Tìm kinh sách
Vần A-Z:
Huyền Thoại Duy-Ma-Cật

Huyền Thoại Duy-Ma-Cật

Tác giả: Tuệ Sỹ. Năm xuất bản: 2007. Số trang: 318.

Chương 37: II. Những Giá Trị Phổ Quát (Trang 284 - 292)

giác tương xứng:  “Phật dạy,  chớ khinh người chưa học.” Chi  tiết này quả  thật thú vị nếu nhìn từ  góc  độ  quan hệ  xã  giao  thông  thường,  trong sự  thù  tiếp, trao đổi chủ khách. Bình giải sự kiện này, Khuy Cơ nêu  lên bốn  lý  do:  Thứ  nhất,  chủ  đãi  khách  là lẽ  thường;  cho  nên không có trường hợp khách đi lấy cơm về cho chủ đãi. Văn-thù  ngạc  nhiên về  yêu cầu của  Duy-ma-cật,  nên  khiến  đại chúng  im lặng.15 Thứ  hai,  các Đại sỹ cầu  pháp,  không  quan tâm  đến  chuyện  ăn uống,  nên  không  đáp  ứng  yêu cầu của Duy-ma-cật. Thứ ba, các Bồ-tát còn bị ô nhiễm bởi  thức ăn, nên  tuy được  yêu cầu mà không đáp ứng. Sau hết, để Duy-ma-cật tự mình thể hiện thần thông du hý tam-muội.
Dù  sao,  hai vị  Đại sỹ  này  luôn  luôn  khiến  các  sinh  hoạt thường nhật, xem có vẻ tầm thường, chuyển tải ý nghĩa chân lý siêu việt. Đó  là mối quan hệ của hai phương diện nhìn về một  thực tại,  chân  đế  hay  chân  lý  tuyệt  đối,  và tục  đế,  hay chân lý quy ước.  
II. NHỮNG GIÁ TRỊ PHỔ QUÁT
 
Long  Thọ  nói,  giáo  pháp của  Chư  Phật  y  trên  hai  chân  lý, tương  đối  hay  thế tục  đế,  và  tuyệt  đối  hay  thắng  nghĩa  đế. Những  ai  không  phân  biệt  được  hai  chân  lý  này,  không  thể hiểu  thấu  giáo  pháp  thâm  sâu.16 Cho  nên, từ  chỗ  quy  ước trong mối quan hệ giao  tiếp  thường nhật,  trao đổi của hai vị Đại sỹ mà phong cách ngôn ngữ có vẻ nghịch thường đối với hàng  trưởng giả bấy giờ dẫn vào  thế giới mà ở đó những giá trị cũng nghịch  thường  so với những gì được chúng  ta nhận thức bằng các giác quan thường nhật.
_______________
15 Trí Khải, Cát Tạng, cũng bình giải đồng quan điểm.
16 Trung luận, k. xxiv.8-9.
Quả thật, chúng  ta vốn chỉ quen với những giá  trị được nhận thức bởi mắt, tai thường nghiệm. Vượt qua giới hạn đó, là thế giới  huyễn  hoặc,  không tưởng.  Chúng  ta  giống  như  những con  cá  trong  câu  chuyện cổ,  nghe  những  gì  con  rùa kể  sau chuyến  du lịch  dông  dài  trên  đất  liền, tất cả  đều  là bịa  đặt. Giới hạn ấy còn khắt khe hơn nữa, khi những gì người khác nhận thức và tư duy khác với ta. Tất cả mọi nền văn minh đều cố nâng nhận  thức cá biệt của các thành viên của nó  lên tầm cao hơn,  phổ  quát hơn,  những  giá  trị  được  chấp  nhận bởi nhiều cá thể hơn. Một nhà thiên văn học Trung Hoa khi nhìn lên những ngôi sao gần nhau bên kia bờ sông Ngân; ông  liên kết  chúng lại  thành  hình  ảnh  cô  gái dệt lụa. Ông gọi  đó  là chòm sao Chức nữ. Ông có thể cười  thầm, khi nghe một nhà thiên văn Hy Lạp, cũng nhìn chòm sao đó, gọi đó  là một cây đàn thất huyền. Cho nên, chúng ta không mong đợi tấm  lòng bao  dung  quảng  đại của một  người mà  suốt  đời  nhận  thức không ra khỏi lũy tre làng.
