Tìm kinh sách

Đại Tập 103- Bộ Trung Quán- Số 1564- 1578

Tác giả: Sa Môn Thích Tịnh Hạnh. Năm xuất bản: 2000. Số trang: 1045.

Phông chữ:

Chế độ đọc:

Cỡ chữ:

Màu chữ:

12 Màu nền:

Chương 9: Trung Luận Quyển 2, Phẩm 9: Quán Về Bản Trụ (Gồm 12 Kệ) (Trang 53 - 57)

Phẩm 9: QUÁN VỀ BẢN TRỤ
(Gồm 12 kệ)

Hỏi: Có người nói:
Kệ 1:

Các căn như mắt, mũi…
Các pháp như khổ, vui…
Ai có việc như vậy
Thì gọi là bản trụ.

Kệ 2:

Nếu không có bản trụ
Thì ai sở hữu mắt…
Vì vậy cho nên biết
Trước đã có bản trụ.

Các căn mắt, tai, mũi, lưỡi, thân mạng, gọi là các căn mắt, tai v.v… cảm thọ khổ, cảm thọ vui, cảm thọ chẳng khổ chẳng vui, và các tâm, tâm sở tưởng, tư, ức niệm v.v… gọi là pháp khổ vui. Có luận sư nói, trước khi chưa có mắt tai v.v… phải có bản trụ (tức thần ngã, ngã), nhân bản trụ ấy, các căn mắt tai v.v… mới được tăng trưởng, nếu không có bản trụ, thì thân và các căn mắt tai nhân đâu mà sinh ra và được tăng trưởng?
Đáp:
Kệ 3:

Nếu lìa các căn nhãn…
Và các pháp khổ, lạc…
Trước đã có bản trụ
Lấy gì để biết được?

Nếu lìa các căn mắt, tai v.v… các pháp khổ vui v.v… mà trước đã có sẵn bản trụ, thì lấy gì nói được, lấy gì biết được. Các pháp bên ngoài như bình, như áo v.v… lấy mắt v.v… để biết được, các pháp bên trong lấy khổ vui để biết được. Như trong kinh nói, hủy hoại là tướng của sắc, có khả năng cảm thọ là tướng của thọ, có khả năng nhận biết là tướng của thức. Ông nói lìa mắt, tai và khổ, vui, trước đã có sẵn bản trụ, thì lấy gì biết được để nói có cái bản trụ ấy.
Hỏi: Có luận sư nói: hơi thở ra vào, xem, nhìn, mạng sống, tư duy, khổ, vui, ghét, yêu, động phát v.v… đó là tướng trạng của thần ngã (bản trụ), nếu không có thần ngã thời làm sao có tướng hơi thở ra vào v.v… Thế nên, nên biết lìa các căn mắt, tai, các pháp, khổ, vui, trước đã có

sẵn bản trụ?
Đáp: Thần ngã ấy nếu có, thì phải ở trong thân, như cột trụ ở giữa các bức vách, nếu ở ngoài thân thì như người mặc áo giáp. Lại nếu ở trong thân thì không thể hủy hoại, vì có thần ngã thường trú trong nó, nhưng sự thật không đúng, thế nên nói thần ngã ở trong thân chỉ là lời nói hư dối không thật. Nếu thần ngã ở ngoài sân, bao che thân như áo giáp, thì thân không có thể còn thấy gì, vì thần ngã đã che kín chặt toàn thân, và thân cũng không thể bị hủy hoại. Song nay thấy đúng là thân bị hủy hoại. Thế nên, nên biết lìa khổ vui, mắt tai, trước đó không có gì khác. Nếu cho khi cắt tay, thần ngã co rút vào trong, không thể cắt được, khi cắt đầu, thần ngã co rút vào trong không thể chết, nhưng sự thật có chết. Thế nên biết lìa khổ vui mà trước đó có sẵn thần ngã, chỉ là lời nói hư dối không thật.
Lại nữa, nếu nói “thân lớn thì thần ngã lớn, thân nhỏ thì thần ngã nhỏ, như đèn lớn thì ánh sáng lớn, đèn nhỏ thì ánh sáng nhỏ”, như vậy là thần ngã tùy thuộc theo thân vô thường chứ không thể thường được. Nếu tùy thuộc theo thân vậy khi thân không có thì thần ngã cũng không có, như đèn tắt thì ánh sáng mất. Nếu thần ngã vô thường thì đồng với mắt tai, khổ vui, vô thường. Thế nên, nên biết lìa mắt, tai trước đã không có thần ngã riêng biệt.
Lại nữa, như người bị bệnh phong cuồng không được tự tại, việc không nên làm mà làm, nếu có thần ngã làm chủ trong người ấy, thì cớ sao nói người ấy không được tự tại. Nếu bệnh phong cuồng không làm xúc não thần ngã, thì có thể lìa thần ngã vẫn có sự tạo tác riêng, mỗi mỗi suy tìm như vậy, thấy lìa các căn mắt tai v.v…, các pháp khổ vui v.v…, trước không có sẵn bản trụ. Nếu quả quyết “lìa các căn mắt tai v.v…, các pháp khổ vui v.v… trước đã có sẵn bản trụ” thì việc ấy không thể có. Vì sao?
Kệ 4:

Nếu lìa căn mắt tai
Mà sắc có bản trụ
Thì xa lìa bản trụ
Cũng có căn mắt tai.

