sanh được con trai". Tâm của vua rất hoan hỷ, nói: "Ngày nay thật là đại cát, là ngày hoan hỷ". Vua nói với sứ giả rằng:"Đứa trẻ ấy đặt tên là A-nan", đó là tên cha mẹ đặt.
Nương theo nhân duyên mà đặt tên là như thế nào? Thân hình của A-nan đoan chánh, thanh tịnh, như tấm gương sáng đẹp, dung nhan tướng mạo già hay trẻ, đẹp hay xấu đều hiện rõ trong thân. Thân ấy tươi sáng trong sạch, người nữ trông thấy, dục tâm liền động, cho nên Phật cho phép A-nan mang y che vai.
Vì A-nan thường khiến người khác trông thấy thì tâm và mắt đều hoan hỷ, cho nên gọi là A-nan.
43. Bố thí thân mạng: Vua Thi-tỳ (Sibi) đem thân mà thí cho chim Bồ câu. Bản thân của Bồ-tát Thích-ca Mâu-ni bấy giờ là vua Thi-tỳ. Vua đã được "Quy mạng cứu hộ Đà-la-ni", rất tinh tấn, có tâm từ bi, xem tất cả chúng sanh như mẹ thương con".
Gặp lúc ấy không có Phật, Thích Đề-hoàn Nhơn thọ mạng gần dứt, tự nghĩ: "Nơi nào có Phật, bậc Nhất thiết trí?", rồi tự đi hỏi khắp nơi mà không ai đoạn nghi được nên hết thảy đều không phải là Phật, liền trở lại trên trời, ngồi mà ưu sầu. Bấy giờ có vị Trời tên là Tỳ-thủ-kiết-ma giỏi biến hóa, hỏi: "Thiên chủ vì sao mà ưu sầu?" Đáp: "Ta tìm bậc Nhất thiết trí mà không gặp được nên ưu
sầu". Tỳ-thủ-kiết-ma nói: "Có vị đại Bồ-tát bố thí, trì giới, thiền định, trí tuệ đầy đủ, không lâu sẽ thành Phật". Đế-thích dùng kệ đáp:
"Bồ-tát phát đại tâm
Như trứng cá, bông xoài,
Ba việc, lúc nhân nhiều,
Lúc thành quả rất nhiều".
Tỳ-thủ-kiết-ma đáp: "Vua Thi-tỳ dòng Ưu-thi-na ấy, đầy đủ trì giới, tinh tấn, đại từ, đại bi, thiền định, trí tuệ, không lâu sẽ thành Phật". Thích Đề-hoàn Nhơn nói với Tỳ-thủ-kiết-ma: "Hãy đến thử xem rồi biết có tướng Bồ-tát hay không. Ngươi làm chim Bồ câu, ta làm chim Ó. Ngươi lấy làm bộ sợ hãi chui vào nách vua, ta đuổi theo ngươi". Tỳ-thủ-kiết-ma nói: "Sao lại lấy việc này xúc não vị đại Bồ-tát ấy?"
Thích Đề-hoàn Nhơn nói kệ:
"Ta chẳng phải ác tâm,
Như chân kim, nên thử,
Thử Bồ-tát như vậy,
Để biết tâm định chăng?"
Nói kệ xong, Tỳ-thủ-kiết-ma liền tự biến thân thành chim Bồ câu, mắt đỏ, chân đỏ. Thích Đề-hoàn Nhơn tự biến thành chim ó, bay đuổi theo gấp. Bồ câu bay thẳng chui vào nách vua, thân run sợ, mắt nháo nhác, tiếng kêu khẩn thiết.
"Lúc ấy có nhiều người,
Cùng nói với nhau rằng,
Vua ấy đại nhân từ,
Nên bảo hộ tất cả.
Chim bồ câu nhỏ ấy,
Bay đến như về nhà,
Như vậy tướng Bồ-tát,
Thành Phật chắc không lâu".
Lúc ấy chim ó đậu trên gần đó, nói với vua Thi-tỳ rằng: "Trả bồ câu lại cho tôi, vì của tôi bắt được". Vua nói với chim ó: "Ta bắt được nó trước chứ không phải ngươi. Khi ta vừa phát ý Bồ-tát thì bắt được nó. Tất cả chúng sanh ta đều muốn độ thoát". Chim ó nói:"Vua muốn độ hết thảy chúng sanh, tôi không phải ở trong số hết thảy đó ư? Cớ sao riêng tôi không được vua thương mà nay lại cướp mất bữa ăn của tôi?" Vua nói: "Ngươi cần ăn thứ gì? Ta có thệ nguyện hễ có chúng sanh nào đi đến với ta, ta tất cứu hộ. Ngươi cần ăn thứ gì, ta sẽ cấp cho". Chim ó nói: "Tôi cần thứ thịt nóng vừa mới giết". Vua nghĩ: "Việc này thật khó, không tự sát sanh, làm sao có được? Sao ta lại giết một con mà đem cho một con?" Tư duy tâm định, rồi tự thuyết kệ:
"Xác thịt của ta đây,
Hằng thuộc già, bệnh, chết,
Không lâu sẽ thối rã,
Kia cần, ta sẽ cho".
