Tìm kinh sách
Vần A-Z:
Pháp Hành

Pháp Hành

Tác giả: Thích Tâm Minh - Thích Tâm Chơn - Soạn Tập. Năm xuất bản: 2014. Số trang: 355.

Chương 4: Hiếu Hạnh Độ Song Thân (Trang 30 - 44)

HIẾU HẠNH ĐỘ SONG THÂN
Thích Tâm Minh


 
Hôm nay là rằm tháng Bảy âm lịch, ngày Vu-lan báo ân báo hiếu của người con Phật chúng ta.
Toàn thể Phật tử vân tập về Thiền viện Vạn Hạnh lễ Phật, nghe pháp và nổ lực làm các việc phước lành để tỏ rõ tấm lòng quy kính đối với Tam Bảo, tỏ rõ tấm lòng thương kính đối với cha mẹ, ông bà tổ tiên cùng với tâm nguyện cầu mong cho những người thân yêu của mình nương nhờ uy đức của Tam Bảo mà được phước báo an vui giải thoát. Đó là tâm hiếu và hạnh hiếu của người con Phật chúng ta. Nhân dịp này, thay mặt chư Tăng Thiền viện Vạn Hạnh, chúng tôi xin có lời chào mừng tất cả quý vị đến tham dự Đại lễ Vu-lan tại Thiền viện; kính chúc toàn thể quý vị cùng quý gia quyến hiện tiền được thân tâm an lạc; kính cầu nguyện hương linh các bậc cha mẹ, anh em, thân bằng
_______________________
1 Bài thuyết trình Đại lễ Vu-lan PL.2557 tại Thiền viện Vạn Hạnh.
quyến thuộc nhiều đời của quý vị nương nhờ hồng ân Tam Bảo mà được hưởng phước lành sanh vào các cảnh giới hiền thiện có đời sống an vui giải thoát. Xin trân trọng gửi đến quý vị bài thuyết trình Đại lễ Vu-lan có tựa đề “Hiếu hạnh độ song thân”, nhấn mạnh đến phương pháp báo hiếu của người con Phật do chính Đức Bổn sư trực tiếp giảng dạy cho người Phật tử chúng ta.
Hiếu hạnh hay lối sống hiếu thảo đối với cha mẹ là một đạo lý quan trọng đối với hầu hết mọi dân tộc trên thế giới, đặc biệt là đối với dân tộc Châu Á vốn thiên nặng đời sống tình cảm gia đình và xem trọng đạo lý làm người. Một kẻ giàu có, nhà cao cửa rộng, lắm tiền nhiều của, mà không đoái hoài gì đến cha mẹ hoặc để cha mẹ rơi vào cảnh khốn khó không nơi nương tựa thì chẳng ai xem vị ấy ra gì. Trái lại người nghèo khó mà tân tâm hiếu dưỡng cha mẹ thì luôn luôn được mọi người tôn trọng và hết lòng ca ngợi. Đó là quan niệm đạo đức phương Đông, được hình thành từ rất sớm trong đời sống các dân tộc Châu Á và được chuyền tải vô số trong truyện tích dân gian, trong kho tnags ca dao tục ngữ của mỗi dân tộc, mà mỗi người chúng ta đều cảm thấy gần gũi và ấm lòng mỗi khi đọc đến hoặc nghe người khác ngâm đọc. Hết thảy chung ta đều không sao tránh khởi bồi hồi xúc động khi nghe đến các câu:
Công cha như núi Thái Sơn,
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
Một lòng thờ mẹ kính cha,
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.
Hay:
Công cha nghĩa mẹ cao vời,
Nhọc nhằn chẳng quản suốt đời vì ta.
Nên người con phải xót xa,
Đáp đền nghĩa nặng như là cù lao.
Hoặc:
Công cha đức mẹ cao dày,
Cưu mang trứng nước những ngày còn thơ.
Nuôi con khó nhọc đến giờ,
Trưởng thành con phải biết thờ song thân.
Trong giới hạn bài thuyết trình này, chúng tôi mượn cốt truyện “Nam Hải Quan Âm” để nói lên quan niệm báo hiếu – “độ song thân” – của người Việt chúng ta nhờ tin sâu và hiểu sâu về giáo pháp giác ngộ của Phật.
