Hoằng pháp ở thế kỷ XXI
(Tham luận tại hội nghị Phật giáo tại Thái Lan
ngày 31-10-2005)
1- Đức Phật và Thánh chúng
Đức Phật từ bỏ cuộc sống quyền uy và sang giàu tột đỉnh của bậc đế vương, Ngài dấn thân trên con đường cát bụi để đi tìm cho được giải pháp giúp con người thoát khỏi sự bức bách của khổ đau và được hạnh phc vĩnh hằng. V may mắn thay cho nhân loại, vị Đại Đạo sư của chúng ta đ thấu tỏ được nguyên lý chi phối sự sinh tồn, sự vận hnh v sự hủy diệt của muơn loài, muôn vật trong vũ trụ sau bốn mươi chín ngày đêm tư duy Thiền định dưới cây Bồ đề.
Chính từ mục tiêu ban đầu mà Đức Phật hướng đến là lm thế no cho tất cả chng sanh khơng cịn bị trầm lun sanh tử, cho nên khi Ngài vừa mới đạt quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, Đức Phật đ đặt vấn đề hoằng pháp lợi sanh lên hàng đầu. Thật vậy, Ngài khuyên các đệ tử rằng mỗi người nên đi đến những địa điểm khác nhau để giáo hóa chúng sanh. Tuy nhiên, trước khi cho phép Tăng đoàn thay Ngài đi độ sanh, Đức Phật đ xy dựng cho đồ chúng có một đời sống phạm hạnh,
không bị vật chất chi phối, sống tri túc, để pht huy nếp sống tm linh v luơn cứu gip muơn lồi.
Lịch sử cịn ghi lại sự thnh tựu của Đức Phật trong việc giải quyết sự xung đột, chấm dứt chiến tranh giữa các bộ tộc một cách dễ dàng nhờ đạo hạnh của Ngài. Điển hình như hai đạo quân đằng đằng sát khí chuẩn bị giao chiến để tranh quyền làm chủ dịng sơng Rohini; nhưng đạo lực toát ra từ nếp sống phạm hạnh của Đức Phật đ dập tắt được lịng th hận v tm ích kỷ của họ, khiến họ buơng bỏ gươm đao, không sát hại nhau nữa. Cuộc đời giáo hóa độ sanh của Đức Phật luơn thấu hiểu tm tình v hồn cảnh của đối tượng mà Ngài giáo hóa. Vì vậy, Đức Phật đ chỉ dạy v chuyển đổi được một cách nhẹ nhàng hàng vua quan, hay người trí thức, người giàu có cho đến người dân thường, thậm chí những người tội lỗi, đều phát huy được tri thức và đạo đức. Và giáo đoàn của Đức Phật, với hành trang là đời sống phạm hạnh, tâm thanh tịnh, trí sáng suốt và đức kiên nhẫn, các ngài đặt chân đến nơi nào cũng đều cảm hóa được mọi người một cách tốt đẹp vô cùng.
2- Tình trạng bất an của x hội ngy nay.
Con người ở thời đại ngày nay được hưởng quá nhiều tiện nghi do sự phát triển văn minh vật chất mang đến. Những điều thuận lợi của sự phát triển văn minh vật chất đáng kể, nhưng những điều tai hại đáng sợ do nó gây ra cũng không phải là ít. Chúng ta đều thấy trong xã hội ngày nay, khi nền văn minh vật chất lên cao thì sự hưởng thụ vật chất của con người
cũng tăng theo. Từ đó, sanh ra tm lý hưởng thụ bừa bi v những sự cạnh tranh khơng lnh mạnh, dẫn đến rất nhiều tệ nạn x hội, cng với sự tàn phá thiên nhiên, phá hủy môi trường sống của con người và của muôn loài.
Con người cứ tưởng rằng nền văn minh vật chất càng cao sẽ mang lại hạnh phúc cho họ nhiều hơn, nhưng thực tế cho thấy ngày nay đang gánh chịu khổ đau nhiều hơn những thiên niên kỷ trước. Ngày xưa, con người tranh giành quyền lợi, nhưng họ không có khả năng và cũng không có phương tiện tối tân để giết người, để hủy diệt mọi thứ như ngày nay. Người ta không lo môi trường bị ô nhiễm, không sợ chiến tranh nguyên tử tiêu diệt; chỉ có sự xung đột giữa các bộ tộc, các quốc gia.
Con người thời nay tự hào là con người văn minh cao tột, nhưng lại quá tham lam, quá ích kỷ, quá thù hận. Chính những tâm xấu ác này của con người hiện đại đ tạo ra nhiều mối bất an lớn hơn, ghê gớm hơn cho chính họ. Hàng loạt những cuộc tranh giành để chiếm hữu nhiều hơn nữa những nguồn lợi, những tài nguyên thiên nhiên đang xảy ra khốc liệt. Rõ ràng con đường này đ dẫn đến cuộc chạy đua vũ trang, đang là ngịi nổ cho những cuộc chiến tranh ở một số nước và sự khủng bố đang là mối đe dọa hàng đầu mà nhiều nước đang phải đối mặt từng ngày, từng giờ. Mọi sự bất an đang đè nặng lên tâm trí nhân loại. Con người thời nay đang đối diện với những cuộc xung đột lớn có nguy cơ tiêu hủy loài người, tàn phá cả thế giới.
