Tìm kinh sách
Vần A-Z:
Huyền Thoại Duy-Ma-Cật

Huyền Thoại Duy-Ma-Cật

Tác giả: Tuệ Sỹ. Năm xuất bản: 2007. Số trang: 318.

Chương 13: Chương III: Hội Kiến Các Thanh Văn, I. Những Hình Tượng Mâu Thuẫn Và Phản Diện (Trang 75 - 78)

CHƯƠNG III
HỘI KIẾN CÁC THANH VĂN
 
DẪN
Duy-ma-cật  hiện bệnh.  Ông  suy  nghĩ:  “Ta  nay mang bệnh.  Thế  tôn  đại  bi  há  không  đoái tưởng?” Phật hiểu rõ ý của Duy-ma-cật, bảo các Đại  Đệ tử  đi  thăm bệnh. Lần lượt  các  ngài từ chối, không dám nhận lời, và mỗi vị tường  thuật lại  các  ngài  đã từng gặp  Duy-ma-cật  trong trường hợp nào.
I. NHỮNG HÌNH TƯỢNG  
MÂU THUẪN VÀ PHẢN DIỆN

 
Ta  chỉ  có  thể  biết  được  diện mạo của  ta  khi  nhìn  vào  ảnh phản  chiếu  trong gương. Đó  là  ảnh  giả,  nhưng  nó  phản  ảnh trung  thực  nhất  chính  diện mạo của  ta. Những  người  khác nhìn  thấy  ta bằng  chính  khuôn mặt  thực  không  phải  trong gương, nhưng không  thể biết rõ ẩn  tàng trong khuôn diện đó
là  những  gì.  Tình  yêu,  thù hận,  đam mê,  có  thể  được  biểu hiện qua đó, nhưng cũng có thể được che dấu để đánh lừa qua đó. Riêng ta nhìn thấy ta trong gương, hình ảnh ấy không lừa dối  ta. Kinh  nghiệm được  tích lũy để  nhận  biết sự vật, nhìn nó từ cái không phải  là nó. Giả hay thực, chân  lý được khám phá tùy theo góc độ người nhìn. Sự khôn ngoan này thật giản dị,  được  kinh  nghiệm  ngay từ  tuổi mới lớn, từ  khi bắt  đầu hiểu rằng  có  những  điều  ta muốn  nhưng
người  khác  không muốn và chỉ có thể giữ được nó nếu biết buông bỏ nó như thế nào. Biết  cách  cho, sẽ  biết  cách  nhận. Sự  thật  đơn  giản  ấy cũng chỉ điểm cho  ta biết rằng, hãy biết  thoát  ly  thế gian để hiểu rõ thế gian, biết quan sát những gì không phải ta để hiểu rõ ta đang ở đâu.  
Ta lớn  lên và khôn ngoan hơn, bắt đầu từ chỗ học để biết gọi tên từng sự vật; gọi theo cách của người khác chứ không phải theo cách mà  ta  tùy ý muốn. Học để biết quy  luật di chuyển của sự vật,  tác động hỗ tương của cái này  lên cái kia;  thuận theo vật, mượn sức của vật để tăng cường sức mạnh của mình. Sự vật tồn tại  trong không gian ba chiều, di chuyển  trên một mặt phẳng; mặt  trời không  thể  soi tỏ vật bên dưới  chậu úp; cánh tay người không thể bắt được con chim đang bay ngang qua trên trời; mắt người không thể nhìn thấy bên kia vách đá. Sự khôn ngoan bắt đầu được  tích lũy  theo hướng khác; học để biết cách bốc sự vật  ra khỏi chướng ngại của không gian ba  chiều,  đưa sự vật  di  chuyển  bên  ngoài  giới hạn của mặt phẳng. Tuổi  thơ lớn  lên và khôn ngoan hơn bằng những câu chuyện  thần  tiên,  những  truyện kể  hoang  đường. Có  những người không bình  thường như tất cả những người khác. Đời sống của họ được kể lại cũng theo lối không bình thường như các chuyện kể hằng ngày. Họ là những nhân vật huyền thoại, của những mẩu chuyện thần tiên.  
Xá-lợi-phất ngồi một mình  trong hang động u tịch, mà  thân như gỗ mục,  tâm nguội lạnh như  tro  tàn. Mục-kiền-liên bấm ngón chân  làm rung chuyển cung điện của các thiên thần. A-na-luật nhìn thấy thế giới ba nghìn rõ như đang nhìn thấy quả xoài  trong  tay.  Những  chuyện  như  thế  không  thể  tìm  thấy trong sinh hoạt thường nhật của xã hội loài người. Với một số người,  đó  là  các  chuyện kể  hoang  đường về  những  người không  bình  thường. Với một số  khác,  đó  là  hình  ảnh  phản diện, nhưng vô cùng trung thực và sống thực cho một chân lý nào đó vượt ngoài khả năng
tư duy luận lý của con người. Sự thật vẫn được khám phá tùy theo góc độ người nhìn.
