Phật học khái lược 1

SÁM HỐI

A. MỞ ĐỀ
Trong kinh Đại Tập đức Phật dạy rằng: “Như bách niên cấu y, khả ư nhất nhật cán linh tiên tịnh. Như thị bách thiên kiếp trung sở tập chư bất thiện nghiệp, dĩ Phật lực cố, thiện thuận tư duy, khả ư nhất nhật nhất thời tận năng tiêu diệt dã”.
“Như chiếc áo nhơ bẩn hàng trăm năm, có thể trong một ngày giặt được sạch sẽ. Cũng vậy, trong trăm ngàn kiếp đã tích lũy các nghiệp bất thiện, do nhờ Phật lực và thường suy nghĩ điều thiện thì có thể trong một ngày hoặc trong một lúc nào đó có thể được tiêu diệt hoàn toàn”. Và đức Phật cũng thường tán thán hai hạng người có sức mạnh ở đời: Hạng thứ nhất là hạng người không bao giờ tạo tội; hạng thứ hai là hạng người đã tạo tội mà biết ăn năn, sửa đổi và hạng người thứ hai là người có sức mạnh đáng được khen thưởng, tán thán. Và chúng ta cũng từng được biết: “làm được thân người là khó; nhưng gặp được Phật pháp và biết tu tập thì càng khó hơn nhiều…”. Do thấy được đức tính quan trọng như vậy ở trong mỗi con người, nên đức Phật đã từ bi chỉ dạy phương pháp Sám hối, giúp chúng ta có dịp cải ác, tu thiện, làm lành, lánh dữ và được an lạc, giải thoát.

B. CHÁNH ĐỀ
Qua những lời dạy trên, chúng ta thấy pháp sám hối rất quan trọng và cũng rất phổ thông: 1. Quan trọng vì lẽ sám hối là pháp tu mà bất cứ hạng căn cơ nào cũng phải áp dụng, có thể nói đã là con người ắt phải có lỗi lầm, muốn hết lỗi thì phải sám hối, vì sám hối, xin lỗi là nếp sống văn minh của con người; 2. Phổ thông là vì sám hối đã trở thành phổ biến ai cũng biết, dễ tu nhưng có tác dụng rất lớn. Khi đức Phật còn tại thế, ngài Xá-lợi-phất là bậc Trí tuệ đệ nhất nhưng khi Ngài dự định tịch diệt Niết-bàn còn dùng pháp sám hối lễ Phật lần cuối cùng: “Bạch đức Thế Tôn! Đã 44 năm con sống với Ngài, trước khi con nhập Niết-bàn, nếu đức Thế Tôn thấy con có điều gì không phải đối với đức Thế Tôn, thỉnh cầu đức Thế Tôn chỉ dạy và con cũng y như pháp sám hối; nếu con tự thấy con có điều gì không phải thì con xin được y như pháp sám hối”. Ngài A-nan-da trước khi chứng quả A-la-hán cũng dùng pháp sám hối. Vua A-xà-thế vì tội giết cha suýt nữa bị điên, may nhờ gặp Phật và Phật đã khuyên Ông nên dùng pháp sám hối, nhờ vậy tự thân Ông được an lạc, đối với mọi người Ông trở thành người tốt, đối với đạo Phật Ông hỗ trợ đắc lực. Còn vua A Dục sau đánh bại đội quân xâm lăng Hy lạp, thống nhất đất nước Ấn độ, ngồi trên ngai vàng nhưng trong lòng bứt rứt, ăn năn vì chinh chiến mà nhiều người đã chết và tàn phế, vì vậy Ông quy y Phật, trở thành Phật tử hộ đạo, an dân bằng cách sám

hối. Ở nước ta, tuy bận rộn việc Triều đình nhưng vua Trần Thánh Tông ngày nào cũng lễ Phật và thực hành đúng 6 thời sám hối về tội lỗi do 6 căn[1] gây ra, ngoài ra Vua còn khuyên tất cả quan quân cũng như thần dân nên dùng pháp sám hối để con người sống có đạo đức, xã hội bình yên.
Tuy nhiên, đối với chúng ta thì pháp sám hối thường bị hiểu lầm, thậm chí có nhiều người cảm thấy sám hối và tạo tội là hai việc làm không có tác dụng gì với nhau cả. Điều nầy có thể có 3 lý do:
1. Vì chúng ta chưa học hiểu thấu đáo về ý nghĩa sám hối nên áp dụng sai và thường không có hiệu quả.
2. Có thể do chúng ta chỉ đến chùa sám hối như một thông lệ, thậm chí sanh tâm dễ duôi, coi thường pháp sám hối.
3. Tại chúng ta không thành thật với chính mình để tỏ lòng xấu hổ, ăn năn, sám hối tội lỗi, hoặc do vì cố chấp, không bao giờ tự thấy mình có lỗi. Điều nầy đã trở thành bịnh ngã chấp, khó đoạn trừ.
Do đó, hôm nay chúng ta học bài Sám hối là không những để hiểu thấu đáo ý nghĩa và tầm quan trọng của pháp sám hối mà còn phải phát nguyện rộng lớn đem hết tâm thành áp dụng, thực hành thiện pháp, chừa bỏ ác pháp thì mới có kết quả được.

