Thanh tịnh đạo luận toản yếu

Chương 25: Chương 6: Đoạn nghi thanh tịnh (Trang 225 - 228)

Chương 6

ĐOẠN NGHI THANH TỊNH
(Kankhàvitarana-Visuddhi-Niddesa)

Cái trí phát sinh do vượt qua hoài nghi về ba thời bằng cách phân biệt các duyên của danh sắc, gọi là Đoạn nghi thanh tịnh.
Bản luận nói, khi thân này sinh ra, nó không phải sinh ra trong một bông sen, nhưng nó được sinh ra ở giữa bọc chứa thức ăn, đằng sau màng bụng, một chỗ hôi hám, dơ bẩn. Khi được sinh kiểu ấy, nhân của nó là bốn thứ:Vô minh, ái, thủ và nghiệp. Vì chính những thứ nầy làm ra sự sinh của thân xác.Và thức ăn là duyên của nó, vì chính thực phẩm củng cố thân xác. Như vậy, có năm thứ làm nhân và duyên cho sắc thân. Trong năm

thứ nầy thì ba thứ Vô minh, ái, thủ là thân y duyên, như bà mẹ đối với hài nhi; và nghiệp sinh ra nó, thì như người cha đối với đứa bé, còn thực phẩm bảo trì nó, thì như vú nuôi đối với đứa trẻ.
Khi hành giả thấy như vậy, thì mười sáu mối nghi hoặc được rũ bỏ. Đó là:
Năm mối nghi về quá khứ: ”Trong quá khứ, ta có mặt chăng? Hay không có mặt? Ta là gì trong quá khứ? Ta như thế nào trong quá khứ? Ta đã là cái gì, và là cái gì nữa, trong quá khứ?”
Năm mối nghi về tương lai:”Trong tương lai ta có mặt chăng? Hay không có mặt? Ta sẽ là gì trong tương lai? Ta sẽ như thế nào trong tương lai? Sau khi là gì, ta sẽ là gì nữa, trong tương lai?”
Sáu mối nghi về hiện tại: ”Hiện tại ta có mặt chăng? hay không có mặt? Hiện tại ta là gì? Ta như thế nào trong hiện tại? Từ đâu tự ngã nầy đi đến? Tự ngã nầy sẽ đi về đâu?” (M. I, 8)
Thế rồi hành giả suy cứu lý duyên sinh ngược dòng từ già chết trở lên, và suy xét thuận chiều từ vô minh trở xuống, tức ”Vô minh duyên hành v.v...Tiếp đến, hành giả suy cứu về nghiệp sẽ nhận thấy có bốn loại nghiệp:
1/.Nghiệp có quả báo được cảm thọ ngay trong hiện tại, gọi là hiện báo.
2/.Nghiệp có quả báo khi tái sinh, gọi là sinh báo.
3/.Nghiệp có quả báo trong những đời sống thuộc tương lai, gọi là hậu báo.
4/.Và nghiệp không có quả báo, gọi là vô báo.

Hoặc phân tích theo bốn loại nghiệp khác: Cực trọng nghiệp, thường nghiệp, cận tử nghiệp và tích lũy nghiệp.
1/. Cực trọng nghiệp là nghiệp bất thiện nặng nề, hoặc nghiệp thiện mạnh mẽ.
2/. Thường nghiệp là loại nghiệp được làm theo thói quen, và lập đi lập lại nhiều lần.
3/. Cận tử nghiệp là nghiệp được nhớ lại một cách sống động vào lúc lâm chung.
4/. Tích lũy nghiệp là nghiệp được làm từ nhiều đời trước tích tụ lại.
Đôi khi vì nhiều lý do, quả báo của một loại nghiệp nầy có thể triển hạn, hoặc thay thế bằng quả báo của một loại nghiệp khác. Đây là phạm vi thấy biết của đức Phật về nghiệp. Và được trình bày như sau:
” Nghiệp báo diễn tiến từ nghiệp
   Quả báo có nghiệp là nguồn gốc
   Hữu trong tương lai phát xuất từ nghiệp
   Đây là cách thế gian luân chuyển”.
Khi thấy rõ như vậy, hành giả sẽ đoạn trừ được mười sáu loại nghi hoặc thuộc ba đời đã nói ở trên.
Lại một đoạn khác trình bày sự tương quan của nghiệp và báo:
    Như lửa không hiện hữu,
   Trong mặt trời, ngọc, phân bò.
   Mà cũng không ở ngoài chúng,
   Nhưng phát sinh nhờ những thứ nầy

Hoặc như ngọn đèn không di chuyển từ cái tim nầy sang cái tim khác, nhưng không vì vậy mà không mồi được ngọn đèn khác. Cũng vậy, không có gì di chuyển từ hữu quá khứ đến hữu hiện tại, hay từ đời hiện tại đến đời vị lai, nhưng uẩn xứ và giới vẫn sinh ở đây, lấy uẩn xứ, giới của quá khứ làm duyên, hoặc sẽ sinh trong tương lai, lấy uẩn, xứ, giới hiện tại làm duyên, như bài kệ nói:
” Cũng vậy trong kiết sinh
Dòng tâm tương tục chảy
Tâm trước vừa chấm dứt
Tâm sau liền phát sinh”.
Tóm lại, khi hành giả đã chấm dứt nghi hoặc nhờ phân biệt danh sắc theo nhiều phương pháp khác nhau, thì gọi là Đoạn nghi thanh tịnh, hay gọi là Trí biết sự tương quan của các pháp hay Chánh tri, Chánh kiến.
Một người tu tuệ đã đạt đến trí này, tức đã tìm được an lạc trong giáo lý của Phật, vị ấy được gọi là một bậc Dự lưu

***

/28

CHÙA KHAI NGUYÊN

Xây dựng từ : 2010 - 2026, Ban Thông Tin - Truyền Thông Chùa Khai Nguyên.

Địa chỉ: Thôn Tây Ninh, Xã Đoài Phương, TP. Hà Nội