Trí Tịnh Toàn Tập - Tập 7 - Kinh Bát Nhã Ba La Mật
Tác giả: Hòa Thượng Thích Trí Tịnh. Năm xuất bản: 2012. Số trang: 404.
Chương 17: KINH MA-HA BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT
Ngài Tu Bồ Ðề thưa: Ý kiến bạn đọc
BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT
PHẨM ÐẠO THỌ
THỨ BẢY MƯƠI MỐT
Bạch đức Thế Tôn! Bát nhã ba la mật Nầy rất sâu. Chư đại Bồ tát chẳng thấy có chúng sanh mà vì chúng sanh cầu Vô thượng Bồ đề, đây là rất khó. Như người muốn trồng cây giữa hư không thì rất khó. Bạch đức Thế Tôn! Cũng vậy, đại Bồ tát vì chúng sanh mà cầu Vô thượng Bồ đề, chúng sanh cũng bất khả đắc.
Ðức Phật phán dạy:
Nầy Tu Bồ Ðề! Như người trồng cây chẳng biết gốc, thân, cành, lá, bông, trái mà yêu qúy vun bón xới tưới, cây lớn dần hoa, lá, trái, hột đều thành tựu mà được hưởng thọ. Cũng vậy, chư đại Bồ tát vì chúng sanh cầu Vô thượng Bồ đề, lần lần hành sáu ba la mật, được Nhứt thiết chủng trí, thành tựu Phật thọ, đem hoa, lá, trái, hột lợi ích chúng sanh.
Nầy Tu Bồ Ðề! Thế nào là lá cây lợi ích chúng sanh? Chúng sanh nhờ nơi đại Bồ tát mà được lìa khỏi ba ác đạo, đó là lợi ích. Thế nào là hoa lợi ích chúng sanh? Nhờ nơi đại Bồ tát mà chúng sanh được sanh làm người dòng sang quý, được sanh cõi Trời Tứ Thiên Vương nhẫn đến cõi Trời Phi Phi Tưởng, đó là hoa lợi ích. Thế nào là quả lợi ích chúng sanh? Ðại Bồ tát đó được Nhứt thiết chủng trí làm cho chúng sanh được quả Tu đà hoàn nhẫn đến quả Phật, chúng sanh Nầy lần lần dùng pháp ba thừa nhập nơi vô dư Đại Niết bàn, đó là quả lợi ích chúng sanh. Ðại Bồ tát đó chẳng thấy có thật chúng sanh mà độ chúng sanh khiến lìa chấp ngã điên đảo. Ðại Bồ tát nghĩ rằng:
- Bạch đức Thế Tôn! Phải biết rằng Bồ tát đó như là Phật. Tại sao vậy? Vì do nơi Bồ tát đó mà dứt tất cả mầm giống Ðịa ngục, Súc sanh, Ngạ quỷ, dứt tất cả mầm giống các nạn, bần cùng hạ tiện, dứt tất cả mầm giống cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc.
- Ðúng như vậy. Nầy Tu Bồ Ðề! Phải biết rằng Bồ tát đó như là Phật. Nầy Tu Bồ Ðề! Nếu đại Bồ tát chẳng phát tâm cầu Vô thượng Bồ đề thì thế gian không có chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại, thế gian cũng không có Bích chi Phật, A la hán, A na hàm, Tư đà hàm, Tu đà hoàn. Cũng không lúc nào dứt ba ác đạo và ba cõi.
Nầy Tu Bồ Ðề! Ðúng như lời người nói, đại Bồ tát đó như là Phật. Tại sao vậy? Vì do như mà gọi là Như Lai. Vì do như mà gọi là Bích chi Phật, A la hán và tất cả Hiền Thánh. Vì do như mà gọi là sắc, thọ, tưởng, hành và thức. Vì do như mà gọi là tất cả pháp nhẫn đến tánh hữu vi, tánh vô vi. Những như đó đều như thật không sai khác, vì thế mà gọi là như. Chư đại Bồ tát học như đó được Nhứt thiết chủng trí, được gọi là Như Lai. Do nhân duyên đó, do hành tướng đó mà nói rằng: Phải biết đại Bồ tát như là Phật. Vì là tướng như.
