Trí Tịnh Toàn Tập - Tập 7 - Kinh Bát Nhã Ba La Mật
Tác giả: Hòa Thượng Thích Trí Tịnh. Năm xuất bản: 2012. Số trang: 404.
Chương 31: KINH MA-HA - Phần 1 (trang 265-274)
Ngài Tu Bồ Ðề bạch đức Phật: “Bạch đức Thế Tôn! Thế nào là Bồ tát khéo thông đạt các pháp tướng?”. Ý kiến bạn đọc
BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT
PHẨM THIỆN ÐẠT
Ðức Phật bảo Ngài Tu Bồ Ðề:
Ví như hóa nhơn chẳng hiện hành tham, sân, si; chẳng hiện hành sắc, thọ, tưởng, hành, thức; chẳng hiện hành nội ngoại pháp; chẳng hiện hành phiền não kiết sử; chẳng hiện hành pháp hữu lậu, pháp vô lậu, pháp thế gian, pháp xuất thế gian, pháp hữu vi, pháp vô vi; cũng không có Thánh
- Bạch đức Thế Tôn! Hóa nhơn thế nào có tu đạo?
- Nầy Tu Bồ Ðề! Hóa nhơn tu đạo chẳng cấu, chẳng tịnh, cũng chẳng ở năm loài sanh tử. Ý của ông nghĩ sao? Nầy Tu Bồ Ðề! Hóa nhơn của đức Phật biến hóa ra có sự thật căn bổn, có cấu, có tịnh chăng?
- Bạch đức Thế Tôn! Không. Hóa nhơn của đức Phật biến ra không có sự thật căn bổn, cũng không có cấu, cũng không có tịnh, cũng chẳng ở năm loài sanh tử.
- Nầy Tu Bồ Ðề! Bồ tát khéo thông đạt các pháp tướng cũng như vậy.
- Bạch đức Thế Tôn! Tất cả sắc, thọ, tưởng, hành, thức như hóa chăng?
- Nầy Tu Bồ Ðề! Tất cả sắc như hóa, tất cả thọ tưởng hành thức như hóa.
- Bạch đức Thế Tôn! Nếu tất cả sắc như hóa, tất cả thọ tưởng hành thức… nhẫn đến tất cả pháp như hóa. Hóa nhơn không có sắc; không có thọ tưởng, hành, thức; không cấu, không tịnh; không
- Nầy Tu Bồ Ðề! Ý của ông nghĩ sao, đại Bồ tát lúc hành đạo Bồ tát, các Ngài có thấy chúng sanh từ trong địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, Nhơn, Thiên được giải thoát chăng?
- Bạch đức Thế Tôn! Các Ngài không thấy có.
- Ðúng như vậy. Nầy Tu Bồ Ðề! Ðại Bồ tát chẳng thấy có chúng sanh từ ba cõi được giải thoát. Tại sao? Vì đại Bồ tát thấy biết tất cả pháp như huyễn, như hóa.
- Bạch đức Thế Tôn! Nếu đại Bồ tát thấy biết tất cả pháp như huyễn, như hóa, vì những sự gì mà Bồ tát hành sáu ba la mật; hành tứ thiền, tứ vô lượng tâm, hành tứ vô sắc định; hành ba mươi bảy pháp trợ đạo… nhẫn đến hành đại từ đại bi, tịnh Phật quốc độ, thành tựu chúng sanh?
- Nầy Tu Bồ Ðề! Nếu chúng sanh tự biết các pháp như huyễn, như hóa thì đại Bồ tát trọn chẳng ở vô số kiếp vì chúng sanh mà hành Bồ tát đạo. Bởi chúng sanh chẳng tự biết các pháp như huyễn, như hóa nên đại Bồ tát ở vô lượng vô số kiếp hành sáu ba la mật, thành tựu chúng sanh, tịnh Phật quốc độ, được Vô thượng Bồ đề.
- Nầy Tu Bồ Ðề! Chúng sanh chỉ an trụ trong danh tướng, hư vọng, ức tưởng, phân biệt, vì thế nên Bồ tát hành sáu ba la mật ở trong danh tướng, hư vọng cứu chúng sanh ra.
- Bạch đức Thế Tôn! Gì là danh? Gì là tướng?
- Nầy Tu Bồ Ðề! Danh ấy chỉ là cưỡng làm giả đặt ra: nầy là sắc, là thọ tưởng hành thức; nầy là nam, là nữ, là lớn, là nhỏ; nầy là Ðịa ngục, là Ngạ quỷ, là Súc sanh, là Nhơn, là Thiên; nầy là hữu vi, là vô vi; nầy là quả Tu đà hoàn, quả Tư đà hàm, quả A na hàm, quả A la hán, đạo Bích chi Phật, nầy là Phật đạo.