Chúng ta biết răng từ rất sớm, cư dân đất Việt đã khéo léo tiếp thu tinh thần hiếu đạo được chú ý nhấn mạnh trong giáo lý đạo Phật và đã khéo chuyển tải tinh thần ấy vào trong đời sống dân gian, khiến là phong phú và sâu sắc thêm ý nghĩa hiếu đạo
trong quan niệm sống của người Việt. Đó là phổ cập trong đời sống quần chúng dân gian tập truyện thơ “Nam Hải Quan Âm” với nhân vật Diệu Thiện dốc lòng tu hành đạt chánh quả để báo hiếu song thân và cứu vớt muôn loài. Suốt một thời gian dài, hầu như người Việt nào cũng thích ngâm nga các câu:
Chơn như đạo Phật rất mầu,
Tâm trung chữ hiếu, niệm đầu chữ nhân.
Hiếu là độ được song thân,
Nhân là cứu vớt trầm luân muôn loài.
Hay:
Trên thời báo hiếu sanh thành,
Dưới thời nhân cứu chúng sanh Ta-bà.
Trên đây là nghĩa chữ tu của Quan Âm Diệu Thiện trong câu chuyện, cũng chính là lý tưởng tu hành của người Phật tử hay còn gọi là đạo hiếu của người con Phật. Hiếu đi đôi với tu; tu là để báo hiếu độ song thân. Bởi vì tu theo Phật chính là độ mình, độ muôn loài thoát khỏi cảnh trầm luân đau khổ trong đó có cha mẹ của mình. Độ là đi qua, vượt qua, đưa qua, giúp đi qua; tự mình nổ lực dùng phương tiện từ bờ bên này đưa qua bờ bên kia gọi là tự độ, hoặc dùng phương tiện
và năng lực của mình để đưa người từ bờ bên này sang bờ bên kia gọi là độ tha. Người tu hành theo đạo Phật dùng giáo lý Giới-Định-Tuệ của Phật là phương tiện để tự mình vượt qua mọi mê lầm khổ đau và nỗ lực khuyến khích, chỉ bày cho người khác cách thức giúp cho họ vượt qua mê lâm khổ đau, gọi là tự độ và độ tha. Vị hành giả ấy được ví như người đưa đò, muốn đưa người sang bờ bên kia một cách an toàn thì trước hết phải tự học chèo đò cho thật thông thạo rồi mới đủ Kinh nghiệm đưa người an toàn sang sông. Đây chính là phương cách tu hành của người con Phật, theo đó chữ hiếu được nhấn mạnh trên cơ sở tự mình nỗ lực tu học lời Phật dạy và giúp cho cha mẹ mình tin tưởng sống theo lời Phật dạy để cha mẹ vượt qua mọi phiền não khổ đau được gọi là “độ song thân”.
Giờ đây, chúng ta hãy nhẫm đọc lại cho thật kỹ những lời Phật nhấn mạnh về phương pháp báo đáp thâm ân của cha mẹ để hiểu rõ hơn thế nào là ý nghĩa “Hiếu hạnh độ song thân”:
“Có hai dạng người, này các Tỷ-kheo, Ta nói không thể trả ơn được. Thế nào là hai? Mẹ và Cha. Nếu một bên vai cõng mẹ, này các Tỷ-kheo, một bên vai cõng cha, làm vậy suốt trăm năm cho đến trăm tuổi; nếu đấm bóp, thoa xức, tắm rửa, xoa gội, và dầu tại đấy, mẹ cha có vãi tiểu tiện đại tiện,
 như vậy, này các Tỷ-kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ cho mẹ và cha. Hơn nữa này các Tỷ-kheo, nếu có an trí cho cha và mẹ vào quốc độ với tối thượng uy lực, trên quả đất lớn với bảy báu này, như vậy, này các Tỷ-kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ cho mẹ và cha. Vì cớ sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, cha mẹ đã làm nhiều cho con cái, nuôi nấng, nuôi dưỡng chúng lớn, giới thiệu chúng vào đời này.
Nhưng này các Tỷ-kheo, ai đối với cha mẹ không có lòng tin, hãy khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào lòng tin; đối với mẹ cha theo ác giới, hãy khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào thiện giới; đối với mẹ cha xan tham, hãy khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào bố thí, ; đối với mẹ cha theo ác trí tuệ, hãy khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào trí tuệ. Cho đến như vậy, này các Tỷ-kheo, là làm đủ và trả ơn đủ cho mẹ và cha.”1
Lời Phật dạy là hết sức rõ ràng cho những ai muốn báo đáp thâm ân sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, gồm hai vế.
