Phật học khái lược 1

THỜ PHẬT, LẠY PHẬT
CÚNG PHẬT

A. MỞ ĐỀ
Ở đời, bài học dân gian lớn nhất là sự nhớ ơn, biết nghĩa mà không một ai có thể tránh khỏi. Như vậy cũng có nghĩa rằng nếu kẻ nào vong ơn, bội nghĩa thì kẻ đó không có tính người. Bởi vậy tục ngữ có câu: "Ăn trái phải nhớ kẻ trồng cây; uống nước phải nhớ người đào giếng" là để con người chúng ta đừng quên bài học cao quý ấy. Trong đạo Phật, bốn ân là điều căn bản của người con Phật: nào là ơn thiên nhiên, ơn quốc gia xã hội, nghĩa sanh thành dưỡng dục, và ân Tam bảo. Con người không những biết ơn mà còn thi ân không vụ lợi, không so đo tính toán. Đức Phật thường dạy: “Có hai hạng người rất khó tìm được ở đời, đó là hạng người cho ơn mà chẳng nhớ; và hạng người chịu ơn mà chẳng quên.”[1]

[1] Đại tạng kinh Việt Nam, Tăng chi I, 1996, tr.160

Đức Phật Thích Ca Mâu-ni đã khai mở con đường cho chúng sanh đi xa dần tất cả những phiền não, khổ đau. Con đường ấy đức Phật đã thực nghiệm, đã chứng ngộ và sau đó Ngài chỉ dạy cho chúng sanh tu tập để được giải thoát, giác ngộ. Ngài chính là bậc Đạo sư của trời người, và nếu không có đức Phật và giáo pháp của Ngài thì chúng ta cứ mãi trầm luân trong 3 cõi, 6 đường; nghĩa là khổ đau mãi mãi không thể nào ra khỏi. Do đó, để thể hiện tấm lòng biết ơn của mình đối với đức Phật thì chúng ta phải thờ Phật, lạy Phật, cúng Phật và có thể nói đây là bài học tâm lý có giá trị đạo đức rất cần thiết cho sự sống con người.
B. CHÁNH ĐỀ
I. Thờ Phật
1. Đức Phật đáng được tôn thờ:
Phật là bậc đã dày công tu luyện để tìm con đường sống cho mọi người, là Đấng phước đức và trí tuệ hoàn toàn, ngài đã kham nhẫn ở cõi Ta-bà để giáo hoá chúng sanh ra khỏi khổ đau, luân hồi sanh tử. Vì vậy, Ngài được tôn xưng là bậc tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn, đầy đủ ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp, từ bi vô lượng, tam thân, tứ trí, ngũ nhãn, lục

thông[1] không ai sánh kịp. Tuy nhiên, có một điều chắc chắn rằng trong thế giới Ta-bà không ai bằng Phật, bậc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, đấng thấy chân lý đúng như sự thật. Vì vậy, chúng ta phải tôn thờ để nhớ công hạnh của Phật.

2. Ý nghĩa thờ Phật?

Thờ Phật chính là sự thể hiện lòng tôn kính, biết ơn sâu sắc của chúng ta đối với Ngài. Bên cạnh đó, tâm của chúng ta lúc mê lúc tỉnh, nếu không thờ Phật thì nhiều khi ta bỏ Phật để tôn thờ giáo chủ đạo khác (ngoại đạo). Do đó, thờ Phật chính là để luôn luôn có được bên mình một hình bóng của Ngài, đức từ bi, trí tuệ của Ngài chứ không phải dựa vào Phật để làm việc tà ngụy, gian ác, bất chánh. Thờ Phật chính là để nhắc nhở chúng ta phải sống theo điều thiện, cố làm điều thiện, bỏ điều ác và phát nguyện tu tập chánh đạo. Nếu không phải vì mục đích này thì chúng ta thờ Phật không những không có phước đức mà còn tổn phước vô cùng.

[1] * Tam thân: Pháp thân, hóa thân, ứng thân
   * Tứ trí: 1. Đại viên cảnh trí; 2. Bình đẳng tánh trí; 3. Diệu quan sát trí; 4. Thành sở tác trí.
   * Ngũ nhãn: Nhục nhãn, Thiên nhãn, Pháp nhãn, Huệ nhãn, Phật nhãn.
   * Lục thông: Thần túc thông, Thiên nhĩ thông, Thiên nhãn thông, Tha tâm thông, Túc mạng thông và Lậu tận thông.

