Pháp Diệt Tránh

Diệt trong sự tranh chấp này”, và cùng đồng ý hòa giải, dẹp bỏ vấn đề tranh chấp. Khi họ chấp dứt tranh chấp, họ nhờ A-nan hướng dẫn vào rừng để sám hối với Phật và thỉnh Ngài trở về. Từ Câu-diệm-di, Phật du hành đến Xá-vệ. Tại đây, vì vụ tranh chấp nổi tiếng ấy, họ thường bị các Tỳ-kheo khác lẫn tránh. Trong mặc cảm tội lỗi, họ thỉnh cầu Phật, Ngài dạy họ cần sám hối tập thể, bằng pháp như thảo phú địa.

II.NỘI DUNG CHI TIẾT BẢY DIỆT TRÁNH

Nội dụng của bảy diệt tránh vốn phong phú và phức tạp, như đã giới thiệu tổng quát trong mục ý nghĩa ở trên. Do vậy, cần phải nắm vững các chi tiết căn bản được hàm chứa trong đó, sau đó mới có thể vận dụng linh động, áp dụng cho mỗi tránh sự.
Để tiện lợi cho việc trình bày, ở đay trước hết sẽ giới thiệu các chi tiết nội dung của chúng. Mục tiếp theo sẽ giới thiệu các trường hợp tránh sự cần được giải quyết theo pháp diệt tránh nào. Sự trình bày này thực sự là mô phỏng theo kỹ thuật chương pháp trong Luật tạng của các bộ. Kỹ thuật chương pháp này, ngoài sự kiện gọi là tiện lợi, còn có một ý nghĩa khác cũng nên biết đến.
Xét về bản chất, bảy diệt tránh là các học xứ của Tỳ-kheo, tức những nghĩa vụ mà luật ấn định, các Tỳ-kheo phải chấp hành. Ai không chấp hành

phạm đột-kiết-la, y luật xử trị. Nói theo thuật ngữ của Luật tạng, bản chất của chúng ta là luật tác trì. Đã là luật Phật chế thì không ai được phép thêm bớt, và cũng không được phép giải thíc chúng một cách tùy tiện. Nhưng, trong áp dụng thực tiễn, các pháp diệt tránh là những quy tắc được áp dụng để xét xử và giải quyết tránh sự trong Tăng. Đương nhiên, khi xét xử, có các vấn đề thủ tục tập Tăng, tổ chức các cấp đoán sự, v.v…
Trong phạm vi nghĩa vụ, chúng phải được giải thích theo học lý dựa trên nền tảng Pháp, Luật, và giáo huấn của Phật. Nhưng trong phạm vi áp dụng, chúng cần được thực hiện tùy theo thực tế. Mà thực tế thì luôn luôn thay đổi theo thời gian và hoàn cảnh. Cho nên, khi chia hai lĩnh vực khác nhau để trình bày các pháp diệt tránh, và vì vậy, không thể giới thiệu chúng với một tinh thần giáo điều hạn chế được.

1. Hiện tiền tỳ-ni:
Tỳ-ni ở đây được hiểu là quy tắc hay nguyên lý hướng dẫn, phải tuân theo. Hiện tiền tỳ-ni, nói

cách khác, là nguyên tắc hiện diện. Nội dung của sự hiện diện này gồm ba điểm căn bản: pháp hiện tiền, tỳ-ni hiện tiền và nhân hiện tiền.¹²
Pháp được nói ở đây là giáo pháp, tức lời dạy của Phật. Chánh yếu là những lời dạy được ghi chép trong Kinh tạng. Tỳ-ni hay luật, tức những điều được ghi trong Luật tạng. Những điều khoản này vốn cô đọng, chỉ quy định một cách rất tổng quát điều gì Tỳ-kheo phải làm và điều gì không được phép làm. Nhưng trong thực tế, khi một Tỳ-kheo bị coi là vi phạm một điều luật nào đó, thì điều luật này cần được giải thích một cách chánh xác, phù hợp với thực tế xảy ra. Việc giải thích này không thể tùy tiện theo quan điểm cá biệt của mỗi người, hay theo trí thông minh riêng biệt của mỗi người. Nó phải được giải thích như thế nào mà không được vượt ra ngoài tinh thần giáo lý. Nói cách khác, khi giải quyết một vấn đề xảy ra giữa các Tỳ-kheo, trước hết phải dẫn Luật, và tiếp theo đó, điều luật này phải được giải thích bằng cách dẫn chứng giáo lý được ghi trong Kinh tạng.
Pháp hiện tiền và Tỳ-ni hiện tiền là hai điểm phải được dẫn chứng hiện tiền trong mọi trường hợp.

¹² Ngũ phần, ba hiện tiền/; Tăng hiện tiền, nhân hiện tiền, tỳ-ni hiện tiền. Cf. Pāli, ………., iv. 43, có bốn hiện tiền: Tăng hiện tiền (…….), pháp hiện tiền (……….), tỳ-ni hiện tiền (….), nhân hiện tiền (……………).

Nhưng như thế chưa phải là đủ, nếu đương sự vắng mặt. Quyền tự biện hộ là quyền tối thượng. Trong luật tố tụng của thế sự, tòa án có thể xử khuyết tịch một đương sự. Nhưng trong luật Tỳ-kheo, trường hợp này không bao giờ được chấp nhận. Như vậy, một Tỳ-kheo sống di động, không cố định tại một trú xứ nào, làm sao xử lý? Vấn đề này thoạt xem có vẻ rắc rối, nhưng nếu nắm vững tổ chức sinh hoạt của Tăng, sẽ không có gì là nan giải.
Trước hết, nên biết rằng, mặc dù Tăng đoàn không hề có cơ cấu lãnh đạo trung ương, nhưng không một Tỳ-kheo nào tự ý coi mình như sống ngoài Tăng đoàn. Tổ chức Tăng đoàn không theo hệ thống tập quyền trong ương, mà phân tán thành những cộng đồng tự trị địa phương. Tỳ-kheo đến trú xứ nào, tự nhiên là thành phần Tăng-già tại trú xứ đó. Tăng-già địa phương này có đủ thẩm quyền xét xử Tỳ-kheo ấy, dù chỉ mới dừng chân đến trong giây lát. Nói thế nghĩa là, Tăng-già tại địa phương này hay biết rằng TỲ-kheo ấy tại địa phương ấy đx hành vi phạm giới, chưa sám hối, và Tăng-già ở đó chưa kịp xử trị, hoặc xử trị nhưng không được Tỳ-kheo ấy tuân phục; thì chỉ cần căn cứ vào sự hay biết ấy, Tăng có đủ thẩm quyền gọi Tỳ-kheo mới đến trình bày hay đối chất. Nếu Tỳ-kheo này bất phục, lại bỏ đi nơi khác, thì Tăng-già tại địa phương mới cũng phải có nhiệm vụ xử lý với sự hiện diện của đương sự,