- Bạch đức Thế Tôn! Ðại Bồ tát có thể hành Bát nhã ba la mật sâu xa đúng như lời, tất cả thế gian, Trời, Người, A tu la phải nên đảnh lễ.
- Bạch đức Thế Tôn! Ðại Bồ tát mới phát tâm vì chúng sanh mà cầu Vô thượng Bồ đề được bao nhiêu phước đức?
- Nầy Tu Bồ Ðề! Nếu chúng sanh trong Tiểu Thiên quốc độ đều phát tâm Thanh văn, Bích chi Phật, theo ý ngươi thế nào, phước của họ có nhiều chăng?
- Bạch đức Thế Tôn! Rất nhiều vô lượng.
- Nầy Tu Bồ Ðề! Phước của họ sánh với phước của Bồ tát mới phát tâm chẳng bằng phần trăm, phần ngàn, phần muôn ức, nhẫn đến toán số thí dụ cũng vẫn không bằng được. Tại sao? Vì phát tâm Thanh văn, Bích chi Phật đều do Bồ tát mà ra. Còn Bồ tát trọn không do Thanh văn, Bích chi Phật mà ra. Ðến Trung Thiên nhị thiên quốc độ và Ðại Thiên tam thiên quốc độ so sánh cũng như vậy. Và để chúng sanh trong Ðại Thiên tam thiên quốc độ phát tâm Thanh văn, Bích chi Phật lại. Cứ như chúng sanh trong Ðại Thiên tam thiên quốc độ đều trụ bực Càn Huệ địa, bực Tánh địa, bực Bát Nhơn địa, bực Kiến
Nầy Tu Bồ Ðề! Chư đại Bồ tát mới phát tâm trong Ðại Thiên quốc độ chẳng bằng Bồ tát nhập pháp vị. Chư đại Bồ tát nhập pháp vị trong Ðại Thiên quốc độ chẳng bằng Bồ tát hướng Phật đạo. Chư Bồ tát hướng Phật đạo trong Ðại Thiên quốc độ chẳng bằng công đức của Phật, một phần trăm, phần ngàn, phần muôn ức, nhẫn đến toán số thí dụ đều chẳng bằng được.
- Bạch đức Thế Tôn! Bồ tát mới phát tâm nên niệm nhớ những pháp gì?
- Nầy Tu Bồ Ðề! Nên niệm nhớ Nhứt thiết chủng trí.
- Bạch đức Thế Tôn! Những gì là Nhứt thiết chủng trí? Những duyên gì, tăng thượng gì, hành loại gì, tướng mạo gì của Nhứt thiết chủng trí?
- Nầy Tu Bồ Ðề! Nhứt thiết chủng trí không chỗ có, không niệm, không sanh, không hiển thị. Như Tu Bồ Ðề hỏi những duyên, những tăng thượng, những hành, những tướng của Nhứt thiết chủng
- Bạch đức Thế Tôn! Chỉ có Nhứt thiết chủng trí không pháp, hay là sắc, thọ tưởng hành thức… nhẫn đến hữu vi tướng, vô vi tướng cũng không pháp?
- Nầy Tu Bồ Ðề! Sắc nhẫn đến hữu vi tướng, vô vi tướng cũng không pháp.
- Bạch đức Thế Tôn! Do nhơn duyên gì mà Nhứt thiết chủng trí không pháp, sắc đến hữu vi tướng, vô vi tướng không pháp?
- Nầy Tu Bồ Ðề! Vì Nhứt thiết chủng trí tự tánh Không, nếu pháp tự tánh Không thì gọi là không pháp. Sắc nhẫn đến hữu vi tướng, vô vi tướng cũng như vậy.
