Tìm kinh sách
Vần A-Z:
Huyền Thoại Duy-Ma-Cật

Huyền Thoại Duy-Ma-Cật

Tác giả: Tuệ Sỹ. Năm xuất bản: 2007. Số trang: 318.

Chương 20: Chương VI: Bất Tư Nghị , I. Trụ Và Vô Trụ (Trang 171 - 175)

CHƯƠNG VI
BẤT TƯ NGHỊ
 
I. TRỤ VÀ VÔ TRỤ

 
1. Xá-lợi-phất
Tôn giả Xá-lợi-phất là hình ảnh phản diện của những gì được diễn giải bằng  ngôn ngữ  trong Duy-ma-cật. Cũng như  trong nhiều kinh điển Đại  thừa khác, Xá-lợi-phất  là hình ảnh phản diện của Văn-thù. Trong Pháp hoa, Văn-thù báo hiệu Phật sẽ công bố Nhất thừa. Nhưng chính Xá-lợi-phất thỉnh Phật diễn
nói  những  điều mà từ  lâu  Phật  không  nói. Những  điều  ấy, theo cách nhìn từ Pháp hoa, đã  là mối xung đột nội  tâm gay gắt trong hàng Đại Thanh văn.  
Tất  nhiên, bậc  Thánh  đã  chứng bất  động  tâm  giải  thoát, không còn một pháp nào có thể làm dao động tâm tư các ngài. Nhưng nếu  theo đó mà suy  luận các ngài  thờ ơ với những gì tốt hay xấu xảy  ra cho mọi người chung quanh, có  thể  trong cung  cách  nào  đó  người  ta  đã  nhìn  các vị  Thanh văn  như những  Thánh  giả vị kỹ,  chấp  chặt lấy  an lạc  giải  thoát  cá nhân,  không  còn  biết  đến  đau  khổ của  người  đời.   Nhưng chính  Pháp  hoa  đã  cho  thấy  những  gì  ẩn  kín  bên dưới  cái phong  thái  lãnh đạm  ấy. Ở đây, Tôn giả  thấy rằng Niết-bàn mà ngài đã chứng đắc thật sự không thể là cứu cánh. Còn cứu cánh vĩ  đại,  bao  la  vô tận nữa, cần  đạt  đến,  cùng với  tâm nguyện đại bi vô biên. Từ chỗ đó, chính Xá-lợi-phất là người gõ cửa để mở ra cánh cửa dẫn vào thế giới bao la của Phật trí. Không ngang qua nhân cách và  trí  tuệ của Xá-lợi-phất, hạng phàm phu  thấp kém còn chìm ngập trong dục
vọng ô nhiễm, đừng có tự hào mình đủ tầm nhìn để nhìn thấy hình ảnh vĩ đại của đức Phật. Có thể một vài người học Đại thừa, tự thấy mình hiểu Duy-ma-cật, ngang bằng Văn-thù, khi giảng đến Xá-lợi-phất đã tỏ ra ngạo mạn, cho rằng trí tuệ Thanh văn thấp kém, chẳng hiểu gì cả.  
Lại nữa, trên hội Hoa nghiêm,  trong  tinh xá Kỳ-hoàn, người phát hiện ra Văn-thù chính là Xá-lợi-phất. Rồi tôn giả dẫn số đông các Tỳ-kheo trẻ, là những đệ tử cộng hành, nghĩa là luôn luôn theo gót thầy, đến yết kiến Văn-thù. Các Tỳ-kheo này sau khi đảnh lễ Văn-thù, họ suy nghĩ: “Mong rằng với công đức lễ bái này, chúng ta sẽ hiểu biết thật tướng của pháp như Hòa thượng Xá-lợi-phất.” Trong cách nhìn của họ, không có sự hơn kém giữa Bồ-tát Văn-thù và Hòa thượng bổn sư của họ là Xá-lợi-phất về mặt trí tuệ, nhận thức thật tướng của các pháp.
Nhưng họ sẽ theo gót Văn-thù. Dưới sự hướng dẫn của Văn-thù, một thế hệ Tỳ-kheo trẻ sẽ lên đường, mang ngọn đèn chánh pháp đi cùng khắp thế gian.1
Nơi mà các Tỳ-kheo trẻ được Thầy Xá-lợi-phất giới thiệu đến với Văn-thù là Thiện trụ lâu các.2 Đó là biểu tượng cho cảnh giới trong đó tâm hoàn toàn an trụ, đứng vững. Cũng như các Tỳ-kheo trẻ này đã hoàn toàn đứng vững trong Thánh đạo. Nhưng rồi  sau đó, Văn-thù rời khỏi chỗ này. Bồ-tát lên đường, đi vào
_______________________                                                
1 Hoa nghiêm bản 60 (T9n278, tr. 686c10).