chứ không được phép để một Tỳ-kheo phạm giới chưa chịu sám hối sống chung trong trú xứ của mình. Như vậy, một Tỳ-kheo ngoan cố, nhất định sẽ bị gạt ra khỏi Tăng đoàn tại bất cứ trú xứ nào.
Ba điểm vừa nêu trên được kể là căn bản trong nguyên tắc hiện tiền. Tuy nhiên, như thế chưa phải là hết. Vì chúng chỉ áp dụng trong trường hơp giải quyết cá thể hay nhóm từ ba Tỳ-kheo tở xuống. Nếu vấn đề cần được Tăng giải quyết, phải thêm hai sự hiện tiền nữa. Đó là Tăng hiện tiền và giới hiện tiền. Tăng hiện tiền là các Tỳ-kheo trong cùng trú xứ điều hiện diện. Tỳ-kheo có duyên sự chánh đáng không đến họp phải gởi dục. Khi Tăng đoán sự, việc làm của Tăng không bị phủ quyết bởi một Tỳ-kheo nào có đủ tư cách phủ quyết.thiếu một trong các yếu tố này, không thể gọi là Tăng hiện tiền. Kế đến, giới, tức cương giới, phạm vi trú xứ của Tăng đã được ấn định như pháp. Nếu tại nơi chưa tác pháp kết giới, các Tỳ-kheo phải tác yết-ma kết giới trước, tiếp theo đó mới có thể khai diễn thảo luận. Nếu không như vậy, thì thiếu yếu tố giới hiện tiền.
Nói tóm lại, tùy theo mức độ vấn đề, hiện tiền tỳ-ni bao gồm tổng quát năm yếu tố: pháp hiện tiền, tỳ-ni hiện tiền, nhân hiện tiền, Tăng hiện tiền và giới hiện tiền.

2. Ức niệm tỳ-ni:
Như đã trình bày trong duyên khởi, ức niệm tỳ-ni

lần đầu được áp dụng cho Tôn giả Ma-la Tử, vì sự cớ các Tỳ-kheo hay chất vấn một tội phạm mà Tôn giả đã chứng tỏ là mình hoàn toàn trong sạch. Ở đây, ức niệm có nghĩa là đương sự nhớ rõ,¹³ biết rõ một cách chánh xác việc làm của mình, biết rằng mình vô tội. Thế nhưng, theo sự áp dụng rộng rãi, quy tắc ức niệm này bao gồm hai trường hợp. Thứ nhất, đối với người hoàn toàn vô tội. Thứ hai, người có tội, nhưng đã sám hối như pháp. Trong trường hợp trước, khi một Tỳ-kheo bị vu khống, và trước Tăng, Tỳ-kheo này đã chứng tỏ rằng mình vô tội, và Tăng cũng đã xác nhận điều đó. Nhưng rồi cũng có một số Tỳ-kheo hiếu sự, hoặc thỉnh thoảng, hoặc thường xuyên, đến tra vấn Tỳ-kheo này. Sự việc này thật gây phiền phức không ít cho người vô tội. Để chấm dứt tình trạng này, Tỳ-kheo đương sự đến trước Tăng, thỉnh cầu Tăng tác pháp ức niệm tỳ-ni cho. Sau khi Tăng đã tác pháp thành tựu, Tỳ-kheo nào còn hiếu sự hỏi lôi thôi, sẽ bị như luật xử trị.
Dưới đây là diễn tiến về vụ Tôn giả Đạp-bà Ma-la Tử

¹³ Theo thủ tục Tăng sự, khi thẩm tra một Tỳ-kheo, Tăng không hỏi: “Có phạm hay không?” mà hỏi “Có nhớ là đã làm như vậy như vậy hay không?” (…………..): Trưởng lão có nhớ đã phạm trọng tội như vậy hay không, tội ba-la-di hay tương đương ba-la-di?

Do phiền nhiễu bởi sự buộc tội vô căn cứ, Tông giả đến trước Tăng, bỏ dép bên ngoài, trịch áo vai phải, quỳ gối phải xuống đất, bạch Tăng:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tôi Tỳ-kheo Đạp-ma Ma-la Tử, không phạm trọng tội, ba-la-di, tăng-già bà-thi-sa hoặc thâu-lan-giả. Các Tỳ-kheo bảo tôi: ‘Thầy có nhớ rõ là đã phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già bà-thi-sa hoặc thâu-lan-giả hay không?’ Tôi nhớ rõ là tôi không phạm trọng tội, ba-la-di, tăng-già bà-thi-sa hoặc thâu-lan-giả, nên đã trả lời các Tỳ-kheo ấy rằng: ‘ Tôi nhớ rõ là tôi không phạm trọng tội, ba-la-di, tăng-già bà-thi-sa hoặc thâu-lan-giả. Các Trưởng lão không nên mỗi mỗi cật vấn tôi.’ Nhưng các Tỳ-kheo vẫn cứ cật vấn tôi không thôi. Tôi nay nhớ rõ là không phạm, nên đến trước Tăng thỉnh cầu pháp ức niệm tỳ-ni. Nguyện Tăng ban cho tôi pháp ức niệm tỳ-ni. Từ mẫn cố.” (nói ba lần).
Tiếp theo, sau khi Tăng thảo luận, kiểm điểm và xác nhận Tỳ-kheo đương sự hoàn toàn vô tội, bấy giờ một Tỳ-kheo làm yết-ma sư tác bạch Tăng:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tỳ-kheo Đạp-ma Ma-la Tử này không phạm trọng tội, ba-la-di, tăng-già bà-thi-sa hoặc thâu-lan-giả. Nhưng các Tỳ-kheo nói là phạm trọng tội ba-la-d… thâu-lan-giả, và hỏi rằng: ‘ Thầy có nhớ rõ….thâu-lan-giả hay không?’ Tỳ-kheo này nhớ rõ là không phạm trọng tội, bèn trả lời rằng: ‘Tôi nhớ rõ là