[1]Sáu căn: Mắt, Tai, Mũi, Miệng, Thân và Ý

1. Định nghĩa

1.1 Giải nghĩa: Tiếng Phạn gọi sám hối là ksamayati tức là từ hai chữ Ksam và sayati hợp lại thành một danh từ kép, nghĩa là ăn năn, xấu hổ và xin chừa lỗi. Có thể dịch sám là phơi bày tội lỗi của mình ra trước mọi người, thành khẩn cầu mong họ tha thứ và hứa sẽ không tái phạm; hối nghĩa là cải đổi lỗi lầm đã gây ra, xin chừa bỏ và nguyện làm các việc thiện trong tương lai. Tóm lại, sám hối là biết sanh tâm tàm quý[1], tỏ lòng ăn năn cải hối nguyện từ nay về sau sẽ không còn tái phạm.
1.2 Ý nghĩa: Như lời Phật dạy ở trên, chúng ta thấy trong thế giới Ta-bà nầy, trừ những bậc Thánh là không có lỗi lầm, còn phàm phu như chúng ta không ai là không lầm lỗi, tạo tội. Phật thường dạy: chừng nào mà con người còn luân hồi trong ba cõi (Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới), sanh tử qua lại trong sáu đường (trời, người, a-tu-la, địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh) thì không một ai là không lầm lỗi và cũng không một ai là người hoàn thiện tuyệt đối. Hơn thế nữa, trong đời sống hiện tại, chúng ta đã và đang tạo ra những hành động xấu ác mà chúng ta còn không nhớ và chưa sám hối hết được, huống gì những tội lỗi đã tạo ra trong vô lượng kiếp ở quá khứ. Do đó, cùng một việc sám hối nhưng phải

[1] Tàm là ân hận, hổ thẹn với chính mình; quý là xấu hổ, nhục nhã với kẻ khác.

thành tâm sám hối những lỗi lầm đã tạo ra trong quá khứ và hiện tại cũng như ngăn ngừa những lỗi sẽ tạo ra trong tương lai. Lại nữa, sám hối trong đạo Phật là phải thành thật sửa đổi tất cả những hành động của thân, khẩu, ý đã tạo ra và phát nguyện từ nay về sau thân, khẩu, ý sẽ làm các điều thiện. Có thể nói rằng đây là pháp sám hối hoàn toàn khác với cách xưng tội và chuộc tội của ngoại đạo và càng không giống như sự xin lỗi, tạ tội ở đời.
Tóm lại, tội lỗi do chính thân, khẩu, ý ác tạo ra thì phải lấy thân, khẩu, ý thiện để sám hối mới có kết quả lợi ích thiết thực được. Trong 3 nghiệp của thân, khẩu, ý thì ý sám hối là quan trọng hơn cả, bởi vì khi nào khởi ý sám hối thì ngăn chận tâm tham, sân, si không thể sinh khởi. Do vậy, nghiệp ác không tái phạm.

2. Cách thức sám hối

Sám hối sai lầm: có hai cách
a. Chủ trương của ngoại đạo

• Một người tạo tội dù nhiều bao nhiêu nếu xuống sông Hằng (Ấn độ) tắm thì tội được tiêu trừ.

• Nếu muốn hết tội thì phải khổ hạnh, ép xác, nhịn đói thì tội được tiêu trừ.

• Giết súc vật hoặc giết người tế thần thì thần sẽ tha tội.

• Xưng tội và làm phép rửa tội sẽ hết tội.

• Người có tội thì giết họ để tạ tội (thời Trung cổ).

b. Chủ trương của thế gian

• Khi có lỗi phải xin lỗi, chịu phạt, ở tù, tử hình hoặc tru di tam tộc…

• Tội có thể đoái công chuộc tội.

