Tìm kinh sách
Vần A-Z:
Huyền Thoại Duy-Ma-Cật

Huyền Thoại Duy-Ma-Cật

Tác giả: Tuệ Sỹ. Năm xuất bản: 2007. Số trang: 318.

Chương 36: Chương X:Những Giá Trị Phổ Quát Của Bồ Tát Hành, I. Lý Tưởng Và Hiện Thực (Trang 273 - 283)

 CHƯƠNG X
NHỮNG GIÁ TRỊ PHỔ QUÁT CỦA
BỒ TÁT HÀNH 1
 
I. LÝ TƯỞNG VÀ HIỆN THỰC

 
Khi nhà  triết học khám phá ra quy  luật biện chứng, hình ảnh thế giới thay đổi.  
Trước khi học  triết học, rồi tư duy  trên cơ sở những gì được lưu truyền qua các thế hệ triết gia, ông cũng như mọi sinh vật khác bị  ném  vào một  thế giới được biết  là đã tồn tại từ một khởi điểm thời gian nào đó, hay không từ một khởi điểm nào cả. Thế giới ấy  luôn  luôn biến động. Cho đến một  lúc,  trong ông,  và cũng  là  trong một kỷ  nguyên  nhất  định của tư  duy, một  khát vọng  thúc  đẩy  càng  lúc  càng  sôi nổi.  Khát vọng vĩnh cửu. Như một đứa trẻ khi biết rằng sau số một là số hai, và cứ thế con số lớn dần, nó
____________________________                                                
1 Chương này tổng luận cả ba phẩm, các bản Hán, phẩm x; Chi Khiêm, La-thập:  phẩm Hương  tích; Huyền Trang  phẩm Hương  đài;  phẩm  xi, cả  ba bản: Bồ-tát hành; phẩm xii, Chi Khiêm, La-thập: Kiến A-súc Phật; Huyền Trang: Quán Như lai. Phạn bản VKN: phẩm ix: Nirmitabhojanaparivarto nāma  navamaḥ, Tib.:  sprul  pas  zhal  zas  blangs  paḥi  leḥu  ste  dgu  poḥi (mang  đến  thực  phẩm  biến  hóa),  phẩm  thứ  x:  Kṣayo’kṣayo nāma dharmaprābhṛta-parivarto  daśamaḥ,  Tib.:  zad  pa  dang mi  zad  pa  zhes bya baḥi chos kyi  rdzongs kyi  leḥu  ste bcu paḥo  (Tặng phẩm pháp được gọi  là tận  và bất tận),  phẩm  xi:  Abhiratilokadhātvānayanaakṣobhya-tathāgathadarśana-parivarta ekādaśaḥ, Tib.: ḥjig  rten gyi khams mngon par dgaḥ ba blangs pa dang de bzhin gshegs pa mi ḥkhrugs pa bstan paḥi leḥu bcu gcig paḥo (đưa đến thế giới Abhirati và thấy Phật Akṣobhya).
bắt đầu đi tìm sự tồn tại của con số  vô hạn. Cũng vậy,  nhà  triết học,  trong  quá  trình tư  duy, cho đến một  lúc, nhận  thức đằng sau những hiện tượng biến thiên bất định của  thế giới tồn tại một  thế giới vĩnh cửu. Có khi ông gọi đó  là  thế giới ý niệm. Có khi ông gọi đó  là Hữu thể, hay Tuyệt đối thể.  