3- Trách nhiệm của chư Tăng hoằng pháp thế kỷ XXI.
* Xây dựng đời sống phạm hạnh của chư Tăng
Song song với việc thuyết pháp giảng dạy, đạo hạnh giải thoát, tự tại, bình an của chư Tăng mới thực sự có khả năng tác động cho người hữu duyên giảm bớt tham sân si và giúp họ nhận ra được hạnh phúc chân thật của con người không phải là đời sống vật chất, mà tâm hồn trong sáng và tình thương xả kỷ vị tha mới là hạnh phúc vĩnh cửu đích thực. Vì vậy, điều thiết yếu là chúng ta cần xây dựng đời sống Tăng lữ phạm hạnh, an bình để xoa dịu những mối căng thẳng của hận thù, của tham lam, của mê muội, để tỏa bóng mát an lành cho mọi người nương tựa.
* Kết hợp với kỹ thuật khoa học hiện đại.
Ngày nay, đi theo dấu chân Phật, chúng ta hoằng pháp ở thời đại văn minh tất nhiên cũng phải hiểu r thực trạng x hội của mình đang sống, biết được tâm tư, tình cảm của mọi người, họ cần gì v khả năng của họ như thế nào. Biết r như vậy, chúng ta giúp họ thích nghi với cuộc sống và từng bước phát triển nhận thức và việc làm theo hướng tốt đẹp.
Ngòai ra, quý vị làm công tác hoằng pháp cần kết hợp sự tiến bộ của văn minh khoa học vào việc phát triển Phật pháp. Với những thiết bị hiện đại ngày nay, như hệ thống máy in sách báo rất nhanh, rất đẹp, in số lượng nhiều, hoặc các băng, đĩa truyền tải m thanh v hình ảnh sống động và nhất là công nghệ truyền thông thế giới của mạng Internet, v.v…, chắc chắn chúng ta đã có những phương tiện hoằng pháp tốt hơn nhiều so với thời của Đức Phật. Chúng ta có thể sử dụng những lợi ích của các phương tiện truyền thông hiện đại để hỗ trợ cho việc truyền bá Phật pháp được nhanh chóng và sâu rộng cho mọi
người ở khắp mọi nơi cùng thấm nhuần tinh ba giáo lý Phật Đà.
* Quan tâm đến người nghèo.
Gánh vác công việc hoằng pháp độ sanh, chúng ta cần quan tâm đến lợi ích của số đông quần chúng, mà đa số là người nghèo khổ. Giúp đỡ, chăm sóc thành phần kém may mắn này, chúng ta hướng dẫn họ nâng cao đời sống vật chất một cách chân chính, trong sáng hóa đời sống tinh thần và tạo điều kiện cho họ cùng làm việc thiện với chúng ta trên bước đường truyền bá chánh pháp.
Riêng tôi, phụ trách ngành Hoằng pháp của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tôi đã thực hiện pháp tu này. Cng với Tăng Ni và những cư sĩ, chúng tôi đã đi khắp mọi miền đất nước Việt Nam để thuyết pháp, chỉ dạy, an ủi những người nghèo khổ cũng như giúp đỡ một phần nào về vật chất cho họ. Nhờ thấm nhuần lời dạy của Phật, họ không còn bị đam mê vật chất bức bách, làm khổ đau. Tuy đời sống vật chất của họ có phần đạm bạc, nhưng không bị dục vọng đốt cháy, nên không còn bất mãn, cũng được an vui và từng bước tâm hồn họ cởi mở, cũng dần dần xây dựng được gia đình hạnh phúc, thành lập được những đạo tràng phục vụ tốt đẹp cho đạo pháp và xã hội. Đó là một số kinh nghiệm hoằng pháp tôi xin chia sẻ với quý vị.
Đức Phật đã vẽ ra cho hàng đệ tử phương cách sống để thăng hoa bản thân của mỗi người, mà không làm tổn hại người khác và không phá hủy thiên nhiên, quả là tuyệt vời, cách đây hơn hai mươi lăm thế kỷ vẫn còn nguyên giá trị đúng đắn nhất cho thời đại ngày nay.
Chúng ta tin chắc chắn rằng giáo pháp Phật dạy và đạo lực phạm hạnh của hàng Tăng già sẽ mãi mãi là ngọn đuốc soi sáng, xua tan bóng tối vô minh, thù hận, tham lam, ích kỷ để nhân loại được sống chung trong hịa bình, hạnh phúc trên hành tinh này.
Cầu nguyện hội nghị thành công tốt đẹp. Cám ơn sự chú ý lắng nghe của quý vị.