Nếu lìa các căn mắt tai v.v…, các pháp khổ vui v.v… trước đã có sẵn bản trụ, thì cũng có thể lìa bản trụ có các căn mắt tai v.v…, các pháp khổ vui v.v…
Hỏi: Hai việc ấy lìa khỏi nhau có thể được, chỉ cần có bản trụ?
Đáp:

Kệ 5:

Do pháp biết có người
Do người biết có pháp
Lìa pháp sao có người
Lìa người sao có pháp.

Pháp là mắt tai, khổ vui v.v… người là bản trụ, ông cho do có pháp nên biết có người, do có người nên biết có pháp, nay lìa pháp là mắt tai, thì đâu có người, lìa người thì đâu có pháp mắt tai v.v…
Lại nữa,
Kệ 6:

Tất cả căn mắt tai…
Thật không có bản trụ
Các căn tai vân vân
Phân biệt tướng khác nhau.

Nơi các căn mắt tai v.v…, các pháp vui khổ v.v…, thật khôn có bản trụ, chỉ do mắt duyên sắc sinh ra nhãn thức, vì nhân duyên hòa hợp mà các căn mắt tai v.v… có sự hay biết, chứ không phải do bản trụ mà hay biết. Thế nên trong kệ nói, các căn mắt tai v.v… thật không có bản trụ. Các căn mắt tai v.v… mỗi mỗi tự có khả năng phân biệt nhận biết.
Hỏi:
Kệ 7:

Các căn như mắt, tai…
Nếu không có bản trụ
Thì sao các căn ấy
Có thể biết các trần.

Nếu các căn mắt tai, các pháp khổ vui, không có bản trụ, vậy mỗi căn làm sao có thể biết trần cảnh? Vì các căn mắt tai không có tư duy, không có sự hiểu biết, mà thật ra có biết trần cảnh. Vậy nên biết lìa các căn mắt tai v.v… còn có cái có khả năng nhận biết trần cảnh?
Đáp: Nếu như vậy là trong mỗi căn đều có mỗi cái nhận biết, hay chỉ một cái nhận biết ở trong các căn. Cả hai đều có lỗi. Vì sao?
Kệ 8:

Cái thấy là cái nghe
Cái nghe là cái thọ
Các căn đều như thế
Thì mới có bản trụ.

Nếu thấy tức là nghe, nghe tức là cảm thọ, thì là một thần ngã. Như vậy các căn mắt tai v.v… phải trước đã có bản trụ. Đối với sắc,

tiếng, mùi, vị, không có biết cái nhất định, hoặc có thể dùng mắt nghe tiếng, như người ở giữa sáu hướng, tùy ý thấy nghe. Nếu nghe và thấy là một thì đối với các căn mắt tai v.v…, đều tùy ý thấy nghe. Nhưng việc ấy không đúng.
Kệ 9:

Nếu thấy, nghe đều khác
Người thọ nhận cũng khác
Khi thấy có thể nghe
Như vậy nhiều thần ngã.

Hoặc thấy, nghe, cảm thọ khác nhau, hoặc khi thấy cũng có thể nghe. Vì sao? Vì lìa cái thấy mà có cái nghe, như vậy thần ngã ở trong mũi, lưỡi, thân phải hành động cùng trong một lúc. Nếu như vậy thì người chỉ có một mà thần ngã có nhiều, vì các căn cùng lúc nhận biết các trần cảnh. Nhưng thật không phải như vậy. Thế nên thấy, nghe và cảm thọ không thể có tác dụng cùng một lần với nhau.
Lại nữa,
Kệ 10:

Các căn mắt, tai, mũi…
Các thọ như khổ, lạc…
Chúng từ các đại sinh
Các đại không thần ngã.

Nếu người nói lìa các căn mắt tai v.v… các pháp khổ vui v.v… mà riêng có bản trụ thì việc nầy trước đã bác bỏ. Chính bốn đại làm đối tượng nhân mà có mắt tai v.v…, nhưng trong bốn đại ấy cũng không có bản trụ.
Hỏi: Nếu các căn mắt tai v.v… các pháp khổ vui v.v… không có bản trụ thì có thể được, nhưng các căn mắt tai v.v…, các pháp khổ vui v.v… phải có?
Đáp:
Kệ 11:

Nếu các căn mắt tai…
Các pháp như khổ, vui…
Mà không có bản trụ…
Thì mắt… cũng không có.

Nếu các pháp mắt tai, khổ, vui không có bản trụ, thì ai có các căn mắt tai ấy, duyên vào đâu mà có? Thế nên mắt tai v.v… cũng không có.
Lại nữa,

Kệ 12:

Mắt, tai không bản trụ
Nay, mai cũng vẫn không
Vì ba đời không có
Không có, không phân biệt.

Tư duy suy tìm bản trụ ở nơi mắt tai v.v… trước không có, nay không có, sau cũng không có. Nếu cả ba đời không có, tức là không sinh tịch diệt, không nên vấn nạn: Nếu không có bản trụ thì làm sao có các căn mắt tai v.v…
Hỏi đáp như vậy thì chấm dứt hý luận, hý luận chấm dứt, nên các pháp đều không.

/154