Người hành Bồ-tát đạo vì vậy thường được hướng dẫn chu du bằng trí tưởng tượng qua nhiều thế giới hệ khác nhau; để thấy vô vàn sai biệt nhưng cũng thấy tính bình đẳng qua vô vàn sai biệt ấy.  
Trong kinh Hoa nghiêm,17 Bồ-tát Kim Cang Tạng nương oai thần của Phật thuyết minh mười địa của Bồ-tát. Khi giới thiệu địa  thứ nhất,  trong đó Bồ-tát bắt đầu dự hàng Thánh giả, tự khẳng định mình là một thành viên trong gia tộc của Như lai, của tất cả Như  lai  chứ  không  phải  chỉ một Như  lai. Để  đạt được điều đó,  trước hết, Bồ-tát kia cần phải  thành tựu mười đại nguyện, mà mỗi nguyện đều hướng đến tất cả Như lai, tất cả  chúng  sinh, tất cả  đại dương  thế  giới,  quảng  đại  như hư không.
____________________
17 Hoa nghiêm, bản 60, quyển 23, tr. 545b09; bản 80, quyển 34, tr. 181c10. Cf. Daśabhūmika, tr. R. 15.
Tất cả chúng sinh, hoặc hữu hình hoặc vô hình, hoặc có tưởng hoặc không có tưởng, hoặc thai sinh, hoặc thấp sinh, vô lượng vô biên sai biệt. Tất cả mọi hình thái thế giới: hoặc thế giới cực kỳ nhỏ bé, hoặc cực kỳ to lớn, hoặc đứng thẳng, hoặc đứng nghiêng, hoặc lộn ngược, hoặc bằng phẳng, hoặc tròn,  hoặc  vuông,  trùng  trùng  như  trong mạng lưới của Đế Thích. Tất  nhiên, lớn  hay  bé,  thẳng  hay  nghiêng,  hay lộn ngược, hay bằng phẳng, đều so với vị trí đứng của chúng sinh trong thế giới hệ này. Nguyện của Bồ-tát chỉ có  thể lớn,  tâm tư  chỉ  có  thể  bao  dung, nếu vị  ấy  biết rằng từ vị  trí  đứng thẳng của mình mà ở nơi kia, trong thế giới phương  trên hay phương dưới, tồn tại các chúng sinh đang di chuyển với trạng thái  chúc  đầu  xuống;  biết vậy mà vẫn  không  cho  là  nghịch thường,  là điên đảo. Từ đó mới có  thể chấp nhận những giá trị cá biệt ở đó cũng bình đẳng như ở đây; hết thảy bình đẳng như hư không.  
Cho  nên,  khi Duy-ma-cật  thị  hiện  thần  thông  du  hý,  khiến cho đại chúng từ nơi phương  trượng của mình  trông  thấy  thế giới Chúng hương, mà  các vật  liệu  xây dựng  đều  là hương. Và rồi, một hóa thân Bồ-tát lại vượt qua vô số thế giới để đến đó; nếu khi  nhìn  hoạt cảnh ấy mà các đại chúng ở đây  thảy đều ngạc nhiên,  thấy điều chưa từng  thấy, khó  tin, khó biết, khó chấp nhận đó là hiện thực. Điều cũng là tự nhiên.  