Khi  nhìn  và  thấy mình  trong gương,  ta biết đó  là hai  nhưng chỉ  là một.  Hai  mà  không  phải  là  hai, từ một Sự  thật tầm thường lại mang  tính nghịch  lý. Tính nghịch  lý nằm ở đó, ở trong mối quan hệ  thường nhật của ta và vật. Điều đó không ảnh hưởng gì đến sinh hoạt thực tế. Cho đến khi nghịch cảnh, thất bại,  điều  mà  ta gọi  là  những vấp  ngã  trên  đường  đời, hoặc những khi  biết mình bị phản bội  hay chính mình đang phản bội,  những  khi  ấy  ta cố  nhìn sự vật từ một  ảnh  chiếu khác của nó, cố gắng nhìn nó bằng cái không phải nó;  là hai mà không phải là hai.  
Đối với số  đông, sự  biến  ngang  trái  dù  trầm  trọng  đến  đâu, phản tỉnh cũng chỉ đến một mức nào đó rồi vẫn buông xuôi, như người bị đắm, mặc cho nước cuốn, không còn đủ sức bơi ngược dòng để vào bến an  toàn. Với một số người khác,  trật tự thế giới bỗng đảo lộn. Nó bỗng chốc trở thành không phải là nó. Hai mà không phải là hai.  
Vậy,  thế nào  là không hai? Khi được hỏi như vậy, Duy-ma-cật im lặng.
Đó  là  chân  lý  vô  ngôn,  được  diễn tả bằng sự  im lặng của Duy-ma-cật trước yêu cầu khẩn  thiết của Bồ-tát Văn-thù. Đó là điều được nhắc lại trong bài Tựa cho Duy-ma-cật sở thuyết kinh của Tăng  Triệu:  “Thánh  trí vốn  vô  tri,  mà muôn  vàn phẩm  loại đều được soi tỏ. Pháp  thân vốn không hình tượng, nhưng lại ứng  hiện  theo từng  hình tướng  đặc  thù. Vần  điệu chí  cao  thì vẫn  không lời,  mà  thư tịch  huyền  vi  khắp nơi quảng bá.”
Cho  nên, tất cả  những  gì Phật  thuyết, Phật  chế  định,  đều  là phương  tiện quyền xảo. Nhưng phương  tiện ấy  xuất phát từ cảnh giới thực chứng của trí tuệ siêu việt của Phật, chứ không phải chỉ là những thứ bày đặt tạm thời. Đó là chỗ mà các nhà cải cách
Đại  thừa, muốn vận dụng Phật pháp  thích ứng  theo từng thời đại, nhưng vẫn không xa rời yếu tính của Pháp.  
Duy-ma-cật, mà các cuộc luận đạo với hàng Thanh văn được thấy  chi  tiết  trong  phẩm  này,  nhìn từ  góc  độ  xã hội học,  là một nhà vận động Đại  thừa. Nghĩa  là nhìn từ mặt ngoài của hiện tượng, Duy-ma-cật triệt để công kích từ tập quán tư duy cho đến thực tiễn hành trì và sở chứng của các Đại Thanh văn. Điều  đó dẫn  đến  quan  điểm  cho rằng,  trong một  giai  đoạn lịch sử nhất định,  trong nội bộ phát  triển của đạo Phật đã có những  mâu  thuẫn  gay gắt  giữa bộ  phận bảo  thủ,  và  thành phần cải cách. Nhưng, ở đây chúng  ta không nhìn từ góc độ đó  để  có  quan  điểm  đó. Với  chúng  ta, Duy-ma-cật  là  hình tượng mâu  thuẫn nội  tâm của từng  cá  nhân học  Phật  và  tu Phật. Những mâu  thuẫn ấy  càng  lúc càng gay gắt, nhưng tự bản  thân  chúng tự  điều  hòa  để dẫn  người  tu tập đến  những cảnh giới thực chứng cao hơn. Để thấy, để biết, cảm nghiệm, những gì mà  trước, từ vô lượng kiếp về  trước, chưa hề  thấy, chưa hề biết. Chân  lý không có công thức cố định để theo đó mà kiểm nghiệm giá  trị chứng ngộ. Cho nên, như kinh Pháp hoa diễn tả, các người con của nhà phú hộ khi  thoát ra khỏi căn  nhà lửa, bấy  giờ mới  thật  ngạc  nhiên  thấy  mình  nhận được những  thứ mà  trước đây chưa bao giờ có  trong ý nghĩ, trong tưởng tượng, trong tư duy. Chân  lý,  là điều được khám phá, chứ không phải là điều được chứng minh theo công thức cho sẵn. Quả thật, không có công thức nhất định để chúng  ta phê phán sở tri và sở hành của Duy-ma-cật được giả thuyết là vượt  trên sở  tri  và sở chứng của  ngài Xá-lợi-phất. Cần phải nhìn từ phía nội  tâm để  thấy Xá-lợi-phất  là hình tượng phản diện của Duy-ma-cật. Nếu tự thấy mỗi chúng  ta  là một Duy-ma-cật, thì sự xuất hiện của Xá-lợi-phất như  là nhân tố xung đột nội  tâm, vạch  ra giới hạn khắc nghiệt giữa  ta và  thế giới quanh ta, với những hệ lụy và giải thoát, giữa thanh tịnh và ô nhiễm. Phải
/40
 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
🙏 Trợ Lý Phật Pháp AI »