Ngoài ra, vì lý do tin Phật[1] chúng ta cũng được phép thờ Phật nhưng sau đó phải cố gắng học hiểu và thực hành giáo lý, áp dụng vào đời sống thì mới có lợi ích được. Đạo Phật có thể tin trước rồi tìm hiểu sau hoặc hiểu trước rồi tin sau, cả hai đều có tác dụng lợi ích như nhau.
3. Phải thờ đức Phật nào?
Thờ một đức Phật cũng có nghĩa là thờ Thập phương tam thế chư Phật, vì tánh Phật đồng bất sanh bất diệt, Như như tịch tịnh, Vô khứ vô lai. Tuy nhiên, tuỳ theo cõi nước và thời kỳ giáo hoá mà chúng ta thờ thế nào đó cho phù hợp. Thí dụ như hiện nay chúng ta đang ở vào thời kỳ giáo hóa của đức Phật Thích Ca Mâu Ni ở cõi Ta-bà thì cố nhiên chúng phải thờ Ngài trước hết.
Nếu Phật tử nào chuyên tu Pháp môn "trì danh niệm Phật" để cầu vãng sanh thì nên thờ đức Phật A Di Đà. Hoặc ai muốn thờ đủ ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) chư Phật thì nên thờ cả ba vị Phật: A Di Đà, Thích Ca và Di Lặc gọi là Thập Phương Tam Thế Phật.

[1] Tín đây có nghĩa là: tùy tín hành và Tín giải thoát.

4. Cách thức thờ Phật: nếu thờ một vị thì cũng phải bố trí trang nghiêm, nhưng nếu thờ tam thế Phật thì phải biết cách sắp xếp. Các tượng phải cao bằng nhau hoặc tượng giữa (Chúng Trung Tôn) có thể cao hơn một tất, bàn thờ phải để chính giữa nhà, nếu nhà lầu thì phải thờ ở tầng trên. Tại bàn thờ phải có lư hương, mâm bồng, chân đèn, bình hoa và phải luôn luôn sạch sẽ. Trước bàn thờ không nên bày biện, bàn tạp sự.
Khi thỉnh Phật về, chủ nhà phải thỉnh chư Tăng làm lễ an vị, cúng kính đơn giản nhưng phải trang nghiêm và tinh khiết.
Kể từ ngày an vị Phật, mọi người trong nhà phải thay đổi cách sống, phải luôn luôn nhớ đến đức hạnh của Phật để cải đổi phẩm hạnh của mình. Trong gia đình phải giữ thanh tịnh; không được sống bất hoà, ngược lại phải luôn luôn thấm nhuần tinh thần từ bi, vị tha, vô ngã. Trong nữa tháng cả nhà nên có 1 hay 2 ngày ăn chay và lễ sám tại nhà. Như thế mới xứng đáng với danh nghĩa một gia đình có thờ Phật. Sau một thời gian nếu tượng Phật bị hư rách hay bị lụt lội gì đó làm hư hỏng thì phải thay đổi tượng khác, tượng cũ phải đem vào chùa hay nhập tháp, tuyệt đối không nên để bừa bãi.

II. Lạy Phật
1. Ý nghĩa lạy Phật: ngày xưa khi đức Phật còn tại thế, các đệ tử từ vua quan cho đến dân thường khi gặp đức Phật đều cúi xuống sát đất, đặt trán mình lên chân Ngài để tỏ lòng ngưỡng mộ, tôn thờ bậc Tối Thượng cao quý nhất ở đời. Cho đến sau khi Ngài diệt độ, các tín đồ vẫn xem Ngài như đương còn tại thế và cử chỉ đảnh lễ Phật như vậy vẫn tồn tại cho đến ngày nay, cử chỉ ấy gọi là lạy Phật. Tuy nhiên, có hai cách lạy Phật là phổ biến: 1. Thân và tâm lạy; 2. Tâm niệm lạy, cách nầy thường dùng khi bị bịnh, thiên tai, hoặc chiến tranh giặc giã, v.v...
2. Phải lạy như thế nào mới đúng nghĩa? Trước khi lạy Phật thì thân thể của mình phải thanh tịnh, y phục chỉnh tề, đứng ngay thẳng, chắp tay trước ngực mắt nhìn, tâm nghĩ đến Ngài. Lạy thì năm vóc (đầu, hai cùi tay, hai đầu gối) phải gieo sát xuống đất. Lễ như vậy mới đúng nghĩa, trong kinh gọi là "thân tâm cung kính lễ”. Trái lại nếu chúng ta lễ Phật theo nghĩa ngã mạn lễ hay cầu danh lễ thì sẽ không có kết quả gì mà còn gieo thêm tội lỗi.
* Ngã mạn lễ tức là lễ mà tâm kiêu căng, ngạo mạn, năm vóc không gieo xuống đất, lạy một cách ta đây...
* Cầu danh lễ là chỉ lễ lạy để cầu danh, chỉ thành tâm khi có nhiều người theo dõi mình lạy...hai cách lễ

