Tìm kinh sách
Vần A-Z:
Huyền Thoại Duy-Ma-Cật

Huyền Thoại Duy-Ma-Cật

Tác giả: Tuệ Sỹ. Năm xuất bản: 2007. Số trang: 318.

Chương 38: III. Nhân Cách Siêu Việt (Trang 293 - 300)

vì Phật tính vốn bình đẳng như hư không  trong tất cả mọi  loài, mọi quốc độ, với sự  tôn kính vô cùng đối với đức Phật ở đây, đồng cảm vô hạn với các Bồ-tát thị hiện trong thế giới  này,  và  yêu  thương không cùng tận với hết  thảy chúng sinh  chìm  ngập  trong  cõi Tà-bà  đầy  thống  khổ  nhưng cũng cực kỳ ương ngạnh này.  
Không tận hữu vi, Bồ-tát chấp nhận sự tồn tại của dị biệt giữa các  loại chúng sinh mà kiến  thiết quốc độ thanh tịnh. Không trụ  vô  vi, Bồ-tát  nhận  thức  tính  bình  đẳng  như hư  không trong tất cả các  loại chúng  sinh,  nên mọi giá  trị  cá biệt đều được  kính  trọng  như  là  giá  trị  phổ  quát. Không tận hữu  vi, nên Bồ-tát xây dựng quốc độ  thanh tịnh không bằng hận  thù tranh  chấp. Không  trụ  vô  vi,  nên Bồ-tát  xây dựng  quốc  độ thanh tịnh bằng tình yêu và sự kính trọng giữa các loại chúng sinh.
III. NHÂN CÁCH SIÊU VIỆT
 
Bài  pháp  mà  đức  Thích  Tôn  giảng  cho  các Bồ-tát  Chúng hương về môn giải thoát gọi  là “Tận-Vô tận”  là nội dung mà Bồ-tát cần học tập để  theo đó sống và hành động với  tâm tư mở rộng, bao dung, vượt  lên mọi giới hạn quốc giới, chủng tộc, thiết lập những giá  trị phổ quát để tất cả mọi cộng đồng sinh  loại cùng tồn tại trong ý nghĩa bình đẳng, tương thân và tương kính. Tuy nhiên, những giá  trị phổ quát cũng vẫn còn là giá  trị quy ước. Chúng được nhận  thức  trong mối quan hệ giữa bên này và bên kia, dù được nói  là siêu việt cả hai bên. Chân  lý được nhận thức từ mối quan hệ  là chân  lý tương đối. Đó  là hiện  thực được nhìn từ những mặt đối lập: tịnh và uế, chết và  tái sinh… Các  triết gia tư biện suy  lý sẽ đưa các mặt đối lập của thực tại này đi đến một chỉnh thể thống nhất bằng quá  trình biện chứng. Hiện  thực tự phủ định chính nó để  trở thành phi  thực. Hiện  thực không tự phủ
định, không  là một mâu  thuẫn nội tại, hiện  thực ấy sẽ không  trở thành cái gì cả. Nó không  trở  thành cái khác với nó hiện hữu, hiện  thực như vậy  là  im  lìm bất động, không  trở  thành. Cái gì không đang trở  thành, cái đó không đang  là gì cả. Thực và bất  thực, cặp mâu  thuẫn  này  được  nâng  lên  thành tổng  đề,  là  Thực tại Tuyệt đối bất nhị.
Long Thọ  nói:  “Cái  gì  là  duyên  khởi,  tôi  nói  cái  đó  là  tính Không.  Tính  Không  ấy  là  giả  danh.  Và  chính  nó cũng  là trung đạo.”25
Mỗi  xã hội  bao gồm  nhiều  cá  thể. Mỗi  cá  thể  quan hệ hỗ tương cùng tồn tại. Quy  luật tồn tại đó phù hợp với điều mà Long Thọ nói là tính Không. Tính Không ấy vẫn là khái niệm quy ước tức giả danh. Nhưng nhìn từ điểm thống nhất của hai mặt  thực tại, hay của mọi tồn tại, hỗ tương quan hệ,  thì  tính Không ấy  là giá  trị phổ quát mà  trên nền tảng đó mọi  thành viên xã hội cùng tồn tại  trong hỗ tương quan hệ. Giá  trị phổ quát đó, nói một cách rộng rãi,  là nền tảng cho mọi xã hội dị biệt cùng tồn tại, là điều mà Long Thọ nói là Trung đạo.  