không phạm trọng tội. Các Trưởng lão không nên cật vẫn tôi.’ Nhưng các Tỳ-kheo vẫn cứ cật vấn tôi không thôi. Tỳ-kheo này nhớ rõ là không phạm tội. Nay thỉnh cầu Tăng pháp ức niệm tỳ-ni. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng nay chấp thuận ban cho Tỳ-kheo này pháp ức niệm tỳ-ni. Đây là lời tác bạch.
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tỳ-kheo, như văn bạch trên cho đến…nay thỉnh cầu Tăng pháp ức niệm tỳ-ni. Tăng nay ban cho Tỳ-kheo Đạp-ma Ma-la Tử này pháp ức niệm tỳ-ni. Các Trưởng lão nào chấp thuận Tăng nay ban cho Tỳ-kheo Đạp-ma Ma-la Tử pháp ức niệm tỳ-ni thì im lặng. Ai không chấp thuận hãy nói. Đây là lần yết-ma thư nhất.”
(Lần thứ hai, lần thứ ba, cũng như trên.)
“Tăng đã chấp thuận ban cho Tỳ-kheo Đạp-ma Ma-la Tử pháp ức niệm tỳ-ni. Vì im lặng. Tôi ghi nhận như vậy.”
Sau khi yết-ma đã như pháp thành tựu, Tỳ-kheo nào còn khơi dậy vấn đề cũ, phạm ba-dật-đề như đã nói trong chương VI của Giới kinh.
Trong diễn tiến này, sau khi Tỳ-kheo đương sự thỉnh cầu pháp ức niệm tỳ-ni, Tăng cần nghiệm xét trước khi tác pháp chấp thuận. Sự nghiệm xét này chủ yếu nhắm tới tính chất hợp pháp trong sự thỉnh cầu của Tỳ-kheo đương sự. Thỉnh cầu không

được coi là hợp pháp, nếu đương sự là Tỳ-kheo đã bị Tăng yết-ma diệt tẫn, hoặc đã xả giới, hoặc thật sự có phạm nhưng chưa sám hối. Và quan trọng hơn cả, là sự thật bị cật vấn. Chỉ được coi là hợp pháp, khi nào đương sự là Tỳ-kheo hoàn toàn vô tội đối với những lời cáo buộc, hoặc có phạm nhưng đã sám hối như pháp.
Trên đây nói sự cật vấn hay cáo buộc. Là nhắm vào trường hợp vô căn cứ. Nếu cáo buộc hoặc cật vấn có căn cứ do thấy, nghe hoặc nghi, thỉnh cầu của Tỳ-kheo đương sự cũng không được coi là hợp pháp.

3. Bất si tỳ-ni

Nói cách khác, đây là nguyên tắc không mất trí. Sự ấn định các điều khoản của luật có một nguyên tắc rất quan trọng. Đó là nguyên tắc miễn thứ. Mỗi điều luật có một số trường hợp đặc miễn. Nhưng tất cả đều có một đặc miễn quan trọng, đó là trường hợp Tỳ-kheo mất trí. Những gì Tỳ-kheo làm trong khi mất trí đều không bị kết tội. Do đó, khi xét tội mà mỗi Tỳ-kheo đã phạm, việc phải làm trước hết là xác định trạng thái tinh thần của đương sự trong lúc phạm. Ty-kheo mất trí có hai trường hợp. Thứ nhất, khi tỉnh khi điên. Người như vậy, khó xác định trạng thái thần kinh lúc vi phạm. Bởi vì, đương sự có thể nói trá lúc ấy mình mất trí mà kỳ thực là còn sáng suốt. Đối với hạng mất trí bất bình thường này, Tăng chỉ tác

pháp yết-ma công nhận bệnh cuồng si, để miễn trừ cho các vị ấy khỏi phải thường xuyên dự nghe thuyết giới, và các Tăng sự khác. Nhưng không miễn trừ hẳn các trường hợp phạm giới. Trường hợp mất trí thứ hai, là người điên hẳn chứ không phải lúc tỉnh lúc điên. Với hạng này, tất cả điều luật đều được miễn thứ. Trường hợp mất trí này cũng có nhiều điểm tế nhị về thời gian tính. Thí dụ, trước khi mất trí, Tỳ-kheo ấy đã được Tăng yết-ma cho ly y túc một tháng. Sau đó, thì còn mấy ngày nữa thì thời hiệu lực yết-ma mới hết, nhưng đột nhiên đượng sự nổi điên, mất trí hẳn. Vậy trong thời gian mất trí này, thời hiệu yết-ma ly y túc được ngưng. Cho đến khi nào đương sự tỉnh lại, thời hiệu lực sẽ được nối vào cho đến hết số ngày còn lại. Như vậy, nếu trước khi điên, đương sự phạm một tội trong bốn giới bổn nhưng chưa kịp sám hối. Tội phạm ấy không bị thủ tiêu bởi sự mất trí này. Chừng nào đương sự tỉnh cơn điên, tội phạm ấy phải được xử trị.
Theo các dẫn giải vừa nói, pháp bất si tỳ-ni ở đây có mục đích xác nhận các sự phạm luật của Tỳ-kheo đương sự hoàn toàn xảy ra trong khi mất trí. Do vì trong thời gian mất trí, đương sự được hưởng luật miễn thứ. Cho nên, cần có pháp bất si tỳ-ni để ngăn cản không cho các Tỳ-kheo khác cật vấn lôi thôi, gây tranh tụng, xích mích giữa các Tỳ-kheo. Ngụ ý của bất si này nói rằng: việc làm ấy chỉ được coi là phạm luật khi nào đương sự

không mất trí. Đấy là nhắm đến khía cạnh tích cực của các học xứ, nghĩa là luật không dung thứ những Tỳ-kheo còn tỉnh táo mà làm bậy. Cho nên, mặc dù thuật ngữ của nguyên tắc này được nói dưới dạng phủ định, nhưng hiệu lực của nó mang tính chất khẳng định về hiệu lực của giới bổn.
Điển hình trường hợp này, như đã giới thiệu trong phần duyên khởi, là Tỳ-kheo Nan-đề. Trong khi điên cuồng tâm loạn, Nan-đề phạm nhiều tội lỗi, nhưng cố nhiên không Tỳ-kheo nào hạch hỏi. Vì dù có hạch hỏi cũng vô ích.vả, chẳng ai lý sự với một người điên. Nhưng khi Tỳ-kheo Nan-đề hoàn toàn tỉnh trí, sinh hoạt trở lại bình thường, các Tỳ-kheo khác mới đem chuyện cũ ra cật vấn. Sự việc ấy khiến Tỳ-kheo Nan-đề bị phiền nhiễu không ít, và do thế sự tu tập cũng bị cản trở không ít. Cho nên, Phật khiến Nan-đề thỉnh cầu Tăng ban cho pháp bất si tỳ-ni. Tỳ-kheo Nan-đề , đủ oai nghi lễ tiết, đến trước Tăng thỉnh cầu:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tôi Tỳ-kheo Nan-đề trong khi điên cuồng tâm loạn đã phạm nhiều tội, vào ra đi đứng không thuận oai nghi. Về sau, khi tâm trí tỉnh lại, các Tỳ-kheo hỏi tôi rằng: ‘Thầy có nhớ là đã phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già bà-thi-sa hoặc thâu-lan-giả chăng?’ Tôi trả lời rằng: “Trước đây, khi điên cuồng tâm loạn, tôi hay phạm nhiều tội, vào ra đi đứng không đúng oai nghi. Nhưng đấy không phải là do tôi cố ý làm,

