu cầu giải quyết. Sự giải quyết này nếu được thỏa mãn, gọi là tránh sự được dập tắt theo hiền tiền tỳ-ni. Nhưng nếu các vị ấy cũng không giải quyết được, bấy giờ mới áp dụng nguyên tắc đa nhân ngữ.
Mặc dù nói sự vụ được chuyển sang trú xứ thứ ba, nhưng ai có trách nhiệm chuyển, và khi được Tăng ở trú xứ thứ ba đảm nhận thì địa điểm giải quyết sẽ ở đâu? Tứ phần và Ngũ phần đều không nói rõ. Riêng về địa điểm, văn của Ngũ phần có nói hơi tối, nên khiến có thể hiểu là nó diễn ra ngay tại trú xứ thứ ba.
Tuy nhiên, Thập tụng nói rõ, nếu Tăng trú xứ gần giải quyết không xong, thì chính Tăng này làm yết-ma sai Tỳ-kheo làm vị truyền sự nhân chuyển sự vụ lên trú xứ ba. Tại trú xứ này, Tăng sẽ

cho một Tỳ-kheo có đủ uy tín và khả năng để quyết đoán vấn đề đứng ra thụ lý. Vì ở đây còn có vấn đề lai vãng, do đó, Tăng cũng phải xét hoàn cảnh thực tế, xem Tỳ-kheo này có đủ khả năng đi đến trú xứ tranh chấp hay không. Và Tăng cũng cần yêu cầu vị ấy ấn định thời hạn sẽ giải quyết xong sự vụ trong bao lâu, thời hạn này kể từ ngày yết-ma Tăng sai cho đến khi trở về trú xứ của mình, tính luôn cả thời gian lộ trình. Nhưng tối đa là chín tháng. Đấy là thời gian kể từ sau ngày tự tứ năm này cho đến trước ngày thọ an cư năm tới, nếu Tỳ-kheo ấy khởi hành ngay sau ngày tự tứ. Hoặc Tỳ-kheo này đang an cư và phải rời trú xứ an cư trước ngày tự tứ để giải quyết tránh sự, vì thời hạn tối đa cũng chỉ chín tháng, vì là thời gian chuẩn.
Thập tụng cũng nói thêm rằng, sở dĩ Tăng phải thỏa mãn các điều kiện tiên quyết này đối với Tỳ-kheo sẽ được đề cử, vì năm lý do, hay năm sự khó khăn trong xứ mạng: 1) Cường lực, sự ngoan cố của Tỳ-kheo tranh chấp; 2) Cường lực, thế lực của các Tỳ-kheo ấy; 3) Hung bạo, bản tính hung hăng của họ; 4) Vãng lai, về lộ trình giữa hai trú xứ có thể xa cách nhau; và 5) Thận trọng, vì phải đề phòng nếu phán đoán không cấn nhất thực tế sẽ đưa đến chỗ làm cho Tăng tan vỡ. Như thế, khi chọn được người, và vị này chấp thuận, Tăng tác pháp yết-ma sai lập vị ấy làm người chủ trì hành xá-la, để đi đến trú xứ tranh chấp tổ chức đầu

phiếu.
Như đã nói, quy tắc đa nhân ngữ được thực hiện bằng các thể thức hành xá-la. Nhưng quy tắc này không thể áp dụng đơn phương, mà phải đi kèm với hiện tiền tỳ-ni. Để áp dụng được hai quy tắc cùng lượt, do đó, việc hành xá-la phải được tổ chức ngay tại trú xứ tranh chấp, trong đó có cả hai the tranh chấp đều tham dự hang xá-la. Các thể thức hành xá-la như đã trình bày chi tiết ở đoạn trước.
Nói tóm lại, đối với tránh sự tranh luận, quy tắc cơ bản phải được áp dụng là hiện tiền tỳ-ni. Chỉ khi nào không thể giải quyết bằng quy tắc này mới áp dụng song phương, vừa hiện tiền vừa đa nhân ngữ. Sự thận trọng này cần phải có, vì nếu áp dụng đến cả ba đa nhân ngữ mà bất thành, Tăng có thể bị đe dọa tan vỡ.

