PHƠI BÀY RA NHỮNG GÌ BỊ CHE KÍN
Nguyên Hà
Để củng cố địa vị độc tôn của mình, các Bà- la-mộn dùng uy quyền tôn giáo thần thánh áp đặt các đức tin mang tính bó buộc lên đời sống tinh thần của các tầng lớp người trong xã hội. Họ tự nhận thuộc dòng dõi Phạm thiên tối cao và không muốn các tầng lớp khác đạt được vị thế ngang bằng với giai cấp của mình. Vì thế họ tìm đủ mọi cách để hạn chế cơ hội vươn lên của các tầng lớp khác không thuộc đẳng cấp Bà-la-mộn. Một trong số các dụng ý như vậy là chủ trương bốn loại tài sản cộ định dành cho bốn giai cấp:
“Thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương bốn loại tài sản, chủ trương tài sản của người Bà-la-môn, chủ trương tài sản của người Khattiya, chủ trương tài sản củangười Vessa, chủ trương tài sản của người Sudda. Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương tài sản của Bà-la-môn là khất thực. Nhưng khi người Bà-la-môn khinh
thường tài sản khất thực, người ấy không làm bổn phận của mình và giống như người chăn bò lấy của không cho. Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, các Bà- la-môn chủ trương tài sản của Bà-la-môn. ở đây, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương tài sản của Khattiya là cung và tên. Nhưng khi người Khattiya khinh thường tài sản cung và tên, người ấy không làm bổn phận của mình, và giống như người chăn bờ lấy của không cho. Như vậy, thưa Tôn giả Gotama,các Bà-la-môn chủ trương tài sản của Khattiya. Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, các Bà- la-môn chủ trương tài sản của Vessa là canh nông và nuôi bò. Nhưng khi người Vessa khinh thường tài sản canh nông và nuôi bò, người ấy không làm bổn phận của mình,và giống như người chăn bờ lấy của không cho. Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trương tài sản của Vessa. Ở đây, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn chủ trường tài sản của Sudda là lưỡi liềm và đòn gánh. Nhưng khi người Sudda khinh thường tài sản lưỡi liềm và đòn gánh, người ấy không làm bổn phận của mình và giống như người chăn bờ lấy của không cho. Như vậy, thưa Tôn giả Gotama, các Bà-la-môn, chủ trương tài sản của người Sudda. Các Bà-la-môn, thưa Tôn giả Gotama, chủ trương bốn loại tài sản này. Ở đây, Tôn giả Gotama nói gì về vấn để này”1
_________________
1 Kinh Esukàrì, Trung Bộ.
Đức Phật hiểu rõ dụng ý không mấy thân thiện của các Bà-la-môn đối với các giai cấp khác nên Ngài không đồng tình với chủ trương độc đoán như vậy. Việc áp đặt cho người khác một lối sống và buộc người ta phải tuyệt đối tuân thủ lối sống ấy như là bổn phận bất di dịch là hoàn toàn không thỏa đáng. Không ai có quyền ra lệnh cho người khác phải sống như thế này hay như thế kia như là bổn phận, trừ phi chính người ấy tự quyết định chọn lựa. Đức Phật cho rằng dù sinh ra trong các tầng lớp khác nhau nhưng mỗi người đều có quyền theo đuổi các ước mơ hay mục tiêu cao đẹp của riêng mình, đặc biệt là ước mơ vươn lên làm người thánh thiện. Không ai có quyền ban cho hoặc ngăn cấm người khác trở thành thánh thiện. Trong nhãn quan giác ngộ của Phật, mỗi người đều có khả năng chuyển hóa và hoàn thiện chính mình, nếu gặp được đạo sự tốt và môi trường thuận lợi. Vì thế Phật chủtrương mở cửa giác ngộ cho hết thảy mọi người, nhấn mạnh sự hoàn thiện nhân tính - hoàn thiện đạođức, tâm đức và tuệ đức - là tài sản cao quý nhất của con người, khuyến khích mọi người nỗ lực hướng thiện bằng cách nêu rõ sự bình đẳng của mọi tầng lớp trong khả năng làm người thánh thiện. Ngài nhấn mạnh:
“Này Bà-la-môn, Ta chủ trương tài sản cho con người là Thánh pháp vô thượng. Trong khi
nhớ đến gia hệ thuở xưa của mình về phía cha và mẹ, chỗ nào một tự thể sanh ra, thời sẽ được chấp nhận tuy thuộc chỗ ấy. Nếu tự thể được sanh ra trong một gia đình Khattiya, thời được chấp nhận là Khattiya. Nếu tự thể được sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn, thời được chấp nhận là Bà-la-môn. Nếu tự thể được sanh ra trong một gia đình Vessa, thời được chấp nhận là Vessa. Nếu tự thể được sanh ra trong một gia đình Sudda, thời được chập nhận là Sudda.. Nhưng này Bà-la-môn, nếu một người từ một gia đình Khattiya xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình nhờ pháp và luật được Như Lai tuyên thuyết, người ấy từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói lời độc ác, từ bỏ nói lời phù phiếm, không có tham tâm, không có sân tâm, có chánh kiến, người ấy thành tựu chánh đạo, thiện pháp. Này Bà-la- môn, nếu một người từ một gia đình Bà-la-môn.. từ một gia đình Vessa.. từ một gia đình Sudda xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, nhờ pháp và luật được Như Lai tuyên thuyết, người ấy từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho.. có chánh kiến, người ấy thành tựu chánh đạo, thiện pháp.