Giá  trị phổ quát của xã hội ấy  luôn  luôn được biểu hiện nơi một  người,  hiện  thân nơi một  nhân vật lịch sử. Đó  là  kinh nghiệm lịch sử. Do đó để nhận  thức một cách minh nhiên và thâm  nhập
___________________________-                                                
25 MK.  xxiv.  18:  yaḥ  pratītyasamutpādaḥ  śūnyatāṃ tāṃ  pracakṣmahe/ sā prajñaptỉ upādāya pratipat saiva madhyamā. Hán dịch của La-thập: 眾因緣生法我說即是無亦為是假名亦是中道義.  Cách dịch  khiến  các  nhà giải  thích  phổ  thông  hiểu rằng:  pháp  sinh bởi  nhân  duyên,  pháp  ấy  là không, là giả danh, và trung đạo. Nhưng trong Phạn bản, không phải pháp duyên khởi là giả danh và trung đạo; mà tính Không là giả danh và trung đạo. Bởi, đại từ sā trong nửa tụng dưới là giống cái không thể thay thế từ pratītyasamutpādaḥ  (duyên  khởi) vốn  là  giống  đực. Tất  nhiên  nó (sā) thay  thế từ  śūnyatām  (tính Không)  trong nửa tụng  trên,  vì từ này  giống cái. Xem giải thích của Candrakīrti, Prasannapada.
giá  trị  phổ  quát,  người  ta  chiêm  nghiệm lịch sử qua từng nhân vật đại biểu. Ở đây, nếu ta nói, giá trị phổ quát là điều mà Long Thọ gọi  là  trung đạo; thì  trung đạo ấy được nhân  cách  hóa,  được  hiện  thân  như  là  Như  lai.  Như  lai  là Tuyệt đối  thể của tồn tại. Nhưng cứ từng  thời điểm đặc  thù Như  lai xuất hiện để biểu  trưng giá  trị đặc  thù của  thời điểm lịch sử ấy. Bởi  vì, Như  lai,  trước hết  là  nguyên  lý  như  thực của tồn tại nó như là chính nó. Cái gì tồn tại nó như là nó, cái đó luôn luôn như vậy là như vậy, không biến đổi.26
Đây  là  ý  nghĩa  cho  đoạn  kinh,  sau  khi  các Bồ-tát  Chúng hương trở về quốc độ của mình, ở đây đức Phật Thích-ca hỏi Duy-ma-cật: “Khi Ông muốn thấy Như  lai, Ông thấy Như  lai như thế nào?” 27 Duy-ma-cật trả lời: “Khi con muốn thấy Như lai,  khi  ấy  con  thấy Như  lai bằng sự  không  thấy. Con  thấy Như lai không sinh từ tiền tế, không đến từ hậu tế, không tồn tại trong hiện tại.”28
Ông nói  tiếp: “Bởi vì tự  tính Như của sắc  là phi sắc; tự  tính Như của thọ là phi thọ. Cho đến, tự tính Như của  thức  là phi thức.”
Như lai như vậy là thực tại của thắng nghĩa, chân lý tuyệt đối. Tùy  nhân  duyên,  tùy  điều  kiện  thích hợp, bởi  thời  gian  và phương vực, Như lai xuất hiện trong muôn vàn sai biệt. Thì ở đây, trong thế giới quy ước, Duy-ma-cật là ảnh chiếu từ cảnh giới  thắng nghĩa ấy. Cho nên, không phải ngẫu nhiên hay vô tình
_____________________                                                
26 Candrakīrti,  Prasannapadā,  tr.  265:   tathābhāvo’vikāritvaṃ  sadaiva sthāyitā.
27 VKN:  yadā  tvaṃ  kulaputra  tathāgatasya  darśanakāmo  bhavasi  kathaṃ tvaṃ tathāgataṃ paśyasi?
28 VKN:  yadāhaṃ  bhagavaṃs  tathāgatasya  darśanakāmo  bhavāmi  tadā tathāgatam apaśyanayā paśyāmi pūrvāntato ‘jātam aparantato saṃkrāntaṃ pratyutpanne dhvany asamhitaṃ paśyāmi.
mà Xá-lợi-phất lại hỏi Duy-ma-cật: “Ông  thác ở đâu mà tái sinh nơi này?” Duy-ma-cật hỏi  trở lại: “Pháp mà Thượng tọa tự  thân  chứng  ngộ,  pháp  ấy  có  chết  đi  và  tái  sinh chăng?”29
Đoạn đối đáp này cũng có ý nghĩa đặc thù. Trước hết, Xá-lợi-phất hỏi Phật:  “Cư sỹ Duy-ma-cật  này  chết từ  cõi Phật  nào mà tái sinh đến cõi Phật này?” Phật không trả lời mà bảo Xá-lợi-phất nên hỏi thẳng Duy-ma-cật. Rồi hỏi đáp xảy ra như đã dẫn.  