Thế nhưng, một phi  lý kỳ dị  luôn  luôn sẵn  sàng  làm sụp đổ mọi công trình tư duy, dù đó là công trình được gầy dựng qua nhiều thế kỷ. Ông tưởng mình đã nắm được ý niệm như  là  lý tính bất biến. Nhưng cái ý niệm  tuyệt đối và bất biến ấy kéo theo  nó một tập hợp  các  ý  niệm,  như một  đống hạt  ác-xoa luôn  luôn  dính  chùm  nhau. Ý  niệm  tam  giác  trong  thế  giới của  lý  tính  không  tuyệt  đối  đơn  nhất,  mà  là tập hợp của những điểm, đoạn, góc. Mỗi ý niệm  là tập hợp của những ý niệm. Cho đến khi nào ý niệm ấy  là một Nhất  thể  tuyệt đối, không là tập hợp của các ý niệm khác nữa, bấy giờ cái ý niệm tối hậu  ấy bỗng  nhiên  biến  nhất.  Chừng  nào  triết  gia  còn chiêm nghiệm  thế giới của các ý niệm  trong tính  thể tĩnh tại, bấy giờ ý niệm, dù  là tập hợp của các tập hợp con, vẫn được nhận thức như  là tồn tại bất biến. Nhưng khi triết gia nhìn nó trong thế giới vận động không ngừng, ý niệm ấy tức thì tan rã, sụp đổ. Song, ngoài  thế giới  biến dịch  vô  thường ấy, không tồn tại  thế giới tĩnh tại,  thường hằng nào khác để  làm căn cứ cho nhận thức phát khởi.  
Như vậy,  sau  khi  khám  phá  quy  luật  biện  chứng,  triết  gia cũng  khám  phá  tính  hiện tượng của tồn tại. Nghĩa  là,  thức, như là chủ thể của nhận thức, không hề là thực thể độc lập và biệt lập ngoài đối tượng của nó. Thức tồn tại với yếu  tính  là vươn đến đối tượng của nó. Vả, cái gì không hiện thực, cái đó không có  tác dụng. Cho nên, đối tượng của  thức  là  thế giới biến dịch, vận  động. Thăng  hoa  những  gì tồn tại  trong  biến dịch  thành  thế giới  thường hằng, đó  là bản chất của  trí phân biệt, nó nối những đốm lửa quay liên tục thành một vòng lửa. Không  có  thực tại  thường
hằng  nào  đằng  sau  hay  bên dưới thực tại biến dịch, không ngừng vận động.
Vận  động;  cái  đang tồn tại  luôn  là  cái  đang  trở  thành. Tất nhiên không phải  biến dịch để  trở  thành cái khác, tự  thể  trở thành  tha  thể. Sự  trở  thành  cái  khác  là  ngoại  hiện.  Nó  trở thành chính nó, để như  là chính nó. Nhưng nó không tồn tại như một tự  ngã bất  biến. Vậy,  nó  là  gì? Chỉ  có  thể  nói,  nó không là nó, hay không là gì cả, cho nên nó chính là nó. Cách trả lời  thâm  thiết nhất  là sự  im lặng. Chúng  ta đã  thấy sự  im lặng của  Duy-ma-cật  như  là  đỉnh  cao của  quá  trình  đi  tìm tuyệt  đối  thể,  đi  tìm  cái bất  nhị,  không  hai:  không  phải  nó,
cũng không phải không là nó, nhưng chính là nó.
Từ chỗ im lặng đó, một câu hỏi có vẻ ngớ ngẩn được hỏi: sau sự im lặng ấy là gì? Nghĩa là, thế giới của sự im lặng ấy là gì, khi mà ở đó mọi biểu hiện của ngôn ngữ bị cắt đứt, mọi hình thái tư  duy  đều vắng bặt? Tất  nhiên  là  không  có  câu  trả lời minh nhiên. Nhưng chúng  ta có thể hiểu được rằng đó  là  thế giới để sống. Như một người trầm mình trong dòng nước mát, để cho toàn  thân được  thấm nhuần cảm giác mát mẻ vi diệu, khi ấy không còn câu hỏi “nước  là gì?” Cũng vậy, sau sự  im lặng của  Duy-ma-cật,  thế  giới  đột  nhiên  trở lại với  những sinh hoạt nhật thường của chúng sinh.  