- Bạch đức Thế Tôn! Do nhân duyên gì mà các pháp tự tánh Không?
- Nầy Tu Bồ Ðề! Các pháp hòa hiệp nhơn duyên sanh, trong pháp không tự tánh, nếu không tự tánh thì gọi là không pháp. Vì thế nên đại Bồ tát phải biết tất cả pháp không tánh. Tại sao vậy? Vì tất cả pháp tánh Không vậy.
- Nầy Tu Bồ Ðề! Ðại Bồ tát có thể học các pháp không tánh, cũng có thể tịnh Phật quốc độ, thành tựu chúng sanh, biết quốc độ và chúng sanh cũng không tánh, đó chính là sức phương tiện.
- Nầy Tu Bồ Ðề! Ðại Bồ tát đó hành sáu ba la mật tu học Phật đạo, nhẫn đến hành Nhứt thiết chủng trí tu học Phật đạo, cũng biết Phật đạo không tánh. Ðại Bồ tát nầy hành sáu ba la mật tu học Phật đạo, nhẫn đến chưa thành tựu Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại trí, mười tám pháp bất cộng, đại từ đại bi, Nhứt thiết chủng trí, đó là tu học Phật đạo, khi đã đầy đủ Phật đạo nhơn duyên rồi, dùng một niệm tương ứng huệ được Nhứt thiết chủng trí, đồng thời tất cả phiền não tập khý dứt hẳn, vì chẳng sanh vậy. Bấy giờ dùng Phật
Nầy Tu Bồ Ðề! Ðại Bồ tát nầy lúc bố thí: bố thí, người thọ và Bồ tát tâm, pháp không còn chẳng biết được, huống là pháp có. Nhẫn đến Nhứt thiết chủng trí: người được, pháp được và chỗ được, pháp không còn chẳng biết được, huống là pháp có. Tại sao? Vì tất cả pháp bổn tánh như vậy. Chẳng phải do Phật làm, chẳng phải do Thanh văn, Bích chi Phật hay người khác làm. Vì tất cả pháp không có tác giả.
- Bạch đức Thế Tôn! Các pháp tánh các pháp Ly chăng?
- Ðúng như vậy. Nầy Tu Bồ Ðề! Các pháp tánh các pháp Ly.
- Bạch đức Thế Tôn! Nếu các pháp tánh các pháp Ly, thì làm sao pháp Ly lại biết được pháp Ly, hoặc là có hoặc là không? Tại sao? Vì pháp không chẳng biết được pháp không, pháp có chẳng biết được pháp có, pháp không chẳng biết được pháp có, pháp có chẳng biết được pháp
- Nầy Tu Bồ Ðề! Do nơi thế tục đế mà đại Bồ tát vì chúng sanh nói hoặc có hoặc không, chớ chẳng phải là đệ Nhứt nghĩa đế.
- Bạch đức Thế Tôn! Thế tục đế cùng đệ Nhứt nghĩa đế khác nhau chăng?
- Nầy Tu Bồ Ðề! Thế đế cùng đệ Nhứt nghĩa đế không khác. Tại sao? Vì thế đế như tức là đệ Nhứt nghĩa như. Bởi chúng sanh chẳng thấy, chẳng biết như nầy nên đại Bồ tát dùng thế đế dạy chúng sanh mà nói hoặc có hoặc không.
Lại nầy Tu Bồ Ðề! Vì chúng sanh đối trong năm ấm có chấp lấy tướng mà chẳng biết là vô sở hữu. Vì dạy chúng sanh đó mà đại Bồ tát nói hoặc có hoặc không, khiến chúng sanh biết vô sở hữu. Như vậy, nầy Tu Bồ Ðề! Ðại Bồ tát phải nên hành Bát nhã ba la mật như vậy.