Bởi vì trong đoạn dịch của La-thập không có việc Xá-lợi-phất hỏi Phật trước, cho nên các bản chú giải Trung Hoa dựa trên bản dịch  này  không  biết  đến  ý  nghĩa  trực  tiếp  và  gián  tiếp trong vấn đáp này.
Đối với hàng Thanh văn,  thân Phật  là  thân ngũ uẩn, chịu chi phối của quy  luật sinh diệt. Vì vậy mới có sự kiện Phật bệnh và A-nan  đi  xin sữa  bò  và  nhân  đó mà  có Duy-ma-cật  chất vấn.30 Cũng  theo ý nghĩa đó Xá-lợi-phất muốn biết Duy-ma-cật chết ở đâu mà sinh ở đây, có sinh có chết.
Được  Phật  khuyến  khích, Xá-lợi-phất hỏi  thẳng  ý  nghĩ của mình với Duy-ma-cật, nhưng lại không nhận được câu trả lời tương ứng với  câu hỏi. Ông  giải  thích:  “Chết  là tướng  gián đoạn của  các  hành.  Sinh  là tướng  tiếp nối của  các  hành.”31 Điều đó khẳng định sống và chết là những hiện tượng tiếp nối như  những  con  sóng  trên  đại dương. Khẳng  định  này  được thấy  trong tất cả kinh điển Phật giáo, nguyên  thủy cũng như Đại  thừa. Tuy  nhiên,  trong  khẳng  định của Duy-ma-cật  còn hàm  chứa  tính  đồng  nhất
____________________                                                
29 VKN:  sthavireṇa  dharmaḥ sākṣātkṛtaḥ  kaccit  tasya  dharmasya  cyutỉ upapattir vā?
30 Xem phẩm iii “Chúng đệ tử.”
31 Các bản  Hán dịch  có hơi  khác với  Phạn,  VKN:  cyutir  iti… abhisaṃskāralakṣaṇapadam  etat  upapattir  ity  abhisaṃskāraprabhanda
giữa  hai  thế  giới mặc  dù  trên mặt hiện tượng cả hai cách biệt bởi không gian, và cả  thời gian. Cho nên, trong ý nghĩa cứu cánh, Duy-ma-cật không thuộc về thế giới này, cũng không thuộc về thế giới kia.
Trong đối thoại này, chúng ta cần có nhận thức về quan điểm Ba thân trong giáo nghĩa Đại thừa. Nếu hỏi về Pháp thân, thì như Duy-ma-cật  đã  trả lời Phật:  “Thấy Phật bằng sự  không thấy.” Bởi vì Như  tính của sắc  là phi sắc. Pháp  thân Phật  là Như tính. Không thể nhìn Phật bằng sắc; không thể nghe Phật bằng  âm  thanh;  ai  hành  như vậy  là  hành  tà  đạo,  không  thể thấy Phật. Phật được thấy từ Pháp  thân; vì  thân Phật  là Pháp thân. Nhưng Pháp  tính  thì vượt ngoài nhận  thức. Trong kinh Kim  cang, Phật  nói  như vậy.32 Thân Phật,  như  là  pháp  tính, như vậy  là  thân tịch  diệt,  tuyệt  đối vắng lặng,  không  dao động  như  đại dương  không  chút gợn  sóng.  Thân  như vậy không  thể  thấy,  không  thể  diễn  đạt. Bồ-tát  là  con  chân  thật của Phật, lưu xuất từ thân như vậy, từ pháp tính như vậy, nên Duy-ma-cật không  thể  trả lời  ngài Xá-lợi-phất  là  sinh ở đâu và chết ở đâu.
Thế  nhưng, như mặt  trăng bất động giữa hư không, mà ảnh của  nó  hiện  khắp nơi; nơi  nào  có nước, nơi  đó  có  trăng; tỏ hay mờ  tùy  theo nước  trong  hay  đục, nước lặng  hay nước sóng. Cũng vậy,  Pháp  thân  Phật bất  động, tịch tĩnh,  nhưng tùy  theo cơ cảm,  tùy  thời  và  tùy chốn, được  thấy xuất hiện, rồi biến mất. Đó là thân Ứng hóa tùy theo loại, tùy theo thời. Đó  là  thân mà hết  thảy  phàm  phu  có  thể  thấy,  có  thể  nghe; nhờ đó mà được biết pháp,
__________________________                                                                                                 
…, chết là hình thái của các tác hành; sự tiếp nối của các tác hành.  