Nầy Tu Bồ Ðề! Tất cả pháp hòa hiệp đều là giả danh. Dùng danh lấy các pháp thế nên là danh. Tất cả pháp hữu vi chỉ có danh tướng, người phàm ở trong đó sanh chấp trước. Ðại Bồ tát hành Bát nhã ba la mật, vì dùng sức phương tiện nên ở trong danh tự, dạy cho họ xa rời mà bảo rằng: “Các chúng sanh nầy! Danh ấy chỉ có danh rỗng không, phát sanh trong hư vọng, ức tưởng, phân biệt. Các ngươi chớ chấp trước hư
Những gì là tướng? Nầy Tu Bồ Ðề! Có hai thứ tướng là chỗ mà người phàm chấp trước: Một là sắc tướng. Hai là vô sắc tướng. Những gì gọi là sắc tướng? Những thứ có sắc hoặc thô hoặc tế, hoặc tốt hoặc xấu, đều là rỗng không. Ở trong những pháp rỗng không ấy ức tưởng, phân biệt để tâm nắm lấy tướng. Ðây gọi là sắc tướng. Những gì là vô sắc tướng? Nơi các pháp vô sắc ức tưởng, phân biệt để tâm nắm lấy tướng nên sanh phiền não. Ðây gọi là vô sắc tướng. Ðại Bồ tát hành Bát nhã ba la mật, dùng sức phương tiện dạy chúng sanh xa lìa sự chấp trước phương tiện dạy chúng sanh xa lìa sự chấp trước tướng ấy. Ở trong pháp vô tướng khiến họ rời lìa hai pháp, đó là tướng, là vô tướng.
Như vậy, nầy Tu Bồ Ðề! Ðại Bồ tát hành Bát nhã ba la mật dạy chúng sanh rời lìa tướng khiến họ an trụ trong tánh vô tướng.
- Bạch đức Thế Tôn! Nếu tất cả pháp chỉ có danh tướng, thế nào đại Bồ tát hành Bát nhã ba la mật có thể tự lợi ích, cũng dạy người khác khiến
- Nầy Tu Bồ Ðề! Nếu các pháp căn bổn quyết định có mà chẳng phải chỉ là danh tướng, thì đại Bồ tát hành Bát nhã ba la mật chẳng có thể tự lợi ích, cũng chẳng có thể lợi ích người khác.
Nầy Tu Bồ Ðề! Vì các pháp không có căn bổn sự thật mà chỉ có danh tướng, nên Bồ tát lúc hành Bát nhã ba la mật có thể đầy đủ Thiền ba la mật, Tiến ba la mật, Nhẫn ba la mật, Giới ba la mật, Thí ba la mật, vì vô tướng vậy. Có thể đầy đủ Tứ thiền ba la mật, Tứ vô lượng tâm ba la mật, Tứ vô sắc định ba la mật, vì vô tướng vậy. Có thể đầy đủ Tứ niệm xứ ba la mật… nhẫn đến Bát Thánh đạo phần ba la mật. Có thể đầy đủ Nội Không Ba la mật… nhẫn đến Vô pháp Hữu pháp Không ba la mật, vì vô tướng vậy. Có thể đầy đủ Giải thoát ba la mật, Cửu thứ đệ định ba la mật, vì vô tướng vậy. Có thể đầy đủ giải thoát ba la mật, Cửu thứ đệ định ba la mật, vì vô tướng vậy. Có thể đầy đủ Phật thập lực… nhẫn đến mười tám pháp bất cộng ba la mật, vì vô tướng vậy. Vì vô tướng, nên Bồ tát tự mình đầy đủ các pháp lành, cũng giáo hóa người khác khiến họ đầy đủ pháp lành, vì vô tướng vậy.
Nầy Tu Bồ Ðề! Nếu các pháp tướng mà thật có chừng hào ly, thì lúc hành Bát nhã ba la mật,
- Bạch đức Thế Tôn! Nếu tất cả pháp vô tướng, vô niệm, sao lại kể là pháp Thanh văn, là pháp Bích chi Phật, là Bồ tát, là pháp Phật?
- Nầy Tu Bồ Ðề! Ý ông nghĩ sao, pháp vô tướng với pháp Thanh văn có khác chăng?
- Bạch đức Thế Tôn! Không có khác.