2. Mích tránh (…..):

Theo nghĩa đen Hán của thuật ngữ này, đây là tránh sự do tìm tòi. Chính xác hơn, nó là sự bới lông tìm vết; căn cứ những dữ kiện vụn vặt để quy thành chuyện lớn. Đó là thuật ngữ theo cách hiểu của Tứ phần. Trong Ngũ phần, nó được gọi là giáo giới tránh sự (Skt:…). Thuật ngữ này không chính xác, nếu hiểu theo nghĩa hẹp của nó. Căn bản và Luật nhiếp gọi nó là phi ngôn tránh sự (Skt. ….), theo nghĩa, đó là lời chỉ trích, cáo buộc. Cững tương tợ ý nghĩa này, Thập tụng gọi

nó là vô căn sự, tức tránh sự không căn cứ. Căn ở đây chỉ các bằng chứng buộc tội, tức do thấy, do nghe, và do nghi ngờ. Đây là dịch ý, lấy duyên khởi từ việc hai Tỳ-kheo Từ và Địa vu khống Trưởng lão Đạp-bà Ma-la Tử bằng tội ba-la-di không căn cứ.
Xét trong hai thuật ngữ của Ngũ phần và Căn bản, rõ ràng chúng cùng một gốc tiếng Phạn, nhưng do các dịch giả đọc khác nhau về một âm trong đó, nên có sự khác biệt ý nghĩa như thế.
Tổng hợp các ý nghĩa qua các dịch thuật ngữ khác nhau, ở đây có thể nói, tránh sự này do bởi một Tỳ-kheo cử tội một Tỳ-kheo khác, không nhất thiết là vu khống.²³ Cử tội tức tố giác trước Tăng về hành vi của một Tỳ-kheo nào đó, với kết luận là phạm một trong các học xứ của giới bổn Tỳ-kheo. Sự cử tội có khi là ác ý, từ một chi tiết vụn vặt được suy diễn thành trọng đại để xuyên tạc và vu khống, như trường hợp Từ và Địa đối với Trưởng lão Đạp-bà Ma-la Tử. Cũng có khi cử tội với thiện ý, nhưng vì nhận định sai dữ kiện. Đấy là nêu điển hình tổng quát về các trường hợp cử tội khác nhau

²³ Pāli, (… .): chỉ trích, phi nạn, buộc tội. Sớ giải (……..) (D. iii. 254, DA. Iii. 1041): (…. …..). Sự buộc tội về các trường hợp phá giới, phá kiến, phá oai nghi, phá chánh mạng.

về phía nguyên cáo. Về phía bị cáo, cũng có nhiều trường hợp khác nhau vì dữ kiện thực tế. Hoặc Tỳ-kheo bị cáo chứng tỏ là người thanh tịnh, hoàn toàn vô tội. Hoặc quả có phạm, trừ tội ba-la-di, nhưng đã sám hối như pháp. Hoặc có phạm, nhưng đấy chỉ là hành vi trong lúc điên cuồng tâm loạn. Cũng có trường hợp thực sự phạm, chưa sám hối, nhưng khi được Tăng xét hỏi lại chối quanh. Tránh sự như thế không nhất thiết là tranh chấp. Đấy có thể chỉ là sự phiền nhiễu đối với một Tỳ-kheo, khi tự thân vốn thanh tịnh nhưng thường xuyên bị cật vấn về điều mà mình đã chứng tỏ là thanh tịnh. Hoặc cũng có thể chỉ là sự phiền nhiễu đối với Tăng, khi cét hỏi một Tỳ-kheo bị cử tội mà vị này lại nói loanh quanh. Tuy vậy, trong một mức độ nào đó, tránh sự này có thể đưa đến tranh chấp, nếu Tỳ-kheo đương sự lôi cuốn về phía mình một số thân hữu đồng bạn. Cho đến mức độ ấy thì sẽ có sự tranh chấp xảy ra giữa hai phe, chỉ trích lẫn nhau, mạ lỵ lẫn nhau, và thậm chí có thể ẩu đả nhau nữa. Tuy nhiên, dù tranh chấp xảy ra đến mức độ trầm trọng, tránh sự thuộc phạm vi i vẫn không được giải quyết bằng các quy tắc đa nhân ngữ, hay như thảo phú địa. Bởi vì, chỉ cần xác nhận Tỳ-kheo đương sự thanh tịnh, căn cứ theo các điều khoản ghi trong giới bổn, là có thể dập tắc. Nhưng nếu khi giải thích điều khoản ấy, tranh luận khởi lên, thì bấy giờ mích tránh trở thành ngôn tránh.