32 Vajracchedikā:  ye māṃ rūpeṇa cādrākṣurye māṃ  ghoṣeṇa cānvayuḥ  mithyāprahāṇaprasṛtā na māṃ drakṣyanti te janāḥ ||1|| dharmato buddhā draṣṭavyā dharmakāyā hi nāyakāḥ  | dharmatā ca na vijñeyā na sā śakyā vijānitum ||2|| Bài kệ thứ hai trong Phạn bản, không có trong bản dịch của La-thập. Hán dịch của Huyền Trang: 應觀佛法性 即導師法身 法性非所 識 故彼不能了.
 thấy được đạo, để dẫn đến chứng đắc giải  thoát, Niết-bàn. Cho nên,  tuy Duy-ma-cật không  trả lời, thì Phật trả lời thay: Duy-ma-cật từ một thế giới có tên là Diệu hỷ; ở đó có Phật hiệu  là Vô Động. Ông từ đó mà đến nơi này.33  Để minh giải ý nghĩa đến và đi, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, Duy-ma-cật nói với Xá-lợi-phất: Ánh sáng mặt trời  luôn  luôn  đến nơi  nào  có  bóng tối,  không  phải  vì  ánh sáng mặt trời có xu hướng cọng tồn với bóng tối. Nhưng nơi nào bóng mặt trời xuất hiện, nơi đó bóng tối đi mất. Đó  là ý nghĩa Bồ-tát từ tịnh độ đi đến uế độ.
Dù là tịnh độ hay uế độ, dù ở đây hay ở kia, thảy đều  là biểu hiện từ phương  tiện  trí của Phật. Cho nên, thân Phật và quốc độ Phật cùng tương ứng, như  trăng với nước. Thế giới Diệu hỷ,  được  giả  thiết  là bản  nguyên bản  khởi của Duy-ma-cật, trong tự  tính, tồn tại như  là pháp  tính,  thì  thế giới đó không đến, không đi, không sinh, không diệt. Nhưng khi thế giới thị hiện  cho  chúng  sinh  thấy, nơi  đó cũng  có sự  hiện  diện của loài người,  loài  trời, cũng có các hàng Thanh văn, Bồ-tát, thì nơi đó, một cách tương ứng, cũng tồn tại  những  núi,  những sông, mặt trời, mặt trăng, các vì sao, v.v. Thế giới có đến, có đi. Nếu Duy-ma-cật tự thân đã từ đó mà đến, thì Ông cũng có thể mang cả thế giới ấy đến nơi đây. Khi ấy, cả thế giới Diệu hỷ  to lớn, huy hoàng  tráng lệ kia, bỗng chốc nằm gọn  trong lòng  tay của Ông,  và tất cả  đại  chúng  đang  hiện  diện  trong vườn  xoài của kỹ nữ  Am-ma-bà-lị  đều  có  thể  chứng  kiến. Trong khi đó, những ai  trong cõi Diệu hỷ mà có  thần  thông, đều cảm nhận  thế giới này bị lệch ngoài quỹ đạo của nó; tất cả đều kinh sợ. Như vậy, dù  thế giới Diệu hỷ  là cõi tịnh độ, nhưng  đó  không  phải  là  thế  giới vĩnh hằng.  Nó  có  thể bị chuyển dịch, tất bị chi phối bởi quy luật sinh diệt, vô
___________________________                                                
33 Khuy Cơ,  tr.  1107a:  “Phật  hiệu A-súc,  đây dịch  là Vô Động.  Tám  gió không nhiễu, bốn Ma không xâm, thường an trú, không biến đổi, nên gọi là Vô Động. Vì để hóa độ chúng sinh, Ông từ đó tái sinh nơi đây.”
 thường. Các Thanh văn, Bồ-tát trong đó chợt kinh sợ, cho nên các vị ấy cũng  không  phải  đang tồn tại  trong cảnh  giới  vô  vi. Họ cũng chịu quy luật sinh diệt như thế giới mà họ đang sống.
Duy-ma-cật từ đó đến. Các đại chúng ở đây cũng có  thể  tái sinh đến đó, nếu nhân duyên  thích hợp. Đến điểm  này  thì  ý nghĩa  bình  đẳng  giữa  các  quốc  độ  được  nâng  lên một tầng nhận thức nữa. Và ở trong ý nghĩa đó, giá trị phổ quát bấy giờ được nhận  thức từ bản  thể  luận, từ  trong tự  tính bản nguyên của nó.
Cho đến đây, lý tưởng Bồ-tát đạo, kiến thiết một thế giới Phật tính, mà tự tính là bình đẳng như hư không, đã được trình bày đến điểm tận cùng lý tính của nó.  
Vậy rồi, vườn xoài của kỹ nữ, và những vương  tôn công tử đến tìm lạc thú kia, tất cả sẽ trở thành  là cái gì, trong khoảng không gian vô cùng, thời gian vô tận này? Mỗi người lại quay trở lại bên giường bệnh của Duy-ma-cật để tự  tìm cho mình một câu trả lời. Một câu trả lời quyết định cho đời này và cả nhiều đời sau.
/40
 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
🙏 Trợ Lý Phật Pháp AI »