Bậc Thánh giả đặt cái thế giới bất nhị ấy vào ngay trong sinh hoạt  thường  nhật  không  phải  là Duy-ma-cật,  không  phải  là Văn-thù, mà lại  là Xá-lợi-phất. Khi mà Duy-ma-cật  im lặng, Văn-thù  tuyên dương  và năm  nghìn Bồ-tát bước  vào cửa pháp bất  nhị,  liền  ngay  khi  ấy Xá-lợi-phất tự hỏi:  “Sắp  đến giờ ăn, các Bồ-tát này sẽ ăn ở đâu đây?” Ngài không hỏi các Thanh văn, mà hỏi
các Bồ-tát,  những vị vừa  thâm  nhập  thế giới Tuyệt đối bất nhị.2
Các nhà chú giải nhận  thức ý nghĩa vi diệu  trong sự  im lặng của Duy-ma-cật và tuyên dương của Văn-thù mà  liệt ý nghĩa của  Xá-lợi-phất  vào hạng căn cơ  thấp  kém.3 Nhưng  ở  đây chúng ta nên nhìn vấn đề từ một góc độ khác. Trong quá trình kiến thiết cõi Phật thanh tịnh, Bồ-tát tự trang bị cho mình một căn bản tư tưởng để hành đạo. Căn bản ấy  là pháp môn bất nhị, mà ý nghĩa tinh yếu của nó là, thế giới của chúng sinh  là tịnh độ của Phật. Vì uế và tịnh không là hai thực tại riêng biệt. Như Thiên nữ  nói:  “Tham dục,  thù hận,  và  ngu  si,  chính  là giải  thoát.” Tất  nhiên,  đấy  là  nhận  thức  thuần  lý. Vậy,  phải bắt đầu từ đâu để thể hiện tư duy thuần  lý ấy ngay trong sinh hoạt thường nhật? Câu hỏi của Xá-lợi-phất kéo tư duy  thuần lý  đang  có cơ  trở  thành  không tưởng  trở về với  thực tế thường nhật.
Sinh  hoạt  thường  nhật  ở  đây  trước hết  phải  nói  đến sự  ăn. Phật nói, “Tất cả chúng  sinh đều tồn tại bởi  thức ăn.”4 Vậy, khi Bồ-tát  hành  đạo  giáo dưỡng  các hữu  tình  để  cho  thành tựu các  thiện căn,  trước tất cả tất nhiên  là cung cấp các  loại thực  phẩm  để  các  chúng  sinh tồn tại. Bởi  vì sự  nghiệp của Bồ-tát  là tịnh  Phật  quốc  độ,  thành tựu  chúng  sinh. Bằng  lý tưởng tịnh Phật quốc độ, Bồ-tát hành đạo cho một thế giới an bình, với tất cả  điều  kiện  thuận
_______________________                                                
2 Chỗ này Huyền Trang dịch khác với La-thập: “Sắp đến giờ ăn. Các vị Ma-ha-tát này  thuyết pháp mà chưa đứng dậy, Thanh văn chúng  ta cùng các Bồ-tát sẽ  ăn  ở  đâu.”  La-thập dịch  sát với  Phạn bản hơn:  kālaḥ paryantībhūtaḥ/  ime ca mahāsattvā nittihanti kutraite paribhokṣyante,  thời gian sắp hết rồi, mà các vị Ma-ha-tát này không đứng dậy. Họ sẽ ăn ở đâu.”  
3 Duy-ma kinh chú 8 (tr. 399c): La-thập nói, độc nhất Xá-lợi-phất có ý nghĩ này vì ba lý do. Một, thể do nghiệp kết thành cần được nuôi dưỡng. Hai, tư tưởng đoạn tuyệt với cảnh giới quảng đại, tâm hướng đến pháp không sâu. Ba, suy từ những gì mình cần mà cho rằng người khác cũng vậy.”