mà do vì điên cuồng tâm loạn. Các Trưởng lão không nên mỗi mỗi cật vấn tôi.’ Tuy nhiên, các Tỳ-kheo vẫn cứ cật vấn tôi mãi không thôi. Tôi nay bất si, thỉnh cầu Tăng pháp bất si tỳ-ni. Nguyện Tăng ban cho tôi pháp bất si tỳ-ni. Từ mẫn cố.” (nói ba lần)
Sau khi nghe trình bày của đương sự, Tăng thảo luận để nghiệm xét vấn đề. Nếu lời thỉnh cầu đúng pháp, sẽ tác pháp yết-ma chấp thuận. Thỉnh cầu hợp pháp chỉ khi nào đương sự thật sự có điên, quả thật có bị các Tỳ-kheo cật vấn, và cật vấn ấy chỉ truy các việc phi pháp mà đương sự làm trong khi điên. Nếu sự cật vấn của các Tỳ-kheo nhắm vào các tội mà đương sự đã phạm trước hay sau thời gian xác nhận là điên, thì sự thỉnh cầu được coi là bất hợp pháp.
Nghiệm xét và xác nhận xong, Tăng cử một Tỳ-kheo làm yết-ma sư. Yết-ma sư bạch:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tỳ-kheo Nan-đề này trước đây khi điên cuồng tâm loạn, hay phạm nhiều tội lỗi, nói năng không chừng mực, vào ra đi đứng không thuận oai nghi. Về sau, khi tâm trí tỉnh lại, các Tỳ-kheo hỏi rằng: ‘Thầy có nhớ là đã phạm trọng tội ba-la-di, tăng-già bà-thi-sa hoặc thâu-lan-giả chăng?’ Bèn trả lời rằng: “Trước đây, khi điên cuồng tâm loạn, tôi hay phạm nhiều tội,nói năng không chừng mực, vào ra đi đứng không đúng oai nghi. Đó là bởi điên cuồng tâm loạn

chứ không phải cố ý. Các Trưởng lão không nên mỗi mỗi cật vấn tôi.’ Tuy nhiên, các Tỳ-kheo vẫn cứ cật vấn tôi mãi không thôi. Tỳ-kheo này nay bất si, thỉnh cầu Tăng pháp bất si tỳ-ni. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng nay chấp thuận ban pháp bất si tỳ-ni cho Tỳ-kheo Nan-đề. Đây là lời tác bạch.”
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe… như văn bạch trên cho đến…Tỳ-kheo này nay bất si, thỉnh cầu Tăng pháp bất si tỳ-ni. Các Trưởng lão nào chấp thuận Tăng nay ban cho Tỳ-kheo Nan-đề pháp bất si tỳ-ni thì im lặng. Ai không chấp thuận hãy nói. Đây là lần yết-ma thư nhất.”
(Lần thứ hai, lần thứ ba, cũng như trên.)
“Tăng đã chấp thuận ban cho Tỳ-kheo… pháp bất si tỳ-ni. Vì im lặng. Tôi ghi nhận như vậy.”
Sau khi yết-ma của Tăng đã như pháp thành tựu, Tỳ-kheo nào còn cật vấn đương sự nữa, tức là chống lại yết-ma của Tăng, cũng như trường hợp ức niệm tỳ-ni trên.

4. Tự ngôn trị

Như thuật ngữ Hán dịch đã ghi rõ, Tăng chỉ xử trị một Tỳ-kheo bị cáo là phạm tội khi nào đương sự xác nhận tội phạm, dù tội ấy có bằng chứng cụ thể, mọi người đều biết rõ. Thí dụ, trong hai trường hợp bất tịnh như đã thấy trong thiên II về pháp bất tịnh, một Tỳ-kheo bị ưu-bà-di trụ tín cáo giác là có hành vi phi pháp. Mặc dù Tăng biết rõ lời

cáo giác của vị ưu-bà-di ấy hoàn toàn không vu khống, nhưng chỉ xử trị theo tội danh mà Tỳ-kheo bị cáo tự xác nhận. Đương nhiên, theo tinh thần luật chế, một Tỳ-kheo bị cáo không nhất thiết đòi hỏi phải trưng đủ bằng chứng cụ thể cho lời cáo buộc. Nghĩa là, ngoài sự việc mà nguyên cáo chứng kiến tận mắt; những trường hợp chỉ nghe người khác nói lại, hoặc chỉ có ý nghi ngờ, cũng đủ làm căn cứ cho hành vi khởi tố. Dù vậy, Tỳ-kheo có sử dụng tố quyền của mình một cách hợp pháp, nhưng sự tố giác ấy không phải là tất yếu để Tăng xử trị Tỳ-kheo bị cáo.
Trong đây còn có quyền của người khởi tố. Người được phép sử dụng tố quyền, khi muốn tố giác trước Tăng về một Tỳ-kheo phạm tội khác, người ấy phải là một Tỳ-kheo như pháp. Nếu không phải là Tỳ-kheo, hoặc đã thọ giới Tỳ-kheo nhưng không đắc giới, hoặc đã đắc giới nhưng đã phạm ba-la-di; không phạm ba-la-di, nhưng phạm các tội khác mà chưa sám hối hay có sám hối nhưng chưa đúng pháp; hoặc Tỳ-kheo đang hành sám hối tăng-già-bà-thi-sa; Tỳ-kheo bị Tăng yết-ma xả trí, v.v., các Tỳ-kheo này không đủ tư cách sử dụng tố quyền. Tỳ-kheo ni không được phép cử tội Tỳ-kheo nên cũng không thể sử dụng tố quyền đối với Tỳ-kheo. Ba tiểu chúng xuất gia, hai chúng tại gia thảy đều không có quyền tố giác. Trù trường hợp một ưu-bà-di trụ tín, như đã giải thích trong chương II về pháp bất tịnh. Nói là