Suy nghĩ như thế rồi, vua gọi người cầm dao đến, tự xẻ thịt bắp vế cho chim ó. Ó nói với vua: "Vua tuy lấy thịt nóng mà cho tôi, nhưng phải làm theo đạo lý. Để cho thịt nặng nhẹ bằng với bồ câu mới được, chớ dối!"
Vua được mang cân đến, lấy thịt vua cân với bồ câu, bồ câu cứ nặng mãi, thịt vua cứ nhẹ dần. Vua sai người lóc thịt cả hai vế của mình, vẫn nhẹ, không đủ. Thứ đến hai bắp chân, hai mông, hai vai, cổ, lưng v.v... cho đến hết cả thịt ở thân mình mà bồ câu vẫn còn nặng, thịt vua vẫn còn nhẹ. Lúc ấy cận thần, nội thích, giăng che màn sáo, không cho mọi người xem: "Vua Thi-tỳ nói: "Chớ ngăn cản mọi người, cứ để cho họ vào xem", rồi thuyết kệ rằng:
"Trời, Người, A-tu-la,
Tất cả đến xem ta,
Đại tâm vô lượng chí,
Vì cầu thành Phật đạo.
Nếu có cầu Phật đạo,
Hãy nhẫn đại khổ này,
Tâm không thể kiên cố,
Thì hãy dừng ý lại".
Bấy giờ Bồ-tát hai tay vấy máu, vịn vào cân, muốn leo lên, định tâm đem cả thân mình để cân cho bằng bồ câu. Ó nói: "Đại vương, việc ấy khó thành, đâu cần như thế, trả bồ câu lại tôi". Vua nói: "Bồ câu đến với ta, ta nhất định không giao lại cho ngươi. Nay ta muốn đem thân này để cầu đổi lấy Phật đạo". Vua lấy tay vịn cân, bấy giờ Bồ-tát thịt đã hết, gân đã đứt, không tự chế được, muốn leo lên mà cứ ngã xuống, tự trách tâm rằng: "Ngươi hãy tự kiên cường lên, không được mê muội! Tất cả chúng sanh bị đọa vào biển lớn ưu khổ, một mình ngươi lập thệ nguyện muốn cứu độ tất cả, sao lại giải đãi mê muội? Khổ này rất ít, khổ ở địa ngục rất nhiều, đem hai việc ấy so sánh, vẫn không bằng một phần mười sáu. Ta nay có trí tuệ, tinh tấn, trì giới, thiền định, còn lo sợ khổ này, huống những người trong địa ngục, không có trí tuệ, thì làm sao?" Lúc ấy Bồ-tát quyết tâm muốn leo lên cân, bảo người đỡ lên. Tâm Bồ-tát lúc ấy tuyệt không có chút hối hận.
Chư thiên, Long vương, A-tu-la, Quỷ, Thần, nhân dân đều tán thán rằng: "Vì chim nhỏ mà thế, việc ấy thật hy hữu!"
Ngay khi đó, đại địa chấn động sáu cánh, biển lớn nổi sóng, cây khô sanh hoa, trời mưa hương thơm và rải hoa quý, Thiên nữ ca ngợi chắc chắn
được thành Phật. Cùng khi ấy thần tiên khắp bốn phương đều đến ca ngợi: "Ấy là Bồ-tát chơn thật, ắt sớm thành Phật!" Ó nói với bồ câu: "Các thử thách như thế, không tiếc thân mạng, ấy chơn thật là Bồ-tát", liền nói kệ rằng:
"Trong đất từ bi sanh
Mầm cây Nhất thiết trí
Bọn ta nên cúng dường
Không nên làm ưu não".
Tỳ-thủ-kiết-ma nói với Thích Đề-hoàn Nhơn: "Thiên chủ có thần lực, nên làm cho thân của vua ấy bình phục". Thích Đề-hoàn Nhơn nói: "Không cần đến ta. Vị vua ấy tự lập thệ nguyện, đại tâm hoan hỷ, không tiếc thân mạng, cảm đến tất cả để khiến phát tâm cầu Phật đạo". Đế Thích liền nói với vua: "Ông cắt thịt đau đớn, mà tâm có buồn hận không?" Vua nói: "Tâm ta hoan hỷ, không có sầu muộn thối thất?. Đế Thích nói: "Ai tin được tâm ông không thối thất?" Bấy giờ Bồ-tát phát lời thệ nguyện chắc thật rằng: "Tôi lóc thịt, máu chảy mà không hận không buồn, nhất tâm không hối tiếc để cầu Phật đạo. Nếu đúng như vậy, thân tôi sẽ tức khắc bình phục như cũ".
Ngay khi tôi nói lời nguyện ấy, thân liền bình phục như cũ. Trời, người trông thấy đều rất hoan hỷ, tán thán việc chưa từng có: "Đại Bồ-tát ấy