Vế thứ nhất là cách báo hiếu của những người chưa có nhân duyên học hỏi và hành trì giáo pháp giải thoát của Phật, gọi chung là hiếu hạnh của
____________________
1 Kinh Đất, Tăng Chi Bộ.
người thế gian. Ở đây chữ hiếu được thể hiện qua tấm lòng quý kính cha mẹ, hết lòng chăm lo săn sóc và phụng dưỡng cha mẹ một cách tận tâm tận lực trong lúc cha mẹ còn sinh tiền. Hiển nhiên, đối với người thế gian mà có tấm lòng làm được những điều tốt đẹp như lời Phật dạy đối với cha mẹ thì đã cao quý lắm rồi. Còn gì đáng quý và yên lòng hơn việc tự tay chăm lo săn sóc cho cha mẹ từng li từng tý như đấm bóp, thoa xức, tắm rửa, xoa gội, ẵm bồng, dọn vệ sinh cho cha mẹ; hay còn gì hân hoan và sung sướng hơn một khi có đủ điều kiện để cung hiến đời sống vật chất cao sang nhất cho cha mẹ? Hãy nghĩ đến tấm lòng thương kính cha mẹ của những người con hiếu thảo nhưng gặp phải cảnh ngộ khó khăn xa cách như được ghi lại trong các câu ca dao để nhận ra rằng mình thật may mắn hạnh phúc khi được sống gần gũi bên cha mẹ, có đủ điều kiện để dân hiến các tiện nghi vật chất tốt cho cha mẹ:
Đói lòng ăn đọt chà là
Để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răng.
Ai về tôi gửi đôi giày,
Phòng khi mưa gió để thầy mẹ đi
 
Chiều chiều ra đứng ngõ sau,
Ngó về quê mẹ ruột đau chín chiều.
Như vậy, tận tâm tận lực chăm sóc cha mẹ, cung phụng đời sống vật chất đầy đủ cho cha mẹ chính là làm việc thiết thực lợi lạc của đạo làm con mà mọi người cần phải nỗ lực thực hiện để đền đáp phần nào công ơn sâu dày của cha mẹ. Đây là vế thứ nhất trong những lời khuyên dạy của Đức Phật về hiếu hạnh, về cách thức báo đáp thâm ân của cha mẹ mà dân gian ta khéo léo ví von như là một cách thể hiện nghĩa chữ tu được áp dụng trong đời sống gia đình, trong việc báo hiếu, thờ kính phụng dưỡng các đấng sinh thành:
Đói lòng ăn đọt chà là
Để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răng.
Lên chùa thấy Phật muốn tu,
Về nhà thấy mẹ công phu chưa đền.
 
Tu đâu cho bằng tu nhà,
Thờ cha kính mẹ mới là chân tu.
Tuy nhiên, với trí tuệ của các bậc giác ngộ, Đức Phật thấy rõ tình hạn chế của phương pháp báo hiếu ở vế thứ nhất và vì vậy Ngài nói tiếp vế thứ hai, nhấn mạnh đến cách thức giúp cha mẹ thực hiện lẽ sống giác ngộ hay lẽ sống chân chính hiền thiện, có trí tuệ, có từ tâm, khiến cha mẹ biết nuôi dưỡng và phát huy tiềm năng giác ngộ vốn có của chính mình để tự tìm thấy an lạc ở đời
này và đời sau. Đây gọi là thực hiện lòng hiếu kính đúng như lời Phật dạy hay phương pháp báo hiếu của người Phật tử, tức là thể hiện tâm hiếu “độ song thân” bằng cách khuyến khích, hướng dẫn, an trú cha mẹ vào con đường giác ngộ, con đường của sự nuôi dưỡng và phát triển đạo đức, tâm đức, tuệ đức, khiến cho cha mẹ luôn sống trong tâm niệm an vui giải thoát, cả đời này và đời sau. Lẽ tất nhiên, để làm được điều này, nghĩa là giúp cho cha mẹ thực hành lẽ sống giác ngộ, thì trước hết người con phải có lòng tin sâu và hành sâu về con đường giác ngộ rồi bấy giờ mới có thể giúp cho cha mẹ từng bước đi theo con đường giác ngộ. Nói cách khác muốn độ cho cha mẹ thì trước hết phải độ được mình. Đây là điểm then chốt trong phương pháp báo hiếu của người co Phật, nói rõ về cách thức báo hiếu của một người chưa có nhân duyên học Phật và một người Phật tử thuần thục Phật pháp. Chăm sóc phụng dưỡng cha mẹ một cách đầy đủ, làm cho cha mẹ cảm thấy hài lòng với cuộc sống sung túc hiện tại là điều mà mọi người cần làm và có thể làm được. Nhưng để “độ song thân” hay giúp cho cha mẹ dần dần đi ra khỏi cảnh đau khổ u tối của luân hồi thì không phải ai cũng biết cách thực hiện. Đây cũng chính là nỗi ưu tư lớn nhất của người con Phật khi nghĩ đến cha mẹ mình, tức là phải làm sao để cho cha mẹ
vừa có được cuộc sống thoải mái an nhàn hiện tại, vừa nuôi dưỡng và phát huy được các phẩm chất giác ngộ như tín tâm, giới đức, bố thí, trí tuệ để cha mẹ có được hạnh phúc an lạc lâu dài. Vì chỉ có làm được như thế thì mới có thể báo đáp đầy đủ ân Đức của cha mẹ đúng như lời Đức Phật dạy hay mới độ được cha mẹ của mình.