không có quyền tố giác, không có nghĩa là hoàn toàn không được nói cho các Tỳ-kheo khác biết về hành vi phi pháp của một Tỳ-kheo nào đó. Không có quyền tố giác ở đây phải hiểu là tố quyền không hợp pháp. Nghĩa là Tăng không căn cứ theo lời tố giác ấy mà tập hợp để chất vấn Tỳ-kheo bị cáo. Chỉ khi nào một Tỳ-kheo có đủ tố quyền, dù không chứng kiến tận mắt mà chỉ nghe qua trung gian các chúng kia nói lại, Tỳ-kheo ấy đưa Tỳ-kheo bị cáo ra trước Tăng, bấy giờ Tăng mới có thẩm quyền thụ lý.
Các biện pháp như thế bể ngoài có vẻ có lợi cho bị cáo rất nhiều. Tuy nhiên, các biện pháp quy định tố quyền này có mục đích không để có sự kiện cáo lung tung xảy ra giữa các Tỳ-kheo, khiến cho đời sống bị xáo trộn. Bởi vì, nếu không như thế, ai cũng có thể là đối tượng bị cáo, bất cứ vào lúc nào. Điều này khiến cho các Tỳ-kheo thường xuyên sống trong tâm trạng đề phòng, khó mà an ổn để tu tập. Tuy nhiên, luật cũng đã quy định rõ, Tỳ-kheo nào biết Tỳ-kheo khác phạm tội mà cố ý làm ngơ, che giấu hộ, Tỳ-kheo ấy phạm ba-đạt-đề.¹⁴ Và thêm nữa, nếu sự tố cáo tỏ ra không căn cứ, có tính cách vu khống, tì tùy theo mức độ nặng nhẹ, người cử tội hoặc phạm tăng-già bà-thi-sa, hoặc phạm ba-dật-đề.

¹⁴ Tứ phần, ba-dật-đề 64: Tỳ-kheo nào đã biết Tỳ-kheo khác phạm thô tội mà che dấu, ba-dật-đề. Pāli,….64.

Mặt khác, nguyên tắc tự ngôn trị cũng có vẻ chỉ có lợi cho bị cáo. Tuy nhiên, Tỳ-kheo đủ tư cách, sử dụng tố quyền hợp pháp, nhưng không phải luôn luôn sự tố cáo hoàn toàn chánh xác, không bị chi phối bởi chủ quan hay thành kiến. Do đó, nếu chỉ căn cứ theo lời cáo buộc của nguyên cáo mà không xét đến sự xác nhận của bị cáo, thì trong rất nhiều trường hợp người bị cáo sẽ bị xử trị oan uổng. Tất nhiên, không ai có thể đảm bảo rằng mình luôn luôn thấy đúng và nghe đúng. Thấy người cầm cọng cỏ mà tưởng là cầm con dao, đấy cũng là sự thường. Cho nên, nguyên tắc tự ngôn trị bắt buộc nguyên cáo phải thận trọng trong sự cáo giác của mình, nếu không nó sẽ thành sự vu khống.
Thế nhưng, với nguyên tắc tự ngôn trị, khi một Tỳ-kheo bị cáo rõ ràng đã có phạm tội, bằng chứng không thể chối cãi, mà vị này vẫn ngoan cố không chịu thú nhận, thì chẳng lẽ Tăng phải thúc thủ bất lực? Để đối phó trường hợp này, Tăng sẽ áp dụng quy tắc mích tội tướng, như sẽ trình bày dưới đây.

5. Tội xứ sở

Nghĩa đen, theo thuật ngữ Hán dịch này, nó có nghĩa là thẩm tra bản chất tội phạm. Thuật ngữ này cũng được dịch khác, là tội xứ tướng, hay cầu tội tự tánh.
Như vấn đề đã nêu, sẽ có Tỳ-kheo dựa trên quy

tắc tự ngôn trị để chối tội. Tức là, khi được Tăng xét hỏi, tìm cách trả lời quanh khiến không xác định đích thực có phạm hay không phạm. Do đó, mích tội tướng là bắt buộc Tỳ-kheo ấy phải xác nhận dứt khoát trước những câu hỏi và những bằng chứng mà Tăng đưa ra. Chừng nào Tăng nhận thấy không thể khiến Tỳ-kheo bị cáo tự xác nhận tội phạm của mình, bấy giờ Tăng tuyên bố tác pháp yết-ma áp dụng quy tắc tội xứ sở. Với quy tắc này, mặc dù Tỳ-kheo bị cáo không nhất định là phạm ba-la-di hay tăng-già bà-thi-sa, một số hành pháp nặng gần bằng tội tăng-già bà-thi-sa được áp dụng cho Tỳ-kheo ấy. Tức là, Tỳ-kheo bị Tăng tác pháp tội xứ sở tỳ-ni không được phép thực hiện một số việc mà các Tỳ-kheo khác thường làm. Như không được truyền giới Cụ túc, không được nhận là y chỉ sư cho người khác, không được độ người xuất gia, không được truyền giới Sa di, không được thọ giới Tỳ-kheo ni, và nếu Tăng có cử cũng không được phép đi; không được cử tội Tỳ-kheo khác, không được phủ quyết yết-ma của Tăng, không được thọ sám cho Tỳ-kheo khác, không được phép cản Tăng thuyết giới. Nói tóm lại, chỉ khác với Tỳ-kheo phạm tăng-già bà-thi-sa là mỗi nửa tháng Tăng thuyết giới khỏi phải trình diện, còn lại thì đại bộ phận quyền lợi Tỳ-kheo tạm thời bị ngưng, cho đến khi nào có thái độ khuất phục, Tăng sẽ giải yết-ma, bấy giờ mới trở lại sinh hoạt bình thường. Đây là một hình

thức mặc tẫn nhẹ, vì vẫn sống chung với các Tỳ-kheo khác, và vẫn dự nghe thuyết giới như các Tỳ-kheo khác.
Trên đây là trường hợp Tỳ-kheo tìm cách nói quanh để chối tội, chứ không có thái độ chống đối thẩm quyền xử lý của Tăng. Nếu Tỳ-kheo phạm tội, lại ngoan cố, khi Tăng gọi đến để xử thì không chịu đến. Hành vi ngoan cố, chống đối Tăng, ngạo mạn đối với Tăng, ấy là trường hợp nghiêm trọng hơn sự việc nói quanh trước Tăng để chối tội. Đối với Tỳ-kheo ấy, Tăng không áp dụng các nguyên tắc diệt tránh nữa mà áp dụng các biện pháp trừng phạt. Biện pháp này là yết-ma xả trí, như trường hợp Tỳ-kheo có ác kiến không chịu từ bỏ được nói trong điều 68 ba dật đề.¹⁵ Với Tỳ-kheo bị Tang xả trí, Tỳ-kheo nào ngủ chung, ăn chung, thuyết giới chung, yết-ma chung, phạm ba-dật-đề điều 69.
Thủ tục tác pháp mích tội tướng hay tội xứ sở diễn ra như sau, điển hình trường hợp Tỳ-kheo Tượng Lực. Tỳ-kheo yết-ma sư bạch Tăng:

¹⁵ Yết-ma xả trí, Pāli: …….. Tỳ-kheo bị yết-ma xả trí, bị xử phạt theo pháp phạm-đàn (……) tức mặc tẫn. Có năm pháp yết-ma xử trị theo pháp phạm-đàn: yết-ma ha trách (…..), tẫn xuất (.), y chỉ (…………..), hạ ý (…) và xả trí. Tỳ-kheo bị thi hành các yết-ma này, bị tước quyền, với 35 sự không được phép làm trong Tăng. Tứ phần, tr. 899c.

