Tìm kinh sách
Vần A-Z:
Tịnh Độ Tông Khái Luận

Tịnh Độ Tông Khái Luận

Tác giả: Thích Quảng Hạnh. Dịch giả: Thích Quảng Hạnh. Năm xuất bản: 2013. Số trang: 568.

Chương 39: Giảng Giải Luận Vãng Sanh Tịnh Độ, I. Giải Thích Đề (Trang 365 - 371)

GIẢNG GIẢI
LUẬN VÃNG SANH TỊNH ĐỘ
                   Thái Hư
Giảng giải về bộ luận này được chia thành hai phần: 1. Giải thích đề. 2. Giải thích văn. Trong phần giải thích đề lại chia làm hai: Một, đề kinh luận; hai, dịch giải tên đề.
I. GIẢI THÍCH ĐỀ
1. Đề kinh luận:
Luận Vãng sanh tịnh độ[1] còn gọi là “Vô lượng thọ kinh Ưu-ba-đề-xá nguyện sanh kệ”.
Luận thì có Tông kinh luận và Thích kinh luận. Tông kinh luận, tông là chủ ý của kinh lập riêng thành luận. Thích kinh luận, là y cứ văn kinh để giải thích tạo luận. Bản luận này dựa vào “luận Vãng sanh Tịnh độ” để trình bày, đặt thành Tông kinh luận, và y cứ vào “Vô lượng thọ kinh Ưu-ba-đề-xá” để trình bày, mà lập ra Thích kinh luận. Thế nên trong tên đề vừa có tên luận vừa có tên kinh. Tên kinh “Vô lượng thọ” có thể chỉ chung cả ba kinh Tịnh độ: Phật thuyết Vô lượng thọ, Phật thuyết quán vô lượng thọ, Phật thuyết A-di-đà kinh.
“A-di-đà” là phiên âm từ tiếng Phạn (Amita), Trung Hoa dịch là “Vô lượng thọ”. Kinh A-di-đà tức là kinh Tiểu vô lượng thọ. Thông thường hay nói kinh Vô lượng thọ là chỉ cho Phật thuyết Vô lượng thọ kinh. Luận này y theo nghĩa của kinh Vô
 

[1] Vãng sanh tịnh độ luận, T26n1524, p230c13.
 
lượng thọ mà lập luận. Do vậy luận này mang tên Vô lượng thọ kinh luận.
“Vô lượng thọ” là danh hiệu Phật. Vì “A-di-đà” vốn có nghĩa “Vô lượng thọ”, “Vô lượng quang”, nhưng chủ yếu là lấy nghĩa “Vô lượng thọ”, cho nên trong các kinh phần nhiều dịch từ “A-di-đà” là “Vô lượng thọ”.
“Lượng” có bốn nghĩa: Một, lượng không gian, nghĩa là dài, rộng, dày nên gọi là lượng không gian. Và tính theo hình học của toán thì cũng nói là dài, rộng, dày. Hai, thời lượng, là dựa theo dài, rộng, dày, tức là phương lượng, như tính theo thời gian, từ một sát-na, một giờ, cho đến năm, tháng…, gọi là thời lượng. Ba, trọng lượng chính là phân, lượng, thù,[2] cân v.v… Bốn là số lượng, từ một đến hai, cho đến số a-tăng-kỳ.[3]
Sao gọi là “Vô lượng”? Những gì có thể nói được, có thể nghĩ được, đều liên quan đến “lượng” nêu trên. Nếu vượt qua các lượng đó thì ly ngôn thuyết tướng, ly tâm duyên tướng, nghĩa là “Ngôn ngữ đạo đoạn, tâm hành tịch diệt”,[4] tình cảnh không thể nghĩ bàn, gọi là “Vô lượng”.
“Thọ vô lượng”, nếu như lấy trăm ngàn năm, cho đến kiếp số để tính đếm tuổi thọ, những gì có thể tính đếm được thì không thể gọi là Thọ vô lượng. Thọ vô lượng không thể dùng ngôn ngữ hay ý tưởng để tính đếm, hay suy nghĩ được, mới gọi là Thọ vô lượng. Quang vô lượng… cũng vậy.
 

[2] Thù 銖: đơn vị đo lường thời cổ của Trung Quốc, bằng 1/24 lạng.
[3] A-tăng-kỳ 阿僧祇: Skt. asaṃkhya, hàm ý là số vô lượng, hoặc số cực lớn, là 1.1059.
[4] Ngôn ngữ đạo đoạn, tâm hành tịch (xứ) diệt 言語道斷, 心行寂(處)滅: Ngôn ngữ dứt bặt, tâm hành vắng lặng. Nghĩa là Chân như pháp tính, không thể dùng lời nói để giảng giải, cũng chẳng phải chỗ Tư tuệ phân biệt mà biết được.
 