May mắn thay, những lời Đức Phật dạy đã làm vơi đi nỗi ưu tư của người Phật tử hiếu thảo. Nội dung lời Phật chỉ bày về phương pháp báo hiếu báo ân đầy đủ cho cha mẹ hay về cách thức “độ song thân” là hoàn toàn dễ hiểu và dễ thực hành đối với người con Phật. Đó không gì khác là nếp sống của người Phật tử, có đầy lòng tin ở Tam Bảo, có nếp sống khéo léo gìn giữ các thiện giới, có tâm lượng rộng lớn sẵn sàng giúp đỡ người khác, có trí tuệ rõ ràng đâu là thiện để theo, đâu là ác để bỏ. Nói cách khác, đó chính là cách sống biết nuôi dưỡng và phát triển đạo đức, tâm đức, tuệ đức, có khả năng loại trừ mọi mê lầm khổ đau, hướng đến giác ngộ giải thoát mà bất cứ người Phật tử nào cũng được khuyến khích nỗ lực hành và chia sẽ cho người khác.1 Đức Phật thường khuyên và nhắc nhở các học trò của mình:
___________________
1 Kinh Hạnh phúc chi ai (4), Kinh Hai mươi Pháp, Tăng Chi Bộ.
“Này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử tự mình bỏ sát sanh và khuyến khích người khác từ bỏ sát sanh; tự mình bỏ lấy của không cho và khuyến khích người khác bỏ lấy của không cho; tự mình bỏ tà hạnh trong các dục và khuyến khích người khác bỏ tà hạnh trong các dục; tự mình từ bỏ nói láo và khuyến khích người từ bỏ nói láo; tự mình từ bỏ nói hai lưỡi và khuyến khích người từ bỏ nói hai lưỡi; tự mình từ bỏ các lời thô ác và khuyến khích người từ bỏ các lời thô ác; tự mình từ bỏ lời nói phù phiếm và khuyến khích người từ bỏ lời nói phù phiếm; tự mình không tham và khuyến khích người khác không tham; tự mình không có sân tâm và khuyến khích người không có sân tâm;tự mình có chánh kiến và khuyến khích người khác có chánh kiến.”1
Như vậy, một Phật tử, dù xuất gia hay tại gia, nếu chuyên tâm sống theo lời Phật dạy, nghĩa là thể hiện nếp sống có tín tâm, có giới đức, có bố thí, có trí huệ, thì đều có thể báo đáp công ơn của cha mẹ mình một cách tốt đẹp hay có thể “độ song thân”. Trong giáo lý của đạo Phật, tự mình nỗ lực thực hành lời Phật dạy về tăng trưởng tín tâm, tăng trưởng giới đức, tăng trưởng bố thí,
__________________
1Kinh Hai mươi pháp, Tăng Chi Bộ.
tăng trưởng trí tuệ thì được gọi là tự lợi hay tự độ, nghĩa là tự mình được lợi ích an lạc, được giải thoát khỏi phiền não khổ đau nhờ sống theo giáo pháp giác ngộ của Phật. Tự mình được an lạc, vượt qua phiền não khổ đau rồi mà nỗ lực khuyến khích chỉ bày cho người khác cách thức khiến họ cũng được an lạc, thoát khỏi phiền não khổ đau thì gọi là sống tự lợi và lợi tha hay còn gọi là tự độ và độ người. Đây là ý nghĩa của chữ “độ” trong quan niệm của đạo Phật, theo đó người con Phật được khuyên cần phải thường xuyên dốc taamtu học Phật pháp, cùng lúc nỗ lực và khuyến khích cha mẹ mình thực hành Phật pháp như là một nếp sống hiếu hạnh, một cách thức báo hiếu sáng suốt, vừa đem lại lợi lạc cho mình vừa đem lại lợi lạc cho cha mẹ mình.