“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tỳ-kheo Tượng Lực ưa luận nghị, thường luận nghị với các ngoại đạo. Khi bị dồn vào thế bí, lời nói trước sau cũng tự tương mâu thuẫn. Rồi khi được hỏi giữa Tăng, lời nói trước sau cũng tự tương mâu thuẫn, cố ý nói dối giữa Tăng. Tăng nay áp dụng điều luật mích tội tướng cho Tỳ-kheo Tượng Lực, với khuyến cáo rằng: “ Này Tượng Lực, thật là không ích lợi, không tốt đẹp cho ngươi, khi ngươi bị người hỏi vặn thì nói trước sau tự tương mâu thuẫn. Rồi đến giữa Tăng khi được hỏi ngươi cũng nói như vậy, cố ý vọng ngữ giữa Tăng. Đây là lời tác bạch.”
“Đại đức Tăng xin lắng nghe. Tỳ-kheo Tượng Lực này ưa nghị luận, thường nghị luận với các ngoại đạo. Khi bị dồn vào thế bí thì lời nói trước sau tự tương mâu thuẫn, cố ý nói dối giữa tăng. Tăng nay áp dụng điều luật mích tội tướng cho Tỳ-kheo Tượng Lực, với khuyến cáo rằng: “…như văn bạch trên…” Các Trưởng lão nào chấp thuận Tăng nay áp dụng điều luật mích tội tướng cho Tỳ-kheo Tượng Lực thì im lặng. Ai không chấp thuận hãy nói. Đây là yết-ma lần thứ nhất.”
(Lần thứ hai, thứ ba, cũng vậy.)
“Tăng đã chấp thuận áp dụng điều luật mích tội tướng cho Tỳ-kheo Tượng Lực. Vì im lặng. Tôi ghi nhận như vậy.”

6. Đa nhân ngữ

Thuật ngữ Hán dịch cũng nói là đa nhân mích tội. Theo nghĩa đen của Hán mà hiểu, thì quy tắc diệt tránh này căn cứ vào ý kiến của đa số. Quy tắc này được thực hiện bằng cách bỏ phiếu. Do điểm này, nó được định nghĩa một cách rất tổng quát, căn cứ theo thủ tục hành sự, là sự hòa giải bằng cách y trên đa số phiếu. Tuy nhiên, định nghĩa này quá rộng rãi, không bao hàm các diễn tiến trong thủ tục thực hiện quy tắc này. Do đó, còn có một định nghĩa khác (Thập tụng, 146b): sở dĩ được gọi như vậy, vì trong phương thức diệt tránh này lần lượt diễn ra trong nhiều địa điểm, giữa nhiều nhóm Tăng, và cuối cùng là căn cứ đa số phiếu. Với định nghĩa này, quy tắc đa nhân ngữ chỉ được áp dụng chừng nào các nổ lực giải quyết bằng cá nhân, rồi Tăng, tại trú xứ bất thành; sau đó, chuyển sang trú xứ gần để nhờ giải quyết cũng bất thành; và cuối cùng, đến trú xứ thứ ba; các nỗ lực có tính cách cá thể cũng bất thành, bấy giờ mới áp dụng thủ tục đầu phiếu.
Đầu phiếu, thuật ngữ Hán gọi là hành xá-la (……), được dịch là hành trú, tức thực hiện sự phát thẻ và đếm thẻ. Thẻ được làm bằng hai loại, căn bản là thẻ màu trắng chỉ phiếu thuận, và màu đen chỉ phiếu chống. Nhưng cũng có thể làm một loại dài và một loại ngắn thay cho màu cũng được.

Về thể thức đầu phiếu, có ba: Thứ nhất, hiển lộ, tức bỏ phiếu công khai, trong trường hợp người chủ trì hành xá-la biết chắc ý kiến như pháp sẽ nhiều hơn. Thứ hai, phú tàng, tức bỏ phiếu kín. Trong thể thức này, chỗ ngồi của các Tỳ-kheo tham dự phải được phân cách sao cho người này không biết người kia đã rút thẻ nào, trắng hay đen. Đây là thể thức được áp dụng khi mà người chủ trì việc hành xá-la không nắm chắc ý kiến như pháp và phi pháp, phía nào sẽ nhiều hơn. Nếu sau khi đếm thẻ, thẻ như pháp nhiều, kết quả được công bố ngay. Trái lại, khi người chủ trì nhận thấy số phi pháp nhiều hơn, có thể tuyên bố cuộc đầu phiếu bất thành, vì có những thẻ bất hợp lệ, và như vậy cuộc bầu phiếu phải hoãn lại, sẽ tái diễnvào một thời điểm nào đó, tùy theo sự ước lượng thời gian mà người chủ trì thấy đủ để vận động và thuyết phục cho ý kiến như pháp sẽ là đa số. Tùy theo đó mà quyết định thời điểm đầu phiếu cho lần kế. Thể thức thứ ba, nhĩ ngữ, tức rỉ tai. Thể thức này được áp dụng khi người chủ trì nhận thấy trong Tăng các hàng Thượng tọa hay bổn sư của các đương sự có quan điểm phi pháp. Do vậy, cần rỉ tai. Nghĩa là, khi phát thẻ cho một Tỳ-kheo, người chủ trì sẽ rỉ tai với người nhận thẻ rằng các Thượng tọa, Hòa thượng hay A-xà-lê của vị này đã rút thẻ trắng.

Nói một cách tổng quát, kết quả đầu phiếu hoàn toàn do người chủ trì hành xá-la điều động theo [quan] điểm riêng của mình. Do đó, chức năng và vai trò của vị này rất quan trọng. Người chủ trì như vậy phải hội đủ năm đức tính, đó là: không thiên vị ai, không thù ghét ai, không sợ hãi ai, không si mê và biết rõ thể thức tức là biết rõ thẻ nào được coi hợp lệ và thẻ nào là bất hợp lệ. Tuy nhiên, trên tất cả, vị ấy phải là người có uy tín về mọi mặt, về giới đức cũng như trí tuệ, có đủ khả năng quyết đoán vấn đề thế nào là như pháp, thế nào là phi pháp.
Có 10 trường hợp hành xá-la phi pháp hay rút thẻ được coi là bất hợp lệ.