Rồi trong thế giới kia, khi hóa Bồ-tát xuất hiện; các đại chúng ở  đó cũng  kinh  ngạc,  thấy  điều  chưa từng  thấy:  ở  đâu,  thế giới nào, lại tồn tại sinh vật tý hon, bé như một vi sinh vật so với thân thể cực đại ở đây? Tuy bé nhỏ như thế, nhưng sao lại có thần thông quảng đại như thế, vượt qua bao nhiêu thế giới hệ  để  đến  đây,  điều mà Bồ-tát cực đại  thân ở  đây  không  ai làm được? Sau khi biết được có thế giới như vậy, các Bồ-tát này muốn được hướng dẫn đến đó. Trước khi các Bồ-tát ấy lên  đường,  đức  Phật Hương Đài của  thế  giới Chúng hương giáo giới họ: Hãy thu lại mùi
hương, hãy thu nhỏ thân thể, và cẩn  thận chớ sinh  tâm khinh mạn. Đó có  thể  là bài học khởi đầu  cho  việc  giao lưu văn  hóa  liên vũ  trụ  cho  các Bồ-tát. Nhưng đại chúng vẫn còn khó tin tồn tại những thế giới khác trong đó có sinh vật thông minh như ở trong trái đất này. Vậy, hãy gác qua không gian vũ trụ vô cùng tận ấy, mà xem đó chỉ là mô tả  hình tượng,  để hướng dẫn mở rộng tầm  nhận  thức vốn chật hẹp của chúng ta vì chỉ biết cái gì  là tồn tại và chân lý, nếu cái đó phù hợp với quy luật nhận thức của ta.
Điều mà chúng  ta có thể học được từ hoạt cảnh  thị hiện  thần thông của  Duy-ma-cật,  là  hãy tưởng tượng một sứ  đoàn truyền giáo, đi đến một địa phương  xa lạ,  trong đó sắc  thân được đánh giá là xấu xí hơn, vì màu da không trắng trẻo, thân không  cao lớn; tư  duy cũng  thấp  kém hơn,  vì  không  tín ngưỡng tồn tại đâu đó một đấng Chí  tôn nhân từ nhưng đôi khi cũng hung bạo nếu  loài người chống lại ý định của ngài bất kể ý muốn ấy là thế nào. Trong cách đánh giá ấy, cái gì sẽ xảy  ra? Những  cuộc  tàn  sát  không  thương  tiếc,  do  bên  này hay bên kia. Chấp nhận những giá trị dị biệt trong những nền văn hóa dị biệt, đó  là điều kiện cơ bản cho một  thế giới hòa bình. Đó là bài học lịch sử viết bằng máu của nhân loại.
Thế  thì,  điều cần  thiết với một vị Bồ-tát,  sau  khi  đã  đi  vào cánh cửa bất nhị, bấy giờ điều cần làm là làm sao để mở rộng tâm tư bình đẳng đến mọi chúng  sinh  trong vô vàn  thế giới sai biệt? Cho nên, Phật Hương Tích sau khi căn dặn các Bồ-tát  những  điều cần  làm  để  đến  tiếp  xúc với  thế  giới Ta-bà, Ngài kết  luận:  “Bởi  vì mười  phương  quốc  độ  đều  như hư không.” Hư không vốn quảng đại, vô hạn, bình đẳng;  tâm tư của Bồ-tát cũng vậy,  quảng  đại,  vô lượng,  bình  đẳng. Bằng tâm tư đó mà đi trên Thánh đạo.
Trong  thế giới  bên kia, bài học cho các Bồ-tát  lên đường đi vào
 thế giới vô tận là vậy. Bên này, Duy-ma-cật cũng khuyến giáo đại chúng: “Đừng ăn cơm này với ý hữu hạn; vì như vậy sẽ khó tiêu.” Ông lại nói  thêm: “Đừng lấy đức  trí nhỏ mà đo lường  phước  huệ  vô lượng của Như  lai. Nước của bốn  đại dương còn có thể khô cạn, chứ cơm này vô tận… Tại sao? Vì đó là thức ăn còn dư của người đã thành tựu công đức của vô tận giới, định, huệ, giải thoát, và giải thoát tri kiến.”
Vượt qua định kiến hình  thành từ nhận  thức  thường nghiệm, giới hạn các quan năng, để tiến tới những giá trị tâm linh phổ quát; đó  là  thuận tự  trong quá  trình  tu dưỡng để khai phóng tâm tư. Cho nên, tiếp theo sau đó, Duy-ma-cật hỏi các Bồ-tát từ nước Chúng hương về sự  thuyết pháp và  tu tập  trong  thế giới  đó.  Các Bồ-tát  này  thuyết  minh:  “Như  lai  ở  quốc  độ chúng tôi không thuyết pháp bằng ngôn ngữ, mà chỉ dùng các hương  thơm khiến cho tất cả trời và người có thể  thâm nhập luật  hành. Mỗi Bồ-tát  ngồi dưới  những cội  cây hương, cảm nhận mùi hương  vi  diệu của  cây mà  chứng  nhập  tam-muội Nhất  thiết  công  đức tạng. Ai  chứng  được  tam-muội  này tất đầy đủ các phẩm chất mà Bồ-tát có.”  