Đây là hình thức chuộc tội chỉ áp dụng cho những lỗi lầm nhỏ nhặt, chỉ có thể khiến cho tâm lý mặc cảm tội lỗi dày vò, đọa đày con người khổ thêm chứ không thể dứt sạch tội được. Bởi vì những tội lỗi gây ra là do ác tâm vi tế đang tiềm tàng trong nội tâm thì không thể nào không do tâm mà có thể chuộc hết tội. Vì vậy những cách thức trên không thể nào giúp con người cải đổi hành động xấu xa của họ, và cứ như vậy hết đời nầy đến đời khác con người cứ tạo tội mãi, khiến cho cuộc đời vốn đã khổ rồi lại càng làm cho khổ thêm.
Sám hối chân chánh: Đức Phật dạy: Tội do tánh bất thiện hoặc tâm sở ác tạo ra thì phải hưng khởi tánh thiện hoặc tâm sở thiện để sám hối dứt trừ. Tâm sở ác nghĩa là 3 hành động của thân (giết hại, trộm cướp, tà dâm); 4 hành động của miệng (nói dối, nói hai lưỡi, nói quyến rũ, nói thô ác); và 3 hành động của ý (tham, sân, si); còn tâm sở thiện là ngược lại những hành động ác. Muốn hết tội phải nương theo phương pháp sám hối của đạo Phật để đoạn trừ những tội lỗi quá khứ, chừa

bỏ những điều ác trong hiện tại và phát nguyện làm những điều thiện trong tương lai. Tựu trung trong đạo Phật có 4 phương pháp sám hối sau:

- Tác pháp sám hối.
- Thủ tướng sám hối.
- Hồng danh sám hối.
- Vô sanh sám hối.

Tác pháp sám hối: Thuộc những hành vi tạo lỗi nhỏ nhặt, có 2 loại.

• Đối thú sám hối: Nghĩa là mình đã gây ra tội lỗi với ai thì đối trước người đó và phải mời nhiều người chứng minh để sám hối, khẩn cầu nguyện xin họ tha thứ, dù người đó biết mình tạo lỗi hay không biết mình tạo lỗi. Nếu họ chưa tha thứ thì không được oán hận và hứa xin chừa bỏ.
• Đàn tràng sám hối: Pháp nầy thuộc về sự, phải lập giới đàn, thỉnh cầu chúng Tăng thanh tịnh chứng minh, nên gọi là tác pháp. Khi vào đàn tràng thì thân tâm phải giữ thanh tịnh, thành khẩn, chí tâm ăn năn thì tội lỗi mới được tiêu trừ và nguyện trọn đời không tái phạm nữa.

a) Thủ tướng sám hối: Pháp này thuộc về sự, khó hơn pháp trước. Vì pháp nầy chỉ mới phát khởi tâm ác muốn tạo tội lỗi nhưng chưa thực

hiện, hành giả phải đến trước tượng Phật hay tượng Bồ tát để sám hối các tội do tâm khởi lên như thế. Làm mãi như vậy cho đến khi nào tâm niệm xấu ác ấy tiêu tan thì pháp sám hối mới được thành tựu.

b) Hồng danh sám hối: Pháp sám hối này cũng thuộc về sự, tức là phải đối trước Tam bảo lạy 108 hồng danh Phật, phát nguyện sám hối về nghiệp chướng nhiều kiếp. Pháp sám hối này phải phát tâm lễ Phật, bái sám trọn đời, nghĩa là ít nhất nữa tháng một lần, phân làm 2 cách:

* Lạy 53 danh hiệu Phật để sám hối nghiệp đã tạo ra trong đời hiện tại và nhiều kiếp ở quá khứ, nguyện được tiêu diệt và hứa trọn đời sẽ làm điều phước thiện.
* Lạy 35 danh hiệu Phật để sám hối nghiệp tội ngũ nghịch (giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp Tăng), phát nguyện trọn đời không tạo nghiệp ngũ nghịch nầy.

c) Vô sanh sám hối: Pháp sám hối này thuộc về lý rất khó thực hành. Chỉ có những bậc lợi căn, thượng trí mới có thể thực hành được. Cũng có hai cách sám hối:

* Quán tâm vô sanh: tức là quán chơn tâm quá khứ, hiện tại, vị lai của mình tánh nó chẳng

sanh, chẳng diệt, tâm ấy thanh tịnh, không có vọng niệm, hễ vọng niệm không có thì tội lỗi cũng không. Trong kinh Phật dạy: Tội từ tâm sanh thì phải đem tâm mà sám hối; nếu tâm được tịch diệt thời tội cũng tiêu trừ; tội dứt hết và tâm thanh tịnh thảy đều không; như vậy mới thật là chơn sám hối.
* Quán pháp vô sanh: tức là quán thật tướng của các pháp vốn bất sanh bất diệt, thật tướng của các pháp không hư dối nên gọi là không tánh hay pháp tánh. Khi thấy được như thế thì các giả pháp cũng không còn chỗ nương tựa, tội lỗi cũng không còn nương vào đâu mà tồn tại. Pháp sám hối gọi là thật tướng sám hối, vì thật tướng tức vô tướng vậy. Trong kinh Quán Phổ Hiền có chép: "Muốn sám hối, phải quán thật tướng của các pháp là vô tướng, vô tướng tức thật tướng thì tội mới hoàn toàn tiêu diệt".