Không biết rút thẻ. Chỉ người không biết rõ nội dung tranh chấp; không biết vấn đề như pháp hay phi pháp, đúng hay không đúng theo lời Phật dạy.
Không đứng về phía những người tốt. Người tốt ở đây chỉ Tỳ-kheo đa văn quảng bác, thông hiểu pháp, thông hiểu luật, biết vấn đề nào như pháp, vấn đề nào phi pháp, điều gì Phật thuyết, điều gì không phải.
Dụng ý muốn cho Tỳ-kheo phi pháp chiếm đa số. Nghĩa là, biết rằng trong vấn đề tranh chấp này, Tỳ-kheo như pháp đa số, do đó, rút thẻ để cho Tỳ-kheo phi pháp đa số.
Biết Tỳ-kheo phi pháp nhiều. Biết rõ trong vấn

đề này, phe phi pháp đa số, nay mình rút thẻ để yểm trợ.

Dụng ý muốn Tăng bị vỡ. Biết Tỳ-kheo như pháp nhiều, nay mình rút thẻ theo phía phi pháp để cho Tăng vì thế chia rẽ.
Biết Tăng sẽ bị vỡ. Biết Tỳ-kheo phi pháp chiếm đa số, rút thẻ theo phe phi pháp, để khi tuyên bố kết quả, Tăng sẽ bị chia hai.
Phi pháp. Đây chỉ Tăng yết-ma phi pháp, như thay vì bạch nhị,Tăng sai lại bạch tứ; hay trong văn bạch nói lộn nội dung; hay trong văn bạch nói lộn nội dung; hoặc yết-ma bị cản, v.v…
Biệt chúng. Các Tỳ-kheo trong cùng trú xứ đại giới không tập hợp đầy đủ; người không đến dự không gởi dục như pháp.
Tiểu sự. Vấn đề không nghiêm trọng, như đối với những tội phạm nhỏ nhặt. Cho đến, nếu vấn đề có thể được giải quyết bởi một Tỳ-kheo thông bác, đạo đức, cũng không phải là trường hợp cần phải hành xá-la. Chỉ khi nào, vấn đề mà các hàng Thượng tọa thông bác, đạo đức đành thúc thủ mới cần thiết đầu phiếu.
Bất như sở kiến. Tức bất đồng quan điểm, bất đồng xu hướng. Đây chỉ người rút thẻ được coi là những quan điểm, tư tưởng không phù hợp chánh pháp.

Đấy là các trường hợp phi pháp mà người chủ hành xá-la cần phải biết. Khi chọn được Tỳ-kheo hội đủ chuẩn, Tăng tác bạch nhị yết-ma để sai [hành xá-la]. Tỳ-kheo yết-ma sư tác bạch:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng nay sai Tỳ-kheo… hành xá-la. Đây là lời tác bạch.
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Tăng nay sai Tỳ-kheo…hành xá-la. Các Trưởng lão nào chấp thuận Tăng sai Tỳ-kheo… hành xá-la thì im lặng. Ai không chấp thuận thì hãy nói.
“Tăng đã chấp thuận Tăng sai Tỳ-kheo… hành xá-la. Vì im lặng. Tôi ghi nhận như vậy.”
Tỳ-kheo được Tăng sai tự thân bưng thẻ đến trước từng Tỳ-kheo một, và phải nói rõ: thẻ trắng chỉ cho quan điểm nào, thẻ đen chỉ cho quan điểm nào, trong vấn đề tranh chấp. Người nhận tự chọn thẻ theo sự lựa chọn phù hợp với kiến giải của mình. Phát hết thẻ xong, Tỳ-kheo hành xá-là trở lại thâu các thẻ đã pháp, đem đến một chỗ khác, tự mình đếm. Nếu kết quả tốt đẹp, nghĩa là Tỳ-kheo như pháp đa số, Tỳ-kheo hành xá-la trước Tăng tuyên bố kết quả: Trong đây thẻ trắng đa số. Tránh sự này như vậy đã được giải quyết. Nếu trái lại, số phi pháp đông hơn, ngược với dự kiến của mình, vả lại, nếu đây là đầu phiếu công khai thì kết quả đã được tất cả chứng kiến, không thể chối bỏ; trong trường hợp này, khi đếm thẻ xong, Tỳ-

kheo hành xá-la đến trước Tăng đảnh lễ, rồi im lặng lui ra. Sau đó, nhờ một Tỳ-kheo đáng tin cậy đến trú xứ Tỳ-kheo khác trình bày rằng: “Tại trú xứ kia, Tỳ-kheo phi pháp chiếm đa số. Lành thay, Trưởng lão hãy đến đó, khiến cho các Tỳ-kheo như pháp trở thành đa số. Như vậy tránh sự sẽ được giải quyết, và công đức của Trưởng lão thật sự to lớn”. Tỳ-kheo được yêu cầu này tự thân đến trú xứ tranh chấp để giải quyết, không được phép từ chối.
Trên đây là nói trường hợp bắt thăm công khai, nhưng kết quả trái với dự kiến của người chủ trì, do đó, người này bất lực, nên phải tự động rút lui một cách im lặng, không tuyên bố gì cả để Tăng tại trú xứ ấy không do kết quả đầu phiếu mà bị vỡ. Nếu người chủ trì có dự kiến chánh xác, thì kết quả tốt đẹp như ý. Hai trường hợp bắt thăm kín và rỉ tai, như đã nói, cũng là thể thức được áp dụng theo dự kiến của người chủ trì. Cả thảy đều kín cả, chỉ khác nhau là có hay không có sự rỉ tai. Vì thực hiện kín, nên kết quả chỉ một mình Tỳ-kheo chủ trì biết. Do đó, có thể tự ý viện dẫn lý do có thẻ bất hợp lệ để bác bỏ kết quả. Vì kết quả không được tuyên bố, quan điểm thị phi như vậy chưa được giải quyết theo đa số, nên người tác chủ hành xá-la có thể thực hiện nhiệm vụ lần nữa. Nếu kết quả đã được tuyên bố trước Tăng, với đa số thắng thuộc phe phi pháp, phi luật, phi giáo huấn của Phật, như vậy có nghĩa là Tăng ở đây chấp

thuận quan điểm ấy, và điều này là nền tảng đưa đến sự chia rẽ Tăng, không hẳn chỉ giới hạn trong phạm vi một trú xứ ấy mà còn có ảnh hưởng lên đại đa số Tăng ở trú xứ khác nữa.