Này Bà-la-môn, Ông nghĩ thế nào? Ở đây, nếu có vị vua Khattiya đã làm lễ quán đánh, cho hội họp một trăm người thuộc nhiều chủng tánh
khác nhau và nói: “Quý vị hãy đến đây, quý vị nào thuộc gia đình Khattiya, thuộc gia đình Bà-la- môn, sanh ra từ hoàng tộc, hãy đem đến bộ phận trên của đồ quay lửa, bằng cây saka, hay cây sala, hay cây salala, hay cây chiên-đàn, hay cây sen, quay cho bật lửa và sức nóng hiện ra. Còn những người thuộc gia đình Chiên-đà-la (hạ tiện), thuộc gia cảnh săn bắn, thuộc gia đình làm đồ tre, thuộc gia đình làm xe cộ, thuộc gia đình đổ phân, hãy đến đây, đem đến bộ phận trên của đồ quay lửa làm bằng gỗ máng chó ăn, hay máng heo ăn, hay máng giặt đồ, hay củi khô từ cây y-la (elanda: cây thu đủ thầu dầu), và quay cho bật lửa và sức nóng hiện ra”. Này Bà-la-môn, ông nghĩ thế nào? Có phải chỉ có ngọn lửa được nhen lên và sức nóng được tạo ra từ người thuộc gia đình Khattiya, thuộc gia đình Bà-la-môn, sanh từ hoàng tộc, sau khi đem đến bộ phận của đồ quay lửa, làm bằng cây saka, hay cây sala, hay cây salala, hay cây chiên-đàn, hay cây sen, chỉ có lửa ấy mới có ngọn, mới có màu sắc, mới có ánh sáng, và chỉ có ngọn lửa ấy mới dùng được vào các cộng việc do lửa đem lại; còn ngọn lửa được nhen lên và sức nóng được tạo ra từ người thuộc gia đình hạ tiện, thuộc gia đình săn bắn, thuộc gia đình làm đồ tre, thuộc gia đình làm xe cộ, thuộc gia đánh đổ phân, saukhi đem đến bộ phận trên của đồ quay lửa làm bằng gỗ
máng chó ăn, hay máng heo ăn, hay máng giặt đồ, hay củi khô từ cây y-lan, lửa ấy không có ngọn, không có màu sắc, không có ánh sáng, và ngọn lửa ấy không có thể dùng được vào các công việc do lửa đem lại?
- Không phải vậy, thưa Tộn giả Gotama. Ngọn lửa được nhen lên, sức nóng được tạo ra, thưa Tôn giả Gotama, từ người thuộc gia đình Khattiya, thuộc gia đình Bà-la-môn, sanh từ hoàng tộc, sau khi đem đến bộ phận trên của đồ quay lửa, làm bằng cây saka hay cây sala, hay cây salala, hay cây chiên- đàn, hay cây sen, ngọn lửa ấy có ngọn, có màu sắc, có ánh sáng, ngọn lửa ấy dùng được vào các cộng việc do lửa đem lại; còn ngọn lửa được nhen lên, và sức nóng tạo ra từ người thuộc gia đình hạ tiện, thuộc gia đình săn bắn, thuộc gia đình làm đồ tre, thuộc gia đình làm xe cộ, thuộc gia đình đổ phân, sau khi đem đến bộ phận trên của đồ quay lửa, làm bằng gỗ máng chó ăn, hay máng heo ăn, hay máng giặt đồ, hay củi khô từ cây y-lan, lửa ấy cũng có ngọn, cũng có màu sắc, cũng có ánh sáng, và ngọn lửa ấy có thể dùng được vào các công việc do lửa đem lại. Thưa Tôn giả Gotama,tất cả ngọn lửa đều có ngọn, đều có màuánh sáng, tất cả loại lửa đều có thể dùng được vào các công việc do lửa đem lại.