4 Tập dị 8, tr. 400b2. Saṅgīti, D.iii. 228.
tiện  để  khuyến  khích  ý  chí hướng thượng, khích lệ tinh thần cầu học Vô thượng đạo. Đó hẵn  là một  thế  giới mà  thiên  nhiên  không  đày  đọa  các  sinh loại, không  tàng ẩn các  tai họa hay  thảm họa bất ngờ. Ở đó thiên nhiên sẵn sàng cung cấp vật thực để chúng sinh duy  trì sự sống, phát triển các quan năng;  là những điều kiện cơ bản cho các tu tập thiền định. Trong bốn loại thức ăn mà Phật nói, đây là loại thức ăn thứ nhất, đoàn thực.5
Nói  tóm lại,  để  cung cấp  đoàn  thực  cho  chúng  sinh, Bồ-tát xây dựng các cơ sở kinh tế, bao gồm cả việc xây dựng cầu đò, đường sá. Đây là phần tài thí và vô úy thí trong ba loại bố thí ba-la-mật của Bồ-tát.
Ngoài đoàn thực, chúng sinh cũng cần được nuôi dưỡng bằng sự  xúc  chạm. Mắt cần  nhìn sắc;  tai cần  nghe  tiếng. Nếu không được  tiếp xúc với cảnh, căn sẽ  thoái hóa.6 Nhưng nếu  tiếp  xúc với  các cảnh đưa đến khổ  thọ, tức những cảm giác khó chịu, không như ý, căn sẽ bị tổn hại. Nếu  thường xuyên nghe âm thanh chát chúa, tai có nguy cơ điếc. Các căn tổn hại, khuyết tật, các đối tượng để tu tập thiền định do không được tiếp nhận  rõ  ràng sẽ gây nhiễu  loạn  tâm  trí. Cho nên, Bồ-tát xây dựng tịnh độ với  thiên nhiên ưu đãi, cho đến  tiếng chim hót, tiếng gió  thổi, cùng các  loại hoa, hương,  thảy đều  thuận tiện  cho sự  tu tập  thiền  định. Nói  theo  ngôn  ngữ  thông tục, tịnh  độ của Bồ-tát,  trong  điều  kiện tốt  đẹp của  xúc  thực,  là môi  trường mỹ cảm, một  thiên  nhiên  đầy cảm hứng  nghệ thuật. Tất  nhiên  nó  không  đưa  đến  thác  loạn,  mà dẫn  đến trạng thái tập trung tư duy thiền định, để làm nền tảng cho
______________________                                                
5 Đoàn  thực團食,  hay  đoạn  thực 段食,  Thành  duy  thức  luận  thuật  ký,  tr.367a8; Câu-xá 10, tr. 55a8. Hoặc chùy  thực 揣食, Thành  thật  luận 2,  tr.251a2.
6 Tỳ-bà-sa,  129, T27n1545,  tr.  674a1:  thức ăn  trưởng dưỡng  các căn, tăng ích các đại chủng.
sự phát triển trí tuệ, quán sát yếu tính chân thật của tồn tại.
Loại thực phẩm thứ ba, ý tư thực, hay tư niệm thực. Thức ăn để duy trì sự sống là hy vọng. Một đám người bị đắm thuyền, chơi vơi giữa đại dương bao  la, nhìn  thấy đằng xa đống bọt nước mà tưởng là đất liền, họ cố bơi đến. Khi đến nơi, thấy rõ đấy chỉ  là đống bọt nước, mất hy vọng, họ đuối sức, buông thả  cho  chìm lĩm,  và  chết  đuối. Bồ-tát  nuôi sống  các  chúng sinh  trong  cõi tịnh  độ của mình bằng  ý  chí hướng  thượng, bằng tâm Bồ-đề kiên cố.
Sau hết,  thức  thực,  là  thức ăn cho dòng tương tục tồn tại từ đời này sang đời khác.7 Bởi vì tịnh độ của Bồ-tát  là  thế giới tồn tại của chúng sinh, không phải dành riêng cho các Thánh giả.  Các  chúng  sinh  trong  đó  chết rồi  tái  sinh, lưu  chuyển không ngừng. Bồ-tát hướng dòng tương tục ấy đến Đại Niết-bàn.