“Kinh”, thông thường gọi kinh là một trong ba tạng kinh điển của Phật. Ba tạng là “Kinh”, “Luật”, “Luận”. Những gì Phật nói, hoặc đệ tử Phật nói, được Phật ấn chứng đều gọi là “Kinh”; và trên khế hợp với lý của chư Phật, dưới khế hợp với căn cơ của chúng sanh thì gọi là khế kinh. Các vị đại Bồ-tát dựa theo nghĩa chính của kinh để phát huy sáng tác, hoặc y theo kinh văn chú thích tác thuật gọi là “Luận”. Còn “Luật” là những quy tắc, giới điều mà khi Phật còn tại thế chế định, để hàng đệ tử áp dụng tuân thủ tu tập trong đời sống sinh hoạt hằng ngày, gọi là “Luật”.
“Vô lượng thọ kinh”, tức là đề kinh. “Ưu-ba-đề-xá”[5] dịch ý là “Luận nghị”, thông thường gọi là “Nghị luận”. Hỏi đáp, phân tích, thảo luận rồi phát huy các yếu nghĩa đó thì gọi là “Luận”. Thế nên “Vô lượng thọ kinh Ưu-ba-đề-xá” tức là “Thích vô lượng thọ kinh luận”. Nhưng dựa theo nghĩa kinh trước làm kệ, tiếng Phạn gọi là: “Già-đà” (Gāthā), lược âm là “kệ”. Lập nghĩa từ trong kệ, mà phát nguyện vãng sanh gọi là “Nguyện sanh kệ”. Tông chỉ của luận này là nguyện sanh, nên gọi đủ “Vô lượng thọ kinh nguyện sanh kệ luận”. Nhưng trong đề luận nghĩa chính là “Vãng sanh tịnh độ luận”, hay gọi lược “Vãng sanh luận”.
Luận đề đã giải thích xong, tiếp tục trình bày về nghĩa Tịnh độ.
Độ tức là quốc độ, khác xa với nghĩa quốc gia. Danh từ quốc độ này chỉ thế giới mà nói. Thế giới theo kinh điển của Phật nói: Hư không vô biên, thế giới vô số. Điều này, trong tư tưởng xưa nay của Trung Quốc cho rằng phạm vi của quốc độ chỉ là trên trời dưới đất. Nếu loại bỏ tư tưởng trên trời
 

[5] Ưu-ba-đề-xá 優波提舍: Skt. Upadeśa.
 
 dưới đất thì không có một quốc độ thế giới nào khác. Như vậy rất khó tương thông, chỉ nhờ vào thiên văn học hiện đại mới có thể tương thông nhau được. Dựa vào những thành tựu nghiên cứu của các nhà thiên văn đạt được, thì biết rằng trong thế giới Hỏa tinh có sự sống, trong hư không có nhiều tinh tú, mặt trời v.v…, đều là thế giới, cũng có sự sống, cho nên thế giới không có giới hạn. Với thế giới không hạn lượng này thì đương nhiên có rất nhiều sự khác biệt giữa khổ vui, sạch dơ hay tốt xấu… Trong đó, thế giới thanh tịnh, an lạc, trang nghiêm tốt đẹp chính là Tịnh độ. Từ đó cho ta thấy, Tây phương Tịnh độ dễ được Thiên văn học hiện đại chấp nhận. Trên đây là dựa theo tục đế để giảng về tướng Tịnh độ.
Còn thế giới Ta-bà[6] này là thế giới khổ, không phải là một thế giới trang nghiêm an lạc tốt đẹp. Ở trong thế giới đầy khổ não bức bách này, muốn cầu thoát khổ, vãng sanh về cõi An lạc, nếu như không tu Tịnh nghiệp thì không thể được! Nếu tu nghiệp nhân Tịnh độ thì được quả vui Tịnh độ. Trong thế giới Ta-bà có nhiều sự chênh lệch giữa sạch dơ, tốt xấu, khổ vui, nên đức Thích-ca đặc biệt chỉ ra một thế giới thanh tịnh, an lạc, thù thắng. Trong kinh Di-đà có nói: “Từ đây qua Tây phương cách mười vạn ức cõi Phật, có thế giới tên là Cực lạc”. Bình thường con người đối với thế giới Ta-bà còn có điều không thấy không biết, huống nữa là ngoài mười vạn ức cõi Phật lại nghe có một thế giới, tất nhiên họ cho là chuyện vu vơ hoang đường. Nhưng với con mắt trí tuệ của chư Phật nhìn thấy, thì chính xác có thế giới này giống như hiện tại
 

[6] Ta-bà 娑婆: Skt. sahā, còn gọi là Sa-ha沙訶…, dịch là Nhẫn, Kham nhẫn… là thế giới hiện thực, do đức Phật Thích-ca giáo hóa. Thế giới này chịu đựng nhiều phiễn não nên gọi là Nhẫn, hay chư Phật, Bồ-tát làm việc lợi lạc cho thế gian, chịu mọi thứ phiền não để biểu lộ lòng vô úy và từ bi của các ngài, cũng gọi là Nhẫn.
 
