Thiền sư Hoàn Nguyên Phất Ngộ họ Vương, người Linh Thạch, Hoắc Châu. Sau khi xuất gia, ngài tham học khắp nơi, biện tài vô ngại. nghe tổ Linh Ấn Văn Thái là người mắt huệ sáng ngời, ngài liền đến tham yết. Có lần, Văn Thái bảo:
-Ta đưa phất tử lên, ông nhìn theo phất tử để lĩnh hội. Ta vừa im lặng, ông cũng bắt chước im lặng để lĩnh hội. Làm thế nào để thấu đạt việc bên trong của chính mình67
Ngài đỏ mặt, toát mồ hôi, không trả lời được.
Một hôm, nghe Văn Thái thượng đường, nêu : “ chớ tìm bên ngoài, mau nói ta nge” ngay đó, ngài đại ngộ. Trải qua hai năm, ngài được ấn khả.
Năm Bính Tuất(1286), đời Thế Tổ nhà Nguyên, ngài ra hoằng hoá trụ tại chuà Vĩnh Khánh. Năm Ất Mùi( 1295), niên hiệu Nguyên Trinh thứ nhất, đời Thành Tông nhà Nguyên, ngài vâng chiếu trụ trì chùa Thiếu Lâm. Một hôm, có vị tăng hỏi:
-Thế nào là đại ý đích thực của Phật Pháp?
Ngài đáp:
Gió lùa tiếng suối về bên gối
Trăng đẩy bóng hoa đến trước thềm.
Mùa đông năm Quý Sửu 1313), niên hiệu Hoàng Khánh, đời vua Nhân Tông, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 69 năm.
Bài tán
Ngộ ý ngoài lời
Cơ luân siêu tuyệt
Trống độc khua rền
Phật Tổ khó hay
Ý từ Tây lai
Trăng hoa gió suối
Chiêm ngưỡng không rời
Cam lộ nhuận thấm.
________________________________
67. Thấu đạt việc bên trong của chính mình: ( chánh văn là bản phần) : thấu rõ tự tánh.