7. Như thảo phú địa

Nghĩa đen của thuật ngữ này chỉ sự rải cỏ che lấp đất, bất kể là bùn sình hay cát sỏi, bất kể là đen hay trắng. Nó cũng được dịch là như thảo bố địa, hay như thảo yểm địa. Ý nghĩa giống nhau.
Căn bản của quy tắc này là sự sám hối tập thể, hay phổ đồng sám hối. Nhưng khi áp dụng vào các tránh sự, quy tắc này bao gồm hai phương diện. Phương diện thứ nhất, với ý nghĩa là sám hối. Phương diện thứ hai, với ý nghĩa là hòa giải.
Nói là sám hối tập thể vì phạm tội tập thể. Tức toàn thể Tăng trong trú xứ ấy phạm tội hết, không còn sót lại một Tỳ-kheo thanh tịnh nào để làm tác chủ thọ sám. Trong cách sám hối tập thể này, chỉ nêu tổng chung rằng: “Chúng ta đều phạm nhiều tội”, chứ không nếu rõ tội danh của từng thiên và từng người, giống như sự rải cỏ che lấp bất cứ bùn sình cát sỏi mà không phân biệt thứ nào cả, nhất loạt khỏa lấp hết. Tuy nhiên, các tội phạm được tổng chung trong phép sám hối này cũng chỉ bao gồm các tội từ thiên ba-dật-đề trở xuống. Các Tỳ-kheo nào phạm tăng tàn, thâu-lan-giá, phải tác pháp riêng, theo luật định về thể thức sám hối của các tội này. Nếu phạm ba-la-di, bị diệt tẫn chứ

không cho sám hối.
Về phương diện thứ hai, khi toàn thể Tăng trong một trú xứ chia thành hai phe kình chống nhau, nếu không còn biện pháp giải quyết nào thỏa mãn, thì biện pháp cuối cùng là tất cả đồng ý dẹp bỏ vấn đề, khỏa lấp hết, không phân biệt trắng đen giải quyết, cũng không truy cứ nguồn gốc phát khởi tránh sự nữa. Đây là ý nghĩa hòa giải.
Tuy có hai phương diện với hai ý nghĩa của vấn đề, nhưng căn bản vẫn là sự sám hối tập thể. Tùy theo trường hợp, hoặc sám hối vì tập thể đồng phạm tội, hoặc sám hối để chấm dứt tranh chấp, thể thức tác pháp có một số chi tiết hơi khác nhau. Dưới đây nêu điển hình trường hợp sám hối để chấm dứt tranh chấp.
Cố nhiên, tại một trú xứ tranh chấp như vậy, trong đó cũng có người nhận định đúng, chứ không phải tất cả đều sai. Nhưng người có nhận định đúng, chứ không phải tất cả đều sai. Nhưng người có nhận định đúng, có trí tuệ cũng đành bất lực. Tuy bất lực trong khả năng giải quyết thị phi, nhưng nỗ lực tái lập sinh mệnh của Tăng là sứ mệnh cao cả. Do đó, những vị này khi ý thức được tính cách nghiêm trọng của vấn đề, sẽ đứng ra đề nghị một biện pháp hòa giải cuối cùng. Vị này sẽ trình bày trước Tăng rằng:
“Thưa các Trưởng lão. Chúng ta tranh chấp vấn đề này đã quá nhiều và quá lâu rồi. Vì sự tranh chấp ấy, khiến chúng ta có những hành vi không phù hợp sa-môn pháp, nói năng không chừng mực,

vào ra đi đứng không thuận oai nghi.
“Nếu chúng ta truy cứu vấn đề này, tội lỗi sẽ càng thêm sâu dày. Sự tranh chấp không được diệt trừ như pháp, như tỳ-ni, như giáo huấn của Phật, khiến các Tỳ-kheo không thể sống trong an lạc. Nếu các Trưởng lão chấp thuận, tôi nay sẽ vì các Trưởng lão tác pháp như thảo phú địa để sám hối tội này.”
Đấy là lời tác bạch đề nghị của Tỳ-kheo thủ lãnh của một trong hai phe nhóm đang tranh chấp. Đối lại, trong phe kia, một Tỳ-kheo thủ lãnh hoặc được đề cử đại diện đứng ra tác bạch đề nghị phổ đồng sám hối. Nội dung tác bạch cũng như văn dẫn trên. Sau khi cả hai phía đều đồng ý tác pháp sám hối như thảo phú địa, cả hai đồng cử một Tỳ-kheo mà yết-ma sư. Vị này tác pháp yết-ma đơn bạch:
“Đại đức Tăng, xin lắng nghe. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng nay đối với sự tranh chấp này tác pháp sám hối như thảo phú địa. Đây là lời tác bạch.”
Tiếp theo đó, vị thủ lãnh hay Thượng tọa trong một phe đại diện cho các Tỳ-kheo phe nhóm mình bước ra đảnh lễ Tăng, tác pháp sám hối với lợi tác bạch như sau:
“Tôi nay do bởi sự tranh chấp mà phạm các tội, trừ các trọng tội và yết-ma ngăn không đến nhà

bạch y. Nếu các Trưởng lão chấp thuận, tôi nay vì các Trưởng lão và vì bản thân sám hối theo pháp như thảo phú địa”
Đại diện phe còn lại cũng làm và nói như thế.
Tác pháp sám hối trên đây theo Tứ phần (922c).
Văn bạch các bộ khác đương nhiên cũng khác, nhưng đấy cũng là do kỹ thuật hành văn. Điều đáng nói là tất cả các bộ đều nêu điển hình sám hối tập thể vì tranh chấp mà gây tội, chứ không nếu điển hình sám hối vì tập thể phạm tội do các nguyên nhân khác. Nhưng, bản chất như thảo phú địa là sám hối, và thể thức là tập thể phổ đồng sám hối. Cho nên, trong thực tế nó cũng còn được áp dụng cho các trường hợp tập thể phạm tội vì những nguyên nhân khác ngoài nguyên nhân tranh chấp. Dù vậy, duyên khởi của nguyên tắc này là do nguyên nhân tranh chấp, nên các bộ chỉ nêu điển hình ấy mà thôi. Các trường hợp áp dụng khác phỏng theo đó mà thực hiện.
Nói tóm lại, sau khi tác pháp phổ đồng sám hối ngoại trừ các tội và yết-ma đã nói, còn lại các vi phạm khác trong thời gian tranh chấp từ nay trở đi không Tỳ-kheo nào được phép nhắc nhở đến nữa, để khơi lại đấu tranh. Ai cố ý khơi lại, phạm ba-dật-đề, Tăng sẽ như pháp xử trị.¹⁶

Tứ phần, ba-đạt-đề 66; Pāli,….. 63.