Sự nghe pháp, và sự tu tập như vậy quả thật đơn giản. So với thế  giới của  chúng  ta,  có  quá  nhiều  điều cần  phải học,  quá nhiều  điều cần  phải  làm. Như  thuyết minh của Duy-ma-cật cho  các Bồ-tát từ  cõi Chúng hương:  “Chúng  sinh  trong  cõi này cang cường, khó chuyển hóa, nên Phật giảng thuyết bằng ngôn ngữ cứng rắn để điều phục. Ngài nói: Đây  là địa ngục. Đây là súc sinh… Đây là tà hành của thân; đây là quả báo của tà hành của  thân… cho đến… Đây  là hữu lậu, đây  là vô lậu. Đây  là chính đạo, đây  là  tà đạo. Đây  là hữu vi, đây  là vô vi. Đây là thế gian, đây là Niết-bàn…”
Do cách ăn và những gì được dùng làm thức ăn; do biểu hiệnngôn  ngữ  mà  những  gì cần học,  nhiều  điều cần  tu  không giống
nhau; từ  đó  hình  thành  những  giá  trị  cá  biệt. Nhưng không  vì vậy mà có sự phân  biệt hơn kém. Không phải cao đẹp hơn,  hay  cao  thượng hơn,  vì  nhỏ  bé  mà  xinh xắn dễ thương,  hay  to lớn mà  thô kệch;  không  phải  hay  vì lời  nói khắc khổ, dài dòng, hay nhẹ nhàng mà ngắn gọn. Mọi giá  trị sai biệt đều bình đẳng. Từ đó phát hiện, qua những giá trị sai biệt, tồn tại những giá  trị phổ quát giữa các  thế giới hệ khác nhau. Cho  nên,  nghe  xong,  các Bồ-tát từ  cõi Chúng hương đều cất  tiếng  ca  ngợi:  “Thật  chưa từng  nghe. Đức  Thế  tôn Thích-ca Mâu-ni Phật đã ẩn đi vô lượng khả năng tự tại, hóa độ chúng sinh bằng pháp mà người nghèo ưa  thích. Các Bồ-tát ở đây cũng nhẫn nại những khó nhọc, bằng vô lượng đại bi mà sinh nơi cõi Phật này.”
Thật vậy, các vị này thoạt tiên nhận xét chúng sinh ở cõi Ta-bà  thuộc  loại  “nghèo khó nhưng ương  ngạnh.” Sau đó tỏ  ra hối hận vì nhận xét này, khi được nghe Phật Thích-ca  thuyết pháp. Họ nói: “Bạch Thế  tôn,  lúc mới nhìn  thấy  thế giới này chúng  con  có  ý tưởng  nó  thấp  kém,  bây  giờ hối hận,  chẳng còn ý đó nữa. Vì sao? Vì các phương tiện diệu dụng của chư Phật thật là bất khả tư nghị.”
Phát biểu này mang ý nghĩa xác nhận giá trị phổ quát. Giá trị phổ quát đó  là  tính bình đẳng giữa tất cả mọi quốc độ  trong tất cả mười  phương  thế  giới.  Như  Phật  đã  nói với  A-nan: “Hết thảy Chư Phật đều bình đẳng về hình sắc, uy quang, vẻ đẹp, tướng hảo,  chủng tộc,  giới,  định,  huệ,  giải  thoát,  giải thoát tri kiến…”
Tính  bình  đẳng  được  ví dụ  như hư  không. Hư  không ở  đây không  phải  là  khoảng  không  gian  trống  không  giữa  các vật thể hữu hình mà mắt thường có thể phân biệt hoặc sáng hoặc tối. Tính bình đẳng của hư không không có nghĩa  là xóa hết tất cả dấu vết sai biệt để còn lại một thực tại trống không. Tất cả vẫn tồn tại ở đó; khi mọi vật sinh, hư không không tăng; khi  các  thứ  biến mất, hư  không  không  giảm.  Không  sinh, không diệt, không
tăng, không giảm,  là những yếu tính để có thể nhận biết hư không.  