2 Skt. Pratiṣṭhānakūṭāgāra, nghĩa  là, ngôi nhà có cơ sở vững chắc. Cơ sở vững chắc cho sinh hoạt của Thanh văn là bốn niệm  trụ (Pali: cattāro satipaṭṭhānā), mà Phật nói là “con đường độc đạo khiến chúng sinh thanh tịnh, vượt qua các ưu bi, diệt trừ khổ não, đạt đến chính trí, chứng nghiệm Niết-bàn.” ekāyano ayaṃ bhikkhave maggo sattānaṃ visuddhiyā sokapariddavāraṃ  samatikkanāya dukkhado-manassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhi-gamāya nibbānassa sacchikiriyāya. D.ii. 290.
 chỗ vô trụ xứ.3 
2. Giải thoát
Một điều không thể không đề cập đến ở đây. Và cũng có thể được đề cập đến nhiều chỗ nữa. Như đã biết, tên gọi khác của Duy-ma-cật sở  thuyết là Giải thoát bất tư nghị. Tựa đề thứ hai này cũng có thể được hiểu, do những sự việc  thần kỳ mà Duy-ma-cật làm được kể trong kinh, nên kinh có tên như vậy. Nhưng có lẽ trên tất cả những thần kỳ khác, đó là sự giải thoát ra khỏi những giới hạn ràng buộc của thân thể. Duy-ma-cật bắt đầu thị hiện phương  tiện bằng cách nằm bệnh. Người ta nói đến những ràng buộc của gia đình, của xã hội. Để giải thoát ràng buộc này cũng dễ thôi, đối với một số người. Đi tìm chỗ ẩn dật, xa lánh. Nhưng sự ràng buộc của thân xác, với những ham muốn bất trị của nó; từ ham muốn kiêu xa, phóng dật, cho đến những  ham muốn tầm thường nhất, như ăn và ngủ nghỉ. Những ham muốn nhỏ nhoi ấy được coi như tự nhiên, như  là ràng buộc của định mệnh tất nhiên. Cũng có khi một vị đại tướng thất trận chỉ vì không khống chế nổi cơn buồn ngủ,  hay một cơn sổ mũi.  Những  chuyện vặt vãnh thường nhật đó, chỉ khi nào làm sụp đổ cả một cơ đồ, kéo theo hàng vạn sinh mệnh, khi ấy mới nhận thức được ý nghĩa ràng buộc và giải  thoát của nó. Nhưng  thế gian không ai bận tâm đến những chuyện nhỏ nhặt đó. Vì cho đến mức đó, chỉ có thể nói đơn giản, đó là thiên mệnh. Vì thiên mệnh đã định như vậy, nên khi bắt đầu hành quân, đại tướng chợt sổ mũi. Nếu thật sự có thiên mệnh, thì thiên mệnh đã sử dụng phương tiện, sử dụng sợi dây thật vô giá trị, để trói buộc sinh mệnh cả hàng vạn người.
_____________________                                                
3 Gaṇḍa:  ...  bhikṣūn  anuttarāyāṃ  samyaksaṃbodhau  pratiṣṭhāpya anupūrveṇa  janapada-caryāṃ caran, “Văn-thù Vương tử  sau khi đã đặt các tỳ-kheo  an  trụ  trong Vô  thượng bồ  đề, lần hồi  du hành  trong nhân gian.”
Cho nên, dù vào tận núi thẳm, rừng sâu, người cũng không bứt được sợi dây trói ấy. Nó quấn theo cổ như bóng với hình. Với một Tỳ-kheo, điều đó có thể không quan trọng. Vì bất quá ông không thành chánh giác ngay trong đời này thôi. Nhưng với một người thế tục, mà địa vị càng cao, thì sự thắt chặt bất ngờ của sợi dây chuối đó càng trở nên nguy hiểm. Giải thoát được mối nguy hiểm ấy, quả  thật  là chuyện bất khả tư nghị, không ai nghĩ đến.  