Với hai  loại  thực phẩm  trước, Bồ-tát  thực hành bố  thí ba-la-mật với  tài  thí và vô úy  thí. Với hai  loại  thực phẩm sau, Bồ-tát  thực hành pháp  thí. Nói cách khác,  theo ngôn ngữ  thông tục, với hai loại thực phẩm trước, tịnh độ Bồ-tát là thế giới tự nhiên hài hòa, mà sông, núi không là chướng ngại; đá sỏi, gai, thép các  thứ không  trở  thành công cụ  trừng phạt, không  trở thành vũ khí để  tàn sát. Với hai  loại  thực phẩm  sau, tịnh độ của Bồ-tát  là môi  trường xã hội an bình, đạo đức,  thuận  tiện cho những phát triển tinh thần.
Bây giờ chúng ta quay trở lại phương trượng của Duy-ma-cật.
___________________________                                                
7 Tạp a-hàm 15, kinh 272: Phật bảo Phả-cầu-na (Pali Phagguna): “Ở đây Ta nói thức là thức ăn, vậy ngươi nên hỏi như vầy: ‘Do nhân duyên gì mà có thức ăn là thức?’ Ta sẽ đáp: ‘Thức ăn là thức, có thể chiêu cảm hữu trong vị  lai khiến cho nó  tiếp tục  sanh; do có hữu nên có  sáu nhập xứ; do  sáu nhập xứ làm duyên nên có xúc.’” Pali, S. ii tr.13 Phagguna: viññāṇāhāro āyatiṃ  punabbhavābhinibbattiyā  paccayo,  tasmiṃ  bhūte  sati  saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso’ ti.
Giả sử  trong  lúc các bậc đại  trí giả đang  thảo  luận các đề  tài đạo  lý cao siêu, khi ấy chợt có một người nói đến chuyện ăn uống, người ấy tất bị xem  thường. Song, chúng  ta cũng biết rằng kinh Kim cang Bát-nhã được thuyết sau khi Phật và các Tỳ-kheo đi khất  thực và ăn xong như mọi ngày. Nhìn từ nội dung của Kim  cang, tư tưởng Đại  thừa  không  thể  là  những mạn  đàm  không tưởng. Tất cả bắt  đầu từ  thực tế  sinh  hoạt thường nhật. Cho nên, ở đây, ý nghĩ của Xá-lợi-phất lại mở ra một thế giới khác, thực tế và sinh động.
Duy-ma-cật trả lời cho ý nghĩ của Xá-lợi-phất: “Phật dạy tám giải  thoát.  Nhân  giả  đã  thọ  hành.  Há  còn lẫn lộn  giữa sự muốn ăn và nghe pháp sao?” Tám giải thoát, bắt đầu bằng sự siêu  việt Dục  giới,  không  còn cần  thiết  đến  đoàn  thực. Cho đến cuối cùng, diệt tận định, ở đó vượt qua cả ba giới, không còn tồn tại bất cứ  loại  thức  ăn mang  tính hữu lậu  nào nữa. Xá-lợi-phất  là vị Thanh văn bậc nhất trong các vị chứng diệt tận  định. Đối với Ngài,  các  thức  ăn hữu lậu  không  còn cần thiết. Vả lại, ý nghĩ của Xá-lợi-phất chỉ nhắm đến đoàn thực, loại  thực phẩm chỉ tồn tại  trong Dục giới.8 Các Thánh giả từ A-na-hàm  trở  lên vì sẽ không  tái sinh Dục giới nữa, nên  loại thực phẩm này không còn cần  thiết. Đối vói các Thanh văn, Phật dạy quán sát bốn  loại  thức ăn này để  thoát  ly chúng và như  thế  để  chấm dứt  khổ:  “Có bốn  loại  thức  ăn  giúp  ích chúng  sinh,  khiến  được  nuôi lớn  và sống  còn  ở  đời,  đó  là: một, đoàn  thực, hai  là xúc  thực, ba  là ý tư  thực, bốn  là  thức thực. Nếu các Tỳ-kheo nào đối với bốn  loại  thức ăn này mà có tham, có hỷ, thì ắt phải có ưu bi,  có trần cấu. Nếu đối với bốn  loại  thức ăn này mà không  tham, không hỷ,  thì ắt không có ưu bi,
____________________                                               
8 Tỳ-bà-sa, 130, T27n1545,  tr. 676a20: Dục giới có đủ cả 4 loại thực phẩm mà chính yếu là đoạn thực. Sắc giới có ba, trong đó xúc thực là chính. Vô sắc giới cũng có ba mà ba bậc dưới tư  thực  là chính; phi tưởng phi phi tưởng xứ, thức thực là chính.
