Bấy giờ Tỳ-kheo hạ tọa ôm y bát trở lại nơi chúng Tăng.
32. Tôn giả A-nan chứng quả A-la-hán: Tôn giả A-nan tư duy các pháp, chưa dứt hết lậu hoặc dư tàn, đêm đó tọa thiền kinh hành, ân cần cầu đạo, ấy là vì A-nan trí tuệ nhiều mà định lực ít nên không đắc Đạo, định và trí bằng nhau mới mau chứng đắc. Cuối đêm sắp hết, mệt quá muốn nghỉ, vừa nằm xuống đầu chưa đến gối, A-nan bỗng nhiên tỏ ngộ, như điện xẹt sáng, từ chỗ tối được thấy đường. A-nan nhập định Kim cang như vậy, phá hết thảy các núi phiền não, chứng được Ba minh thần thông, Cọng giải thoát, thành bậc A-la-hán đại lực. Ngay đêm đó, A-nan đi đến nhà Tăng gõ cửa gọi. Đại Ca-diếp hỏi: "Ai gõ cửa đó?". Đáp: "Tôi là A-nan". Đại Ca-diếp nói: "Thầy vì sao đến đây?" A-nan thưa: "Tôi đêm nay đã dứt các lậu". Đại Ca-diếp nói: "Không mở cửa! Thầy cứ theo lỗ khóa mà vào". A-nan đáp: "Dạ được", liền dùng thần lực theo lỗ khóa mà vào, lạy dưới chân chúng Tăng mà sám hối. Đại Ca-diếp không còn quở trách, lấy tay xoa đầu A-nan nói: "Tôi cố vì thầy, để cho thầy đắc Đạo, thầy không nên hiềm hận; cũng như vậy, tôi cốt để Thầy tự chứng ngộ. Ví như lấy tay vẽ hư không, không dính mắc gì, tâm A-la-hán cũng như vậy, trong hết thảy
pháp, không còn dính mắc. Thầy hãy trở lại chỗ ngồi của mình".
Khi ấy Tăng lại bàn rằng: "Kiều-phạm-ba-đề đã vào diệt độ, còn có ai có thể kiết tập Kinh tạng?" Trưởng lão A-nê-lô-đậu nói: "Trưởng lão A-nan đang ở đây, trong hàng đệ tử Phật, người thường hầu gần Phật, nghe kinh nhớ hết, Phật thường khen ngợi; A-nan có thể kiết tập Kinh tạng".
Bấy giờ trưởng lão Đại Ca-diếp xoa đầu A-nan, nói: "Phật chúc lụy cho Thầy thọ trì Pháp tạng, Thầy nên báo ân Phật. Phật ở chỗ nào thuyết Pháp trước hết? Các đệ tử Phật có thể thủ hộ Pháp tạng thì đều đã diệt độ, chỉ còn lại mình Thầy, Thầy nay nên theo tâm của Phật, thương xót chúng sanh, kiết tập Phật Pháp tạng".
Khi ấy A-nan lễ Tăng xong, lên ngồi tòa Sư tử. Bấy giờ Đại Ca-diếp nói kệ:
"Phật Thánh Sư tử vương,
A-nan là con Phật,
Ngồi trên tòa Sư tử.
Quán trong chúng, vắng Phật.
Như thế, chúng Đại đức,
Không Phật, mất uy thần.
Như khi trời không trăng,
Có sao nhưng chẳng nghiêm.
Thầy đại trí nên nói,
Thầy, con Phật hãy nói,
Ở đâu Phật đã thuyết,
Nay Thầy nên nói rõ".
Khi ấy Trưởng lão A-nan nhất tâm, chấp tay hướng đến nơi Phật Niết-bàn nói:
"Lúc ấy Phật mới thuyết Pháp,
Lúc ấy con không thấy,
Nghe truyền lại như vầy:
Phật ở Ba-la-nại.
Phật vì năm Tỳ-kheo,
Lần đầu mở cửa Pháp,
Thuyết bốn pháp chơn đế,
Khổ, Tập và Diệt, Đạo.
A-nhã Kiều-trần-như,
Trước tiên được thấy đạo,
Tám vạn các thiên chúng,
Cũng đều vào dấu đạo".
Nghìn A-la-hán ấy nghe lời rồi, bay lên hư không, cao bằng bảy cây Đa-la, cùng nói: "Lớn thay, sức mạnh vô thường! Như chúng ta mắt thấy Phật thuyết pháp, nay lại nói "Tôi nghe", rồi nói kệ:
"Ta thấy thân tướng Phật,
Giống như núi Tử Kim,
Chúng đức diệu tướng diệt,
Chỉ còn lại danh thôi.