Để đạt đến tính bình đẳng như hư không đó, đức Phật Thích-ca Mâu-ni  đã  thuyết minh  cho  các Bồ-tát  Chúng hương về môn giải thoát của Bồ-tát gọi  là “Tận vô tận.”18 Tận, tức kiệt tận, xóa sạch hết mọi thứ cho đến khi tất cả không còn gì.  
Thế nào  là tận? Các pháp hữu  vi đều có xu hướng  suy hao, tàn hoại, kiệt tận. Hoặc tuổi thọ cạn hết, hoặc phước đức cạn hết, như có hạng chư thiên kia, do sự kiệt tận ấy mà chết nơi đó để  tái sinh nơi đây. Hoặc Tỳ-kheo kia  tu tập cho đến khi dứt sạch hết các lậu hoặc ô nhiễm, vị ấy trở thành vô lậu, tâm giải  thoát, huệ giải  thoát, ngay  trong đời này bằng  thắng  trí, tự  thân chứng ngộ và an  trú.19  Nói  tóm lại, để đạt đến Niết-bàn giới vô vi, Tỳ-kheo cần phải làm cạn kiệt tất cả khát ái, ly dục. Pháp như vậy được nói tối  thượng  trong tất cả các pháp hữu vi và vô vi.20 Nghĩa quy ước của tận và vô tận là như vậy.
Theo  nghĩa  đó,  khi  Duy-ma-cật  được Văn-thù hỏi,  “Bồ-tát nên nhìn đời  như  thế nào”; đáp: Bồ-tát nhìn đời  như nhà ảo thuật nhìn vật ảo hay người ảo mà mình tạo  ra.21 Thanh văn hay Bồ-tát đều khởi đi từ một thế giới quy ước như vậy. Bởi thế gian này chỉ  là  tuồng huyễn hóa, không  thực, nên Bồ-tát đi  tìm một cái gì đó chân  thực không hư dối. Khởi điểm như vậy  là chối từ  thế giới đang tồn tại  trước mắt. Như người đi tìm  lõi cây,  bóc
______________________-                                                
18 Skt. kṣayākṣayo nāma bodhisattvānām vimokṣaḥ.
19 Định  cú  Pali,  nói về Tỳ-kheo  đắc  A-la-hán:  idha,    bhikkhave,  bhikkhu āsavānaṃ  khayā  anāsavaṃ  cetovimuttiṃ  paññāvimuttiṃ  diṭṭheva  dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
20 Cf.  A.  ii.  34:  yāvatā,  bhikkhave,  dhammā  saṅkhatā vā  asaṅkhatā vā, virāgo  tesaṃ  aggamakkhāyati,  yadidaṃ  …taṇhākkhayo  virāgo  nirodho nibbānaṃ.  
21 Phẩm vii “Quán chúng sinh.”
dần các lớp vỏ ngoài, cho đến khi  tìm  thấy cái gì là lõi cây chắc thực.  