cũng không có trần cấu.”9
Như vậy, điều rất có ý nghĩa là Xá-lợi-phất chỉ nghĩ đến “các Bồ-tát  này” sẽ  ăn  cái  gì,  chứ  không hỏi về  các Thanh văn. “Các Bồ-tát này”  là năm nghìn vị vừa mới chứng pháp nhẫn vô sinh, mà quả vị chứng đắc đang ở hàng kiến đạo, tức vừa mới  thấy  chân  lý.  Trong  hàng Bồ-tát, họ  là  các Bồ-tát Sơ địa.10 Trong hàng Thanh văn, họ tương đương các vị Tu-đà-hoàn. Tất cả những vị này đều còn tái sinh Dục giới. Hoặc do nghiệp báo, hoặc do bi nguyện. Còn trở lại Dục giới nên còn cần đến các loại thức ăn mà chính yếu là đoàn thực.
Dù bằng  nghiệp lực, hay bằng  bi  nguyện, dù ở hàng Sơ địa hay Thập địa, hết  thảy Bồ-tát đều  trở lại  thế gian, do đó các ngài không khước từ giá  trị dinh dưỡng của các  loại  thức ăn. Không  như  các Thanh văn  quyết  nhập Niết-bàn  ngay  trong đời này, không tái sinh nữa, thì thức ăn các  loại  là những thứ không còn cần thiết, nên chấm dứt.
Trong một  giới hạn  nhất  định, sự  gán  ghép bốn  loại  thực phẩm với sự nghiệp xây dựng Phật quốc thanh tịnh của Bồ-tát có vẻ khiên cưỡng. Nhưng từ chỗ suy nghĩ đến sự ăn của Xá-lợi-phất mà  những điều  thần biến xảy  ra  tiếp  theo đó, tất cả đều tập trung trên ý nghĩa của thức ăn; thế thì sự khiên cưỡng ở đây có  thể chấp nhận được. Bởi vì giới hạn của ngôn ngữ, nên  khi cần  làm  rõ một  điều  này  không  thể  không  nói  đến một vài điều khác.
Để đáp ứng nghi vấn của Xá-lợi-phất, Duy-ma-cật giới  thiệu
________________________                                                
9 Tạp A-hàm 15, kinh 375; xem thêm các kinh 372-379. Cf. Pal: S. ii. tr. 103 (Atthirrāga). Dẫn và giải thích của Tỳ-bà-sa 130, T27n1545, tr. 677a17.
10 Đại Bát-nhã 449, T07n220, tr. 264b23: “Bồ-tát bằng tự tướng Không mà quán sát tất cả các pháp, đã nhập chính tính  ly sinh của Bồ-tát  (= chứng nhập Sơ địa), không có gì là khả đắc, không có gì được tạo tác, tuyệt đối không  sinh  khởi. Do  tuyệt  đối  không  sinh  khởi,  nên  đắc  pháp  nhẫn  vô sinh.”