Cũng trong ý nghĩa tương tự, khi A-nan tán thán những điều kỳ diệu, vị tằng hữu, xảy ra trong cuộc đời đức Thích tôn, cuối cùng, Phật bảo A-nan, còn có điều kỳ diệu hy hữu hơn nữa nơi Phật mà A-nan nên biết. Đó là: khi các cảm thọ xuất hiện, Như  Lai biết chúng; khi chúng tồn tại, Như Lai biết chúng; khi chúng biến mất, Như Lai biết chúng.4 Các cảm thọ đó đơn giản là  những cảm giác thông thường khi nóng hay lạnh chợt đến, rồi chợt đi. Trong từng phút giây, chẳng mấy ai ý thức sự xuất hiện hay biến mất của chúng. Chẳng có gì kỳ diệu. Nhưng với Phật, đó là điều kỳ diệu hơn cả việc thần thông biến hóa mà người đời khi nhìn thấy thì “lông tóc dựng ngược.”  
Những hành động ly kỳ của Duy-ma-cật về sau, nếu chưa được nhìn thấy từ phiên bản của ngài Xá-lợi-phất, chỉ là trò ảo thuật của thuật sĩ thượng thặng thôi.
3. Trụ xứ
Bồ-tát hành đạo vô trụ xứ. Thanh văn tu tập, cần phải an trụ tâm. Vì hướng đi khác nhau; đích đến đã khác nên chỗ dừng cũng khác. Do đó có ý nghĩa khác nhau liên hệ đến khái niệm trụ và vô trụ.
___________________                                              
4 Trung A-hàm  8  (kinh  32. Vị tằng hữu  pháp, T01n0026,  tr.  471c20). Cf. Accharya-abbhuta-sutta, M.iii. 124.
Kinh Kim cang mở đầu với câu hỏi của Tu-bồ-đề: “Người đã khởi  hành  trên cỗ xe Bồ-tát,  làm  thế  nào để  tâm  được đứng vững?”5 Khi cỗ xe đã lăn bánh khởi hành, người đánh xe cần biết đích đến, tức biết chỗ phải dừng. Đó là vấn đề trụ xứ của Bồ-tát.
Nơi khác, cũng  trên hội Bát-nhã, Tu-bồ-đề hỏi Phật: “Bồ-tát muốn  chứng  đắc Vô  thượng Bồ-đề  nên  an  trụ ở đâu?” Phật đáp: “Nên an trụ tâm bình đẳng nơi hết thảy hữu tình.”6
Trong ý nghĩa như vậy, câu hỏi của Xá-lợi-phất mang ý nghĩa hướng đạo rõ rệt. Thành ra, khi mở đầu của chương này, ngài Xá-lợi-phất hỏi một  câu hỏi, mà với  nhiều  người  đọc  kinh, xem  ra  ngớ  ngẩn. Vì  ngớ  ngẩn  cho  nên bị Duy-ma-cật  chỉ trích:  “Các Bồ-tát  và Thanh văn sẽ  ngồi ở  đâu  đây?”7 Duy- ma-cật vấn nạn  liền:  “Nhân giả đến đây  vì pháp, hay đi  tìm chỗ ngồi?” 8
Nhân  trả lời của Xá-lợi-phất,  “Vì cầu  pháp mà  đến,” Duy-ma-cật phân tích ý nghĩa cầu và vô cầu. Tự căn bản nhận thức, đó  là  phân  tích  ý  nghĩa  trụ  và  vô  trụ của Bồ-tát. Như  trong kinh Kim cang, Tu-Bồ-đề hỏi Phật, người đã khởi hành  trên cỗ xe Bồ-tát thừa, cần phải an trụ tâm, tu tập tâm, và nhiếp hộ tâm  như  thế
____________________                                                
5 Vajracchedikā:  tatkathaṃ  bodhisattvayānasaṃprasthitena kulaputrena vā kuladuhitrā vā sthātavyaṃ... cittam ?
6 Đại Bát-nhã 313 (T6n220, tr. 597a29).
7 Cát Tạng (T38n1781, tr. 962a14) bình giải: “Nói theo hành tích, với Pháp thân đại sỹ, thân tâm không hề mệt mỏi. Thanh văn mang hình hài do kết quả của nghiệp, tâm tuy không kết phược, nhưng thân có nhọc nhằn. Nói theo bản nguyện, cả hai vị  theo đại  tiểu khác nhau nhưng cùng  trợ nhau hóa vật. Tịnh Danh dọn trống căn nhà để đãi khách. Xá-lợi-phất nghĩ đến chỗ ngồi để phát động giáo thuyết.”
8 Bình  giải của Cát Tạng,  đã dẫn:  “Hình  hài  có  an  trụ,  thì  diệu  pháp mới nhập thần. Cho nên, nghĩ đến chỗ ngồi, cũng chỉ vì pháp mà thôi.”
/40
 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
🙏 Trợ Lý Phật Pháp AI »