- Cũng vậy, này Bà-la-môn, nếu có người từ gia đình Khattiya xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, nhờ pháp và luật do Như Lai tuyên thuyết, người ấy từ bỏ sát sanh.. có chánh kiến, người ấy được xem là thành tựu chánh đạo, thiện pháp. Nếu có người từ gia đình Bà-la-môn.. Nếu có người từ gia đình Vessa.. Nếu có người từ gia đình Sudda, xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, nhờ pháp và luật do Như Lai tuyên thuyết, người ấy từ bỏ sát sanh.. có chánh kiến, người ấy được xem là thành tựu chánh đạo, thiện pháp”.1
Nhìn chung, quan niệm về tài sản do Đức Phật đề xướng là một quan niệm hoàn toàn xác đáng và nhân bản, khác biệt với chủ trương hẹp hòi và phi lý của các Bà-la-môn. Chủ trương tài sản của các Bà-la-môn chỉ là một tín điều độc đoán, có công năng duy trì cái trật tự không công bằng của một xã hội trì trệ, thiếu sáng suốt, thiếu tình người; trong khi chủ trương của Đức Phật mở ra một viễn cảnh hoàn toàn tươi sáng trong quan niệm về con người và tiến bộ xã hội. Các Bà-la-môn dùng uy quyền giai cấp và Đức tin tôn giáo nhằm mê hoặc quần chúng, hạn chế mọi cơ hội tiến triển của con người và xã hội; trong khi Đức Phật khuyến khích tiến bộ xã
_________________
1 Kinh Esukàrì, Trung Bộ.
hội bằng cách đề cao sự phát triển nhân tính. Hẳn nhiên, chủ trương mọi giai cấp đều bình đẳng về phương diện giác ngộ do Đức Phật đề xướng là một thách thức lớn đối với tầng lớp Bà-la-môn đương thời, những người luôn muốn giành cho mình những đặc ân và đặc quyền về vị thế xã hội. Mặt khác, quan niệm bình đẳng của Ngài đã chắp cánh ước mơ cho nhiều tâm hồn từ lâu bị khép kín trong niềm tin lầm lạc do các Bà-la-môn áp đặt. Các chuyện tích Phật giáo đề cập sự kiện có rất nhiều người sung sướng đến rơi nước mắt khi được Đức Thế Tôn chấp nhận cho xuất gia gia nhập đoàn thể Tăng già đáng kính của Ngài. Câu chuyện kẻ quét rác Sunìta trở thành bậc A-la-hán lưu trong tập Trưởng lão Tăng kệ là một ví dụ điển hình về tác dụng tích cực của chủ trương bình đẳng do bậc giác ngộ đề xướng, một chủ trương làm nức lòng các tầng lớp hạ đẳng đương thời, được thể hiện qua những lời tán thán trân trọng của quần chúng dành cho Ngài: “Như người dựng đứng lên những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ lạc lối, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc”.Chuyện kể như vầy:
“Sunìta ra đời trongmột gia đình đổ rác, và sống với nghề đi quét đường, không đủ tiền để sống khỏi đói. Một hôm, Thế Tôn cùng với một số
Tỷ-kheo tùy tùng vào thành Vương xá để khất thực và đi đến con đường Sunìta đang quét đọn. Sunìta đang quét các đống rác gom lại từng đống, đổ vào thùng rồi gánh mang đi. Khi Ngài thấy bậc Đạo sự đi đến với đoàn tùy tùng, Ngài cảm thấy hoan hỷ xúc động, và không tìm được chỗ để ấnnúp, Ngài đứng sát như đính vào vách tường và chấp tay vái chào. Khi đức Bổn sự đến gần, Đức Phật với lời rất dịu ngọt hỏi Ngài sao cam phận sống đời sống khổ sở như vậy, và có muốn xuất gia không? Ngài vuimừng chấp nhận và được đức Phật độ cho xuất gia với câu nói: “Hãy đến, này các Tỷ-kheo!” Bậc Đạo sư đưa Ngài về tịnh xá, dạy cho Ngài một phương pháp Thiền quán. Phát triển thiền quán,Ngài chứng được sáu thắng trí. Rồi nhiều Tỷ-kheo khác hỏi Ngài sanh ra từ gia đình nào, vì sao lại xuất gia, làm thế nào để chứng quả, Ngài trả lời cho họ với những bài kệ:
Ta sanh nhà hạ tiện,
Nghèo khổ không đủ ăn,
Nghề Ta rất hèn hạ,
Ta kẻ quét hoa rơi.
Ta bị người nhàm chán,
Miệt thị và khinh bĩ,
Hạ mình xuống thật thấp,
Ta kính lễ quần chúng.
Rồi Ta thấy đức Phật,
Cầm đầu chúng tỷ kheo,
Bậc Đại hùng vào thành,
Magadha tối thượng.
Ta quăng bỏ đòn gánh,
Đến gần để đảnh lễ,
Với lòng thương xót Ta,
Bậc thượng nhân đứng lại.
Lễ chân Đạo sư xong,
Ta liền đứng một bên,
Ta xin được xuất gia,
Bậc tối thượng mọi loài.
Bậc Đạo sự từ bi,
Từ mẫn khắp thế giới,
Nói:”Hãy đến,Tỷ-kheo”,
Đại giới,Ta thọ vậy.
Rồi Ta sống trong rừng,
Một mình không biếng nhác,
Ta theo lời Đạosư,
Như bậc chiến thắng dạy.
Trong đêm canh thứ nhất,
Ta nhờ các đời trước,
Trong đêm canh chặn giữa,
Thiên nhãn Ta thanh tịnh,
Trong đêm canh cuối cùng,
Ta phá khối si ám”.1
_______________
1 Trưởng lão Tăng kệ, Tiểu Bộ.