một thế giới có tên là Chúng hương. Ở đó, tất cả mọi thứ, lâu đài, hoa viên, mặt đất, tất cả được tác thành bởi hương. Điều này quả thật khó nhận thức bởi chúng sinh trong quốc độ của chúng  ta đây. Hương  là đối tượng của tỉ căn hay khứu giác. Nó cũng  được kể  là một  trong  ba  thành tố tạo  nên  đoàn thực.11
Thực phẩm nơi thế giới đó được mô tả là có mùi thơm cực kỳ vi  diệu,  lan tỏa  đến  vô lượng  thế  giới  khác. Khi một  phần cơm  ăn dư của  đức  Phật Hương  Tích của  thế  giới  Chúng hương được mang về  trong phương  trượng của Duy-ma-cật, cả  thành Tỳ-da-li đều  thưởng  thức mùi hương chưa từng có. Những người  thọ dụng cơm này, từ nhà Duy-ma-cật, rồi  trở về  trong vườn  xoài nơi  Phật  đang  ngự, mà mùi hương vẫn còn  thơm  phức. Duy-ma-cật  nói  cho A-nan  biết  công dụng của  loại  thực phẩm hương này: với hạng phàm phu, cơm tồn tại đến bảy ngày mới tiêu hết. Hạng ấy chỉ hấp thụ được phần vật chất của nó, nhưng không  thể  tiến cao hơn nữa. Đối với các Thanh văn, nếu chưa bước vào chính vị tức chưa dự vào hàng Thánh giả, mà ăn cơm này, cho đến khi nào chứng nhập Thánh quả, rời địa vị phàm phu, bấy giờ cơm mới  tiêu. Cho đến những vị đã chứng pháp nhẫn vô sinh mà ăn cơm này thì khi  nào  đạt  đến vị  nhất  sinh bổ xứ, tức  còn một đời nữa sẽ thành  Phật, bấy  giờ cơm  ấy mới  tiêu.  Loại  thực  phẩm  như vậy quả là phương tiện hành Phật sự.  
Diễn tả theo một hướng khác, thực phẩm như vậy  là một loại hình ngôn ngữ chuyển tải tất cả ý nghĩa mầu nhiệm của đạo lý. Đối với thế giới của chúng ta, ngôn ngữ trước hết là sự kết hợp các âm vận,12 hoặc đơn âm hoặc đa âm, từ đó quy ước ýnghĩa
_____________________                                                
11 Tỳ-bà-sa  129,  T27n1545,  tr.  674b22:  thể của  đoạn  thực gồm  ba xứ (āyatanāni): hương, vị và xúc.
12 Mỗi vật được chỉ định bằng một danh (nāma). Các danh kết hợp thành cú (pada). Các  nhà Hữu bộ  liệt  danh  vào  hành uẩn. Các  nhà Kinh bộ  liệt trong
và nội hàm của sự vật hay sự việc.
Khi một  đối tượng  nhận  thức  được lưu  trữ  trong  kho  chứa của thức để sau này có thể truy cập như là hoài niệm hay kinh nghiệm,  nó  được lưu  trữ với một  tên gọi  hay  danh.  Ảnh tượng được lưu trữ của nó bấy giờ  là công năng tiềm thế, tồn tại ở đó cho đến khi hội đủ điều kiện thì tái hiện trở lại. Công năng  ấy  được gọi  là  danh  ngôn tập  khí, tức  chủng tử  được tích lũy dưới dạng danh ngôn.