- Nầy Tu Bồ Ðề! Pháp vô tướng có phải tức là quả Tu đà hoàn, quả Tư đà hàm, quả A na hàm, quả A la hán, pháp Bích chi Phật, pháp Bồ tát, pháp Phật chăng?
- Bạch đức Thế Tôn! Ðúng như vậy.
- Nầy Tu Bồ Ðề! Vì lẽ ấy nên biết tất cả pháp đều vô tướng.
Nầy Tu Bồ Ðề! Ðại Bồ tát học tất cả pháp vô tướng nầy thì được thêm lớn pháp lành, đó là sáu
Nếu đại Bồ tát học ba môn giải thoát thì có thể học tướng ngũ ấm, có thể học tướng thập nhị nhập, có thể học tướng thập bát giới, có thể học tướng tứ Thánh đế, có thể học mười hai nhơn duyên, có thể học nội Không nhẫn đến vô pháp hữu pháp Không, có thể học sáu ba la mật đến mười tám pháp bất cộng.
- Bạch đức Thế Tôn! Ðại Bồ tát hành Bát nhã ba la mật có thể học tướng ngũ ấm như thế nào?
- Nầy Tu Bồ Ðề! Ðại Bồ tát hành Bát nhã ba la mật biết sắc tướng, biết sắc sanh diệt, biết sắc như.
Thế nào là biết sắc tướng? Biết sắc rốt ráo Không, thành phần của nó phân chia sai khác hư giả không thật như bọt nước không bền không chắc. Ðó là biết sắc tướng.
Thế nào là biết sắc sanh diệt? Lúc sanh khởi,
Thế nào là biết sắc như? Sắc như ấy chẳng sanh chẳng diệt, chẳng đến chẳng đi, chẳng tăng chẳng giảm, chẳng cấu chẳng tịnh, đó là biết sắc như.
Nầy Tu Bồ Ðề! Như đó là nói như thật chẳng hư. Như đó là trước sau và chặng giữa cũng vậy, thường chẳng đổi khác. Ðó là biết sắc như.
Thế nào là biết thọ tướng? Thế nào là biết thọ sanh diệt? Thế nào là biết thọ như?
Bồ tát biết các thọ tướng như bong bóng nước: một khởi, một diệt. Ðó là biết thọ tướng. Biết thọ không từ đâu lại, đi không chỗ đến. Ðó là biết thọ sanh diệt. Thọ như ấy chẳng sanh chẳng diệt, chẳng đến chẳng đi, chẳng tăng chẳng giảm, chẳng cấu chẳng tịnh. Đó là biết thọ như.
Thế nào là biết tưởng tướng? Tưởng sanh diệt? Tưởng như?
Tưởng ấy, Bồ tát biết như diệm, chẳng thể được, mà vọng tưởng là nước. Ðó là biết tưởng tướng. Tưởng ấy không từ đâu lại, đi không chỗ đến. Ðó là biết tưởng sanh diệt. Tưởng như ấy chẳng sanh chẳng diệt, chẳng đến chẳng đi, chẳng tăng chẳng giảm, chẳng cấu chẳng tịnh, chẳng chuyển đổi nơi thật tướng. Đó là biết tưởng như.
Bồ tát biết hành như thân cây chuối, từ bẹ từ bẹ lột bỏ chẳng có cứng chắc. Ðó là biết hành tướng. Các hành sanh khởi không từ đâu lại, đi không chỗ đến. Ðó là biết hành sanh diệt. Các hành chẳng sanh chẳng diệt, chẳng đến chẳng đi, chẳng tăng chẳng giảm, chẳng cấu chẳng tịnh. Ðó là biết hành như.
Thế nào là biết thức tướng? Thức sanh diệt? Thức như?
Bồ tát biết thức như nhà ảo thuật, ảo thuật ra bốn binh chủng, không có thạt. Ðó là biết thức tướng. Thức ấy lúc phát sanh không từ đâu lại, lúc diệt không chỗ đến. Ðó là biết thức sanh diệt. Thức như ấy chẳng sanh chẳng diệt, chẳng đến chẳng đi, chẳng tăng chẳng giảm, chẳng cấu chẳng tịnh. Ðó là biết thức như.
Thế nào là biét thập nhị nhập? Bồ tát biết nhãn căn, nhãn căn tánh Không… nhẫn đến ý căn ý căn tánh Không. Biết sắc, sắc tánh Không… nhẫn đến pháp, pháp tánh Không.
Thế nào là biết thập bát giới? Bồ tát biết nhãn giới nhãn giới tánh Không… nhẫn đến ý thức, ý thức giới Không.