Tuy vậy, theo tinh thần của Luật tạng, Luật gia của các bộ tin rằng những điều khoản của giới bổn có ý nghĩa rất minh xác, cụ thể, không ai có thể hiểu khác đi được, trừ phi kẻ vô trí hay cố tình xuyên tạc. Nếu vậy, mích tránh khó có cơ hội trở thành ngôn tránh.
Mích tránh được dập tắt với bốn quy tắc: hiền tiền tỳ-ni, ức niệm tỳ-ni, bất si tỳ-ni và tội xứ sở tỳ-ni. Ý nghĩa của quy tắc này đã được dẫn giải chi tiết ở trên.
Bốn quy tắc này không bao giờ được áp dụng cùng lúc. Thí dụ, nếu áp dụng ức niệm tỳ-ni, vì Tỳ-kheo đương sự hoàn toàn thanh tịnh, thì không thể áp dụng đồng thời bất si tỳ-ni và tội xứ sở. Lại cũng không thể áp dụng sai trường hợp; nghĩa là đối với Tỳ-kheo nói quanh thì nhất định phải áp dụng tội xứ sở, chứ không thể làm khác đi, áp dụng ức niệm hay bất si ni. Tuy nhiên, bất cứ trong trường hợp phải áp dụng quy tắt nào, thì hiện ty-ni ở đây gồm ba yếu tố: pháp hiện tiền, tỳ-ni hiện tiền và nhân hiện tiền. Hoặc thêm hai yếu tố nữa: Tăng hiện tiền và giới hiện tiền, nếu cần tác pháp yết-ma.
Nói tóm lại, bốn quy tắc được áp dụng để dập tắt mích tránh áp dụng song đôi như nhau. Với Tỳ-kheo thanh tịnh nhưng bị cử tội, áp dụng hiện tiền và ức niệm. Với Tỳ-kheo gây tội do mất trí: hiện tiền và bất si. Với Tỳ-kheo có tội nhưng ngoan cố

nói quanh, nói dối: hiện tiền và tội xứ sở.

3. Phạm tránh (………)

Tránh sự do phạm tội. Ở đây chỉ sự vi phạm các học xứ thuộc năm thiên trong giới bổn. Trong đó, trừ tội phạm ba-la-di không thể sám hối, còn lại tùy theo nặng nhẹ được Tăng xử trị. Tỳ-kheo nào bao che tội lỗi của vị khác, cũng là một vi phạm cần được xử trị. Như vậy, tránh sự này cũng không có ý nghĩa là sự tranh chấp. Đơn giản, đó là sự việc không tốt đẹp đã xảy ra, cần dập tắt, để duy trì sinh mạng thanh tịnh của Tăng.
Xét về phía bị can, có hai trường hợp phạm tội: cá nhân và tập thể. Một Tỳ-kheo phạm tội, tự mình phát lộ trước một hoặc hai hoặc ba Tỳ-kheo thanh tịnh để sám hối, hoặc cần được phát lộ trước Tăng để sám hối. Trường hợp như vậy thuộc phạm vi cá nhân. Hoặc giả, Tỳ-kheo ấy cố ý che giấu, nhưng Tỳ-kheo khác phát hiện, và vị này bèn cử tội. Căn cứ theo luật, người phạm tội được xử trị. Như vậy, cũng trong phạm vi cá nhân, được dập tắt theo quy tắc tự ngôn trị kết hợp với hiện tiền tỳ-ni
Ngoài phạm vi tránh thuộc cá nhân, còn có phạm tránh thuộc tập thể. Nghĩa là tất cả Tăng đồng phạm cả. Theo quy tắc, một Tỳ-kheo phạm tội khi sám hối phải đối trước một hay nhiều Tỳ-kheo thanh tịnh. Nhưng nay, trong toàn thể Tăng, không có Tỳ-kheo nào thanh tịnh cả, tất nhiên