3. Làm lành, lánh dữ

1. Làm lành: Tội lỗi của chúng ta từ vô thỉ kiếp đến nay không làm sao đếm hết, và chắc chắn không làm sao chúng ta có thể nhớ hết được. Do đó, không gì hơn chúng ta vừa sám hối vừa làm nhiều điều thiện. Không những chúng ta làm điều thiện mà còn phải nhớ nghĩ điều thiện, được như vậy thân tâm sẽ dần dần dược thanh tịnh:

• Ít tội về thân, nhờ làm việc thiện càng nhiều thì việc làm ác càng ít.

• Ít tội về tâm, nhờ nhớ nghĩ điều thiện càng nhiều thì việc nhớ nghĩ ác càng ít.

2. Lánh dữ: Một trong những phương pháp hữu hiệu nhất đó là phát triển hạnh lành, nghĩa là phát Bồ-đề tâm tu các thiện nghiệp để tiêu trừ nghiệp chướng nhiều kiếp ở quá khứ. Bên cạnh đó, hằng ngày chúng ta tránh xa các bạn ác, dứt trừ hạnh ác, phải gần gũi thiện hữu tri thức, thực hành bố thí, trì giới, nhẫn nhục, phải từ, bi, hỷ, xả,... Đó là phương thức gieo trồng thiện căn và xa lìa nghiệp ác.

C. KẾT LUẬN
Trong Phật giáo, phương pháp sám hối được lập thành nhiều cách thức nhưng không ngoài sự sám hối và lý sám hối... Để phù hợp với mọi trình độ, mọi căn cơ của chúng sanh. Tuy nhiên chúng ta cần hiểu rằng: Việc sám hối của Phật giáo không mang ý nghĩa cầu xin tha tội hoặc nhờ đấng thần linh tối cao chịu tội hay chuộc tội thế cho mà chính mình phải quyết chí gạn lọc những hành vi bất thiện của thân, khẩu, ý để phát triển thiện pháp. Cho nên, phương pháp sám hối của Phật giáo rất quan trọng ở cả sự lẫn lý sám hối. Việc bái lạy đôi khi chúng ta cảm thấy giãi đãi, biếng nhát nhưng nếu chúng ta tinh tấn thì tâm của chúng ta sẽ được thanh tịnh và không cho 3 nghiệp ác của thân, khẩu, ý

sanh khởi. Tất cả điều đó không ngoài mục đích làm cho tâm được trong sạch, tiêu trừ tội ác quá khứ, hết tạo lỗi trong hiện tại, tìm cách phát triển những hạnh cao cả, theo công hạnh của bậc Thánh Hiền...
Nhờ pháp sám hối của đạo Phật, con người có thể tự cải hối những sai lầm của mình khiến cho đời sống của chính mình được an lạc và tự tin hơn, đồng thời xã hội cũng có nếp sống văn minh và đạo đức hơn. Sống trên đời không có nỗi khổ đau nào bằng nỗi khổ của tâm lý ân hận, bứt rứt, dằn vặt trong lòng, nếu không có pháp sám hối của đạo Phật thì con người làm sao giải quyết sạch những tâm lý bất an ấy. Do đó, pháp sám hối không những giúp cho con người tự cải đổi chính mình mà còn giúp cho người khác cũng có khả năng sửa đổi những sai lầm của họ, không những con người tự làm sạch tội lỗi kiếp hiện tại mà còn trong quá khứ và tu thiện trong tương lai.
Hơn nữa, đạo Phật còn gọi là đạo tu tâm, không phải chỉ có tới chùa, lạy Phật mới sám hối mà bất cứ khi nào, bất kể chổ nào ta cũng sám hối được. Cho đến khi nào chúng ta cảm thấy tâm chúng ta yên tịnh, mọi ác ý đều tiêu diệt thì khi đó chúng ta thấy pháp sám hối có tác dụng và có lợi ích. Lợi ích cụ thể nhất là sự sống của mình, của người và mọi loài chúng sanh được giải trừ bớt khổ đau.