Nói tóm lại, hiếu hạnh là một nếp sống cao quý luôn luôn được khuyến khích và nhấn mạnh trong đạo Phật. Đó không gì khác là hạnh tu của người con Phật trong ý nghĩa tự lợi và lợi tha. Người Phật tử thương cha kính mẹ, muốn báo đáp công ơn sinh thành dưỡng dục trời biển của cha mẹ một cách tốt đẹp như lời Đức Phật dạy, hay muốn “độ song thân” thì không những hết long chăm lo cho cuộc sống của cha mẹ hiện tại một cách đầy đủ, tận tâm tận lực, mà quan trọng hơn hết là phải biết tự mình tu tập, thể hiện một đời sống có chánh kiến,
có giới đức, có từ tâm, có trí tuệ để khuyến khích, tạo niềm tin cho cha mẹ mình, giúp cha mẹ nhận ra dần dần lợi ích của nếp sống chân chánh hiền thiện mà dốc tâm thực hành. Làm được như thế thì việc tu học Phật pháp của người con Phật chúng ta mới thực sự có ý nghĩa và lợi ích, vì tu theo Phật là lợi mình, lợi người, lợi cả hai; tu cũng chính là thể hiện tâm hiếu, bởi tu là nỗ lực để độ mình, độ cha mẹ mình, độ hết thảy chúng sanh vượt qua mọi mê lầm, phiền não, khổ đau, đạt đến Niết-bàn, an vui , giải thoát.
Là người Phật tử hiểu rõ về nhân quả nghiệp báo, chúng ta thực sự an tâm và hân hoan khi biết cha mẹ hay những người thân của mình hiện hữu trên đời này với nếp sống có chánh kiến, có giới đức, có từ tâm, có trí tuệ; trái lại chúng ta cảm thấy đầy lo buồn và hối tiếc khi thấy cha mẹ hay người thân của mình không may phải bị lạc vào tà đạo. Sở dĩ như vậy là bởi chugns ta hiểu được rằng hạnh phúc hay khổ đau của chúng sanh là hoàn toàn do nghiệp thức của mỗi người tạo nên. Cái chuỗi hiện hữu là vô cùng vô tận; đời sống của mỗi chúng sanh, vui hay buồn, sướng hay khổ là hoàn toàn phụ thuộc vào lối sống có đạo đức hay không có đạo đức của người ấy. Hiểu được đạo lý nhân quả ấy, chúng ta mới dốc tâm tu học theo Phật, mới nỗ lực làm điều lành tránh điều ác,
mới biết cách tốt đẹp nhất để báo hiếu cho cha mẹ, mới có thể tạo nhân duyên tốt lành giúp cho cha mẹ an hưởng quả báo phước lành trong các đời sau.
Làm người ai cũng có lúc trải qua tâm trạng “Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa, miệng nhai cơm búng lưỡi lừa cá xương”, cũng có lúc chạnh lòng nhớ đến ơn cha nghĩa mẹ đã “cưu mang trứng nước những ngày còn thơ”. Thế nên, để cho sự ngậm ngùi nhớ thương ấy không làm nặng lòng chúng ta do sự thiếu hiểu biết và bất cẩn của mình, ngay bây giờ mỗi người chúng ta nỗ lực sống đúng với lời Phật dạy và hãy thương kính cha mẹ chúng ta đúng như lời Phật dạy. Có như thế thì sự thương nhớ cha mẹ của chúng ta mới nhẹ nhàng, nguôi ngoai; chúng ta vẫn có những lúc ngậm ngùi nhớ thương đến cha mẹ, nhưng cảm giác nhớ thương ấy chỉ làm cho chúng ta hân hoan, không làm cho chúng ta buồn phiền, chỉ làm cho chugns ta an lạc, không làm cho chúng ta hối tiếc.
Nhân ngày Vu-lan báo hiếu, cầu mong mỗi người con Phật chúng ta hãy noi gương hiếu hạnh của Đức Mục-Kiền-Liên mà làm những gì tốt đẹp để đáp đền ân Đức các bậc cha mẹ đã quá vãng; còn những ai may mắn có các đấng sinh thành đang hiện hữu thì hãy tận lực làm
tròn những gì Đức Phật đã chỉ dạy để góp môt chút công Đức nhỏ nhoi để làm vui lòng cha mẹ hiện tại và giúp cho cha mẹ có được cuộc sống thanh thản an lạc ở những đời sau.
/39
 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
🙏 Trợ Lý Phật Pháp AI »