không có ai làm người thọ sám. Có nhiều trường hợp khiến Tăng trở thành tập thể phạm tội. Trong đó, trường hợp đặc biệt là do tranh chấp. Trong thời gian tranh chấp, tuy chưa đi đến tình trạng tạo thành hai nhóm Tỳ-kheo yết-ma riêng, thuyết giới riêng trong cùng một trú xứ để cho bản thể của Tăng bị tan vỡ, nhưng rõ ràng là chia thành hai phe. Nói theo tâm lý chung, khi tranh chấp, không ai nhận mình có lỗi. Như vậy, khi các Tỳ-kheo tranh chấp nhau, dù có những hành vi và cử chỉ phạm luật, cố nhiên không ai chứng nhận mình có tội để mà sám hối. Mặt khác, nói theo ý nghĩa trì luật, khi Tăng chia thành hai nhóm tranh chấp, nếu nhóm này tác pháp yết-ma, nhóm kia sẽ từ chối, và như vậy yết-ma bất thành vì biệt chúng. Tăng không tác pháp yết-ma được, sẽ không có việc thuyết giới theo định kỳ nửa tháng, sẽ không có an cư v.v…, nghĩa là, các phận sự thường hành của Tỳ-kheo mà luật quy định không được chấp hành đầy đủ. Trong đây, đại bộ phận là các tội thuộc thiên ba-dật-đề và đột-kiết-la. Mặt khác, nếu Tăng không tác pháp yết-ma được, các Tỳ-kheo phạm tội sẽ không được xử trị. Như thế, lần lượt toàn thể Tăng trở thành một tập thể phạm tội.
Ngoài trường hợp phạm tội tập thể đặc biệt do tranh chấp, dĩ nhiên còn có những trường hợp khác. Thí dụ, một Tỳ-kheo phạm tội không phát lộ. Tỳ-kheo khác biết, cố ý bao che. Lần lượt hết vị này đến vị khác phạm tội. Cho đến các vị trì luật

khá vững, cuối cùng cũng phạm tội, và vị này muốn sám hối cũng không thể tìm đâu ra trong trú xứ mình một Tỳ-kheo thanh tịnh để tác chủ thọ sám, và nhất là không đủ túc số Tăng để tác pháp sám hối.
Trong tất cả trường hợp phạm tội tập thể điển hình vừa nêu, nếu cần sám hối để phục hồi sinh mạng thanh tịnh của Tăng, có thể một Tỳ-kheo được đề cử đi đến trú xứ gần đấy để sám hối. Sau khi sám hối như pháp, vị này trở lại là Ty-kheo thanh tịnh, có thể tác chủ thọ sám cho các Tỳ-kheo khác. Để túc số cho sám pháp, trước hết tác pháp đối thuyết cho các Tỳ-kheo phạm tội đột-kiết-la. Với túc số tối thiểu, lần lượt sám các tội khác, cho đến tội tăng tàn. Đây cũng là trường hợp dập tắt phạm tránh bằng ngôn trị kết hợp với hiện tiền tỳ-ni.
Thảng hoặc, không có trú xứ nào gần đó có Tỳ-kheo thanh tịnh để cử người đến tác phám sám hối, bấy giờ tập thể phạm tội sẽ áp dụng quy tắc như thảo phú địa kết hợp với hiện tiền tỳ-ni và tự ngôn trị. Với phạm tránh tập thể: hiện tiền tỳ-ni và như thảo phú địa.

4. Sự tránh (………….)

Sự ở đây chỉ các nghĩa vụ thường nhật của Tăng, như yết-ma thuyết giới, truyền giới, tự tứ, v.v…. Do nghĩa này, Thập tụng gọi nó là thường sở hành. Các Tăng sự bao gồm nhiều lãnh vực, hoặc liên hệ

cá nhân như tryền giới, sám hối; hoặc liên hệ tập thể, như thuyết giới, tự tứ. Nghĩa vụ hau phận sự nào được Tăng thực hiện không như pháp, đều trở thành tránh sự. Tuy nhiên, Tăng không phải là một tập thể trừu tượng, mà bao gồm nhiều cá thể Tỳ-kheo. Do đó, tránh sự tranh chấp về các phận sự này có thể thuộc phạm vi tập thể, cũng có thể thuộc phạm vi cá thể. Thí dụ, khi toàn thể Tăng trong cùng một trú xứ cùng tác pháp thuyết giới không đúng pháp, các Tỳ-kheo tham dự biết là sai nhưng không chịu ngăn, nên thảy đều phạm tội đột-kiêt-la. Tăng trong trú xứ này bấy giờ trở tành tập thể phạm tội, và tránh sự này cần được dập tắt bằng hiện tiền tỳ-ni và như thảo phú địa. Thí dụ khác, trong yết-ma truyền giới cụ túc, với túc số mười Tỳ-kheo. Yết-ma này không đúng pháp, các Tỳ-kheo này đều phạm tội ba-dật-đề hoặc đột-kiết-la. Đây chính là tránh sự do phạm tội, thuộc phạm vi cá thể, có thể dập tắt bằng hiện tiền tỳ-ni với tự ngôn trị, hoặc với tội xứ sở, v.v… Các trường hợp tránh sự khác theo đó mà suy diễn.
Nói tóm lại, tránh sự do phận sự thường hành của Tăng được dập tắt với cả bảy quy tắc, tùy trường hợp, hoặc áp dụng hơn, hoặc áp dụng song đôi.