bái này đều giả dối, Phật tử chơn chánh không nên lạy theo kiểu này.
          3. Bốn phép lạy (thuộc về lý)
               A) Phát trí thanh tịnh lễ: Trong phép lạy này người hành lễ phải biết rằng: cảnh giới của chư Phật đều tuỳ tâm hiện bày nên lạy một đức Phật tức là lạy tất cả chư Phật, lạy một lạy tức là lạy tất cả Pháp giới vì Pháp thân của Phật dung thông cả Pháp giới.
               B) Biến nhập Pháp giới lễ: Trong phép lạy này người hành lễ phải tự quán thân, tâm cùng tất cả các Pháp từ hồi nào đến giờ đều không rời Pháp giới.
               C) Chánh quán tu hành lễ : Trong phép lạy này người hành lễ lạy đức Phật ngay nơi tự tâm của mình, chứ không duyên với đức Phật nào khác vì tất cả chúng sanh từ xưa đến nay đều sẵn có Phật tánh giác ngộ viên mãn.
               D) Thật tướng bình đẳng lễ: Trong phép lễ này người hành lễ thấy các tướng bình đẳng, không có mình và đối tượng lễ lạy, vạn Pháp nhất như vắng lặng, khế hợp với lý thật tướng của Bát nhã.
Bốn cách lễ này khó nghĩ bàn, không phải bậc thượng căn thời không làm được.

III. Cúng Phật
1. Ý nghĩa cúng Phật: cúng Phật không có nghĩa là cung cấp đến đức Phật những vật dụng hàng ngày vì đức Phật đã nhập diệt, không còn có sự ăn uống như chúng ta. Sự cúng dường sẽ giúp chúng ta gần gũi với Phật và nhân sự cúng dường này mà được kết duyên lành với Phật...hay nói cách khác là cúng dường Tam bảo.
2. Nên cúng dường những gì: Chúng ta không nên bày biện đủ thứ để cúng dường Phật vì như thế sẽ chẳng có ý nghĩa gì lại còn làm sai ý nghĩa cúng Phật. Tốt nhất chúng ta nên cúng dường ánh sáng, hương thơm, hoa tươi, trái tốt và một chén cơm là đủ. Dù cúng bất cứ vật dụng nào cũng phải phát khởi tâm cung kính và phát nguyện bỏ tánh keo kiệt, xan tham.
Những món cúng dường trên thuộc về sự, ngoài ra còn có năm món cúng dường thuộc về lý, còn gọi là cúng dường ngũ phần hương, tức là hương thơm do sự tu hành mà có, đó là:

• Giới hương, tức phát nguyện giữ giới thanh tịnh để cúng dường.
• Định hương, nghĩa là khi nào tâm ta còn tán loạn thì chưa phải cúng dường định hương. Phải niệm Phật và thiền định để được định tâm mới lễ Phật được.

• Tuệ hương, phải tu học đầy đủ văn tuệ, tư tuệ, tu tuệ để thực hành đúng chánh pháp.

• Giải thoát hương là quyết chí đoạn trừ chấp ngã, và diệt tận khổ đau. Luôn luôn quán 5 uẩn là không, lìa mọi chấp thủ.

• Giải thoát tri kiến là diệt trừ chấp pháp bằng cách tu quán 12 nhân duyên, thấy các pháp nương vào nhiều duyên để tồn tại.

Chí thành tu tập đem năm phần hương nầy để cúng dường Phật thì lợi lạc và ý nghĩa vô cùng, nhưng pháp nầy vi tế, rất khó hiểu ngoại trừ chúng ta thực sự tu tập và áp dụng vào đời sống bản thân.
3. Cúng dường Pháp Bảo: Pháp ở đây tức là giáo lý của đức Phật, chúng ta nương theo đó mà tu hành. Muốn cúng dường Pháp Bảo thì trước tiên chúng ta phải nghiên cứu Kinh, Luật, Luận để nhận định rõ thế nào là chánh pháp thì tu theo và khuyên người khác cùng tu. Nếu có khả năng thì phải kiết tập, phiên dịch kinh điển để giúp vào việc hoằng Pháp lợi sanh. Nếu ai đó có nhiều tiền nhiều của thì nên phát tâm cúng dường ấn tống kinh điển để phổ cập Phật Pháp... Những việc làm như thế đều có nghĩa là cúng dường Pháp Bảo.
4. Cúng dường Tăng Bảo: Tăng là những vị thầy tu hành hòa hợp thanh tịnh, là những vị thừa Như