Đó  là cái  nhìn lạnh  lùng về  thế giới, nhân  sinh. Bởi  vì, mọi pháp  trong  thế  giới Ta-bà  này,  có vị  ngọt của sắc  thì  đồng thời cũng  có  tai họa của sắc.  Cho  nên,  đức  Phật dạy:  Biết thân này như bọt nước, các pháp như quáng nắng, như ảo ảnh; ai  hiểu  rõ  điều  đó,  thoát  khỏi cảnh  giới của Tử  thần.22 Trên giường bệnh,  Duy-ma-cật cũng  giảng  giải  cho  khách  đến thăm bệnh  chân  lý  như vậy về  nhân  sinh: “Thân  này  như đống bọt, không thể vốc nắm. Thân này như bong bóng nước, không tồn tại  lâu dài. Thân này như quáng nắng bốc từ khát vọng  yêu  thương.  Thân  này  như  cây  chuối,  ruột  không  lõi chắc.  Thân  này  như  huyễn,  hình  thành bởi  ý  nghĩ  điên đảo...”23
Dù vậy, thân này đang tồn tại, và cần được nuôi dưỡng để tồn tại. Nó  được  nuôi dưỡng bởi bốn  loại  thực  phẩm, mà  chính yếu ở đây  là đoàn  thực,  thực phẩm vật chất. Thực tế  là,  loại thực phẩm ấy  sau khi được hấp  thu nó bài  tiết  ra những  thứ ghê tởm. Cho nên Phật thí dụ, người thâu nạp đoàn thực, như kẻ lữ hành qua hoang mạc phải ăn thịt đứa con duy nhất thân yêu  để sống.  Sau  khi  ăn  thịt  con,  nó vừa  đi vừa  kêu  khóc: “Con tôi đâu? Con tôi đâu?”24
Nhưng trong thế giới Chúng hương, loại thực phẩm được hóa thân Duy-ma-cật mang về  cho  đại  chúng,  không  để lại hậu quả  đáng tởm  như vậy. Mà  thực  phẩm  ấy,  tuy cũng  là  loại đoàn  thực,  dù  được  ăn bởi kẻ  phàm  phu, vẫn lưu lại  mùi hương vi diệu, không đáng nhàm tởm. Đoàn  thực ở đó được nhận thức như là phương tiện thuyết pháp của Phật.
___________________
22 Dhp. 46.
23 Phẩm ii “Phương tiện.”
24 Tạp A-hàm 15, kinh 373, tr. 102b18. Pāli, Puttamaṃsa, S.ii.98.
Giữa hai  thế giới, giá  trị của cùng  loại  thực vật không giống nhau. Vậy  thì,  trong mỗi  thế giới riêng biệt, các pháp tồn tại với giá  trị  riêng biệt, đặc  thù của chúng. Để vượt  lên những giá trị quy ước này, Duy-ma-cật khuyến cáo đại chúng không nên ăn cơm từ cõi Chúng hương bằng ý hữu hạn, bằng tâm ý bị ràng buộc trong giới hạn phương vực. Vượt lên giới hạn cá biệt của  thế  giới  là  để  tiến  lên  nhận  chân  giá  trị  phổ  quát, nhận thức tính bình đẳng của tất cả.  
Nền tảng để đạt đến giá trị phổ quát, tính bình đẳng ấy  là gì? Đức Phật Thích-ca  nói với  các Bồ-tát từ  cõi Chúng hương: “Bồ-tát không kiệt tận hữu vi, không an trú vô vi. Thế nào là không kiệt tận hữu vi? Không rời đại từ, không xả đại bi, sâu sắc  phát  tâm cầu  Nhất  thiết  trí  không  quên  lãng;  giáo  hóa chúng sinh không hề biết mệt mỏi…”
Cũng như  trong đời sống  thường nhật,  ta đến với một người bằng tất cả tấm  lòng yêu  thương chân  thật, thì cá  tính dù  thế nào cũng không  là bức tường ngăn cách giữa  ta và người. Ở đây cũng vậy, bằng tâm đại bi, Bồ-tát đến với thế gian không phải để cào bằng mọi giá  trị của  thế gian; nhưng để tự mình thấy và chỉ cho mọi người  thấy đâu  là giá  trị chân thực. Như vậy  cho  nên Bồ-tát  không  giữ  chặt  cái  thấy của  mình  để cưỡng đặt  lên những  người khác. Chúng  sinh  trong  thế giới Chúng hương  có  thân  thể  cao lớn,  đồ sộ,  luôn  luôn  toát  ra mùi hương vi diệu. Chúng sinh trong thế giới Ta-bà này thân hình  bé  xíu, lại  thường  tiết  ra mùi  hôi  hám. Nhưng  chân  lý của  cái  đẹp  không  thuộc về  thế  giới  kia  hay  thế  giới  này. Không san bằng hết mọi dị biệt của hữu vi để đạt đến cái vô vi bình đẳng. Như vậy Bồ-tát không tận hữu vi, không trụ vô vi.
Từ  thế giới Chúng hương  xa xôi kia, mà mọi  thứ được  làm bằng hương kia, đến nơi Ta-bà ô  trược này, để học môn giải thoát Tận-Vô tận, để rồi trở về quốc độ kia với tâm tư như hư không,
/40
 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
🙏 Trợ Lý Phật Pháp AI »