Một người phàm phu, chưa hề nghe nói đến Thánh đạo. Đối với người ấy, trong kho chứa không hề tồn tại công năng tiềm thế nào có thể tái hiện như  là năng lực dẫn người ấy tiến đến Thánh  đạo  vô lậu. Nhưng  sau một lần  nghe  nói  đến một  ý nghĩa  nào  đó  liên hệ Thánh  đạo; tất  nhiên  những  gì  liên hệ đến Thánh  đạo  được  nghe  đó  chỉ  thuần  là  danh  ngôn. Một danh  ngôn  luôn  luôn vẫn  là kết hợp  nhiều  ảnh tượng  nhận thức. Thánh đạo vừa được nghe  là điều chưa hề xảy ra  trong bất cứ quá  trình nhận  thức nào  trước đó. Nhưng, cũng giống như một người chưa hề  thấy, cũng chưa bao giờ nghe ai nói đến sư tử là cái gì. Một lần, lần đầu tiên, được một người nói đến danh sư tử, với những mô tả chi tiết. Sự mô tả trung thực và sống động, do người nói hiểu rõ các tính chất của sư tử, và cũng nắm vững  nghệ  thuật  diễn tả tức  phương  tiện  thuyết giáo  thiện xảo; bấy  giờ  các  ảnh tượng rời rạc  trong  nhiều đoạn  khác  nhau từ  ký  ức của  người  nghe  liên hệ  đến  ảnh tượng sư tử được ráp nối lại. Ảnh tượng ấy được lưu trữ bằng một  danh  ngôn. Từ  đó về  sau,  nhiều lần  nghe,  nhiều lần tư duy về tồn tại của sư tử, về bản  tính cũng như sinh hoạt của sư tử, nhiều lần như vậy, cho đến khi danh ngôn tập khí về sư tử đầy đủ điều kiện để  tái hiện, người ấy có  thể biết rõ sư tử là gì
______________________                                                
 sắc uẩn vì cho rằng  thể của danh  là  thanh (śabda). Cf. Câu xá 5  , T29n1558, tr. 29a23.
mà không cần tận mắt thấy.
Người được nghe về Thánh đạo cũng vậy. Luận Câu-xá13 nói: “Pháp uẩn mà đức Mâu-ni nói tính số đến 80 nghìn. Tùy quan điểm, hoặc  thể của nó  là ngữ tức  thanh, mà  liệt vào sắc uẩn; hoặc  cho rằng  thể của  nó  là  danh,  mà  liệt  vào  hành uẩn.” Điều  này muốn  nói bản  chất của  ngôn  ngữ  diễn  đạt Thánh đạo  trong  thế giới  này  là âm  thanh. Phật, Bồ-tát, các Thanh văn vận dụng ngôn ngữ như là phương tiện để đưa người đến giải  thoát  và  giác  ngộ.  Nhưng  trong  các  thế  giới  khác, phương tiện thuyết giáo, phương tiện để chuyển tải tư duy về Thánh đạo, không nhất  thiết phải  là ngôn ngữ. Cho nên, sau khi được Duy-ma-cật giải  thích  thực phẩm được mang về từ cõi Chúng hương chính là phương tiện chuyển tải Thánh đạo, là một  loại  hình  ngôn  ngữ,  thì A-nan  tán  thán  là  điều  chưa từng  có,  chưa từng  nghe. Nhân  đó, Phật  nói với A-nan: Có cõi  Phật lấy  ánh  sáng của  Phật  làm  Phật sự. Ánh  sáng  như vậy là một loại hình ngôn ngữ khác chuyển tải Thánh đạo. Có cõi lấy y phục, ngọa cụ của Phật làm Phật sự. Có cõi lấy hoa viên, điện đài  làm Phật sự. Cho đến, có bốn  loại Ma, có tám vạn bốn nghìn cánh cửa phiền não; Phật lấy ngay các  thứ đó làm Phật sự, như là phương tiện chuyển tải Thánh đạo để đưa tất cả đi vào cửa giác ngộ.
Sau  khi  giới  thiệu  loại  thực  phẩm  vi  diệu tối  thượng từ  thế giới Chúng hương, Duy-ma-cật hỏi trong số các Bồ-tát vị nào có  thể  đến  đó  thỉnh một  phần cơm về  cho  đại  chúng ở  đây dùng. Tất cả im lặng. Nhân đó, có nhận xét đặc biệt của Duy-ma-cật  mà  qua văn dịch  có vẻ  khinh bạc:  “Nhân  giả,  đại chúng này há không đáng hỗ  thẹn sao?”14 Và câu  trả lời của Văn-thù cũng  là lời cảnh
_____________________                                               
13 Câu-xá 1, T29n1558, tr. 6a29
14 Bản Phạn gần nghĩa với La-thập. Bản dịch của Huyền Trang làm cho câu văn có vẻ hài hòa hơn.
/40
 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
🙏 Trợ Lý Phật Pháp AI »