Lai sứ, tác Như Lai sự, nên chúng ta phải luôn luôn kính trọng, kính trọng Tăng tức là kính trọng Phật vậy. Tuy nhiên, chúng ta cần phải nhận định rằng thể của Tăng là thanh tịnh nhưng thành phần cá nhân tăng thì có người chánh, kẻ tà. Phụng sự, hộ đạo mà nương theo những kẻ tà tâm thì không phải đúng ý nghĩa cúng dường Tăng Bảo.
IV. Lợi ích

1. Lợi ích của việc thờ Phật, lạy Phật và cúng Phật

Sự thờ Phật, lạy Phật và cúng Phật một cách thành tâm, thiện ý và đúng nghĩa sẽ đem lại cho người nhiều lợi ích trong quá khứ,hiện tại và tương lai.

• Tất cả nghiệp bất thiện, khổ đau gây ra trong quá khứ nhờ thờ Phật, lạy Phật và cúng Phật, ăn năn, bỏ tà theo chánh mà có thể tiêu trừ.
• Hiện tại, mọi hành động của chúng ra đều có Phật tâm soi xét và hộ trì cho nên mọi hành động của chúng ta sẽ hợp chánh pháp, luôn hướng thiện.
• Trong gia đình luôn noi theo hạnh Phật, được thuận hoà và hạnh phúc, mọi người sẽ không sống bừa bãi.
• Ngôi nhà được thờ Phật thì sẽ trang nghiêm hơn, mọi thứ sẽ thanh tịnh hơn và có văn hóa

hơn... Trái lại, người nào không thờ Phật thì đời sống dễ sa ngã, thiếu tự tin và không tin Phật thì hay buông lung, phóng túng, sống không có luân lý đạo đức, v.v...

• Trong tương lai, người thờ Phật và tin Phật thì hàng ngày nghiệp lành được huân tập và cảm ứng đến lòng từ bi vô hạn của chư Phật và Bồ tát, cho nên khi lâm chung người ấy chắc chắn sẽ được chư Phật và Bồ tát phóng quang tiếp độ.

2. Phải chánh kiến trong việc thờ Phật, lạy Phật và cúng Phật
Lợi ích sẽ đến với người nào có chánh tín và thành tâm thật sự, không còn bất cứ một sự nghi ngờ nào về Tam Bảo (Phật, Pháp, tăng). Phật là bậc giác ngộ hoàn toàn, Pháp là Kinh điển của Phật để lại cho chúng ta biết phương pháp tu tập, tăng là những vị thầy có đủ giới đức, thanh tịnh và là vị thầy sáng suốt chỉ đường, dẫn lối, khuyên nhắc chúng ta biết đâu là chánh để ta tu tập theo, đâu là tà để ta từ bỏ. Vì thế chúng ta thờ Phật, lạy Phật và cúng Phật thường phải tôn thờ Tam Bảo... Tựu trung có 5 điều nên phát khởi chánh kiến:

• 1. Tin Phật.

• 2. Tin Pháp.

• 3. Tin Tăng.

• 4. Tin vào tự tánh của chính mình có khả năng giác ngộ.
• 5. Tin lý nhân quả, tội phước. Nhân quả là một định lý muôn đời không thay đổi.

C. KẾT LUẬN
Tóm lại, thờ Phật, lạy Phật và cúng Phật là một việc làm hoàn toàn có tinh thần tự nguyện hoặc phát tâm, còn nếu chúng ta muốn nói bắt buộc là tại vì tấm lòng nhớ ơn, biết nghĩa của con người thúc dục chúng phải thờ Phật, lạy Phật và cúng Phật. Đó cũng là nhân cách sống của con người. Ngoài ra sự thờ Phật, lạy Phật và cúng Phật cũng ảnh hưởng đến đời sống tâm lý vô cùng cần thiết, vì theo các nhà khoa học và tâm lý học thì họ phân tích rằng: mỗi người đều không bao giờ không có một đối tượng để tôn thờ, không tôn thờ chánh thì tôn thờ tà, ngay một em bé mới chào đời cũng vậy, nó chỉ biết có mẹ nó là duy nhất. Do đó, việc thờ Phật, lạy Phật và cúng Phật là một việc làm chơn chánh, không những tạo cho riêng mình một cứ địa tâm linh an ổn và hướng thiện, mà còn khiến cho mọi người trong nhà cũng như bà con, hàng xóm, làng xã tu nhơn - tích đức. Như vậy thờ Phật, lạy Phật và cúng Phật là tấm gương quý báu phản tỉnh về đạo đức con người, chơn chánh và lợi ích như vậy nên chúng ta phải thờ Phật, lạy Phật và cúng Phật.