chúng ta thấy cái bàn. Do đó, đức Thích-ca khuyến khích dắt dẫn chúng sanh, hãy quán sát sự bức bách, thống khổ, đầy tai họa của thế giới này, mà phát khởi tâm niệm mong cầu sanh về thế giới Cực lạc, siêng tu Tịnh nghiệp, vãng sanh Tịnh độ.
Như vậy, về ý nghĩa vãng sanh đã được trình bày một cách cơ bản đơn giản, và dựa vào thiên văn của khoa học ngày nay chứng minh thêm cho mọi người dễ hiểu. Còn nếu y cứ vào thắng nghĩa đế trong pháp Phật để trình bày, thì cõi Phật hoàn toàn thanh tịnh đó chính là “Nhất chơn pháp giới”. Nó tách rời tất cả tướng, lìa mọi phân biệt để nói. Nhất chơn pháp giới hiện hữu khắp mọi nơi, ai cũng có đầy đủ nhưng không hiển hiện bởi vì nghiệp báo phiền não ngăn che, không thể tương ưng, khiến chúng sanh sống như mộng như huyễn, lưu chuyển mãi trong sanh tử. Nếu chúng ta có thể đốn phá nghiệp báo phiền não mộng huyễn này, thì nhất niệm giác ngộ, nhất niệm tương ưng với Tịnh độ.
Thế nên: “Vãng không chỗ vãng, sanh không chỗ sanh, đó mới chính nghĩa vãng sanh”. Như nói vãng sanh theo thế tục đế “Vãng thì quyết định vãng, sanh thì quyết định sanh”, do nhân tu Tịnh nghiệp, đến khi lâm chung, quyết định rời thế giới Ta-bà này, vãng sanh về thế giới Cực lạc Tịnh độ Tây phương.
Nếu hợp cả thắng nghĩa và thế tục đế để bàn về vãng sanh thì “Vãng không chỗ vãng, sanh thì quyết định sanh”. Người vãng sanh xét cho cùng thì lấy gì làm báo thể chân chánh để vãng sanh; nếu cho rằng trong thân xác của ta có một linh hồn… làm báo thể để vãng sanh, thì cái thuyết linh hồn đó đã bị Phật học đả phá từ lâu. Cái báo thể vãng sanh của thuyết Phật học, tức là thức a-lại-da, thức a-lại-da có mặt khắp nơi, không có chỗ nào mà không có. Người sanh vào trong quốc
độ này (Ta-bà), là do nghiệp lực năng sanh đã thành thục, cho nên mới thành tựu được báo thể ở quốc độ này. Như vậy, người tu Tịnh nghiệp thành thục được sanh về Tịnh độ, tức thành tựu báo thể sanh về Tịnh độ. Cho nên nói: “Vãng thì không chỗ vãng, sanh thì quyết định sanh”.
Lại nữa, nếu như báo thân đã thành tựu mà chưa xả bỏ mạng sống, là báo thân của thế giới này; nếu xả bỏ mạng sống mà vãng sanh về Cực lạc thì thành báo thân của thế giới Cực lạc. Đó chính là “vãng có chỗ vãng”. Nhưng mà năng sanh, sở sanh không có thực tại, xét cho cùng thì từ đâu sanh vào Ta-bà? Từ đâu sanh về Cực lạc? Nếu như từ tự sanh, chưa sanh tự thể còn không, thì sao có thể tự sanh? Nếu là tha sanh, lầm tự là tha, tự mình đã không sanh thì tha sao có thể sanh? Nếu không có nhân để sanh thì bằng với không sanh. Trung luận[7] có nói:
“Các pháp không tự sanh,
cũng không từ tha sanh,
không cộng, không (phải) không nhân,
thế nên nói không sanh”.
Cho nên nói “vãng có chỗ vãng”, mà “sanh không chỗ sanh”. Bốn câu trên đều không nghiêng chấp bên nào, nếu lìa chấp thì có thể tùy theo căn cơ phương tiện, thiết lập ngôn ngữ để trình bày.
2. Dịch giải tên đề:
Luận Vãng sanh tịnh độ, Bồ-tát Bà-tẩu-bàn-đậu[8] tạo, Tam tạng Bồ-đề-lưu-chi người Thiên Trúc dịch thời Nguyên Ngụy. “Bà-tẩu-bàn-đậu” là tên khác của Bồ-tát tạo luận, “Bồ-tát” là
 

[7] Trung luận 1, T30n1564, p2b06.
[8] Bà-tẩu-bàn-đậu 婆藪槃豆: Skt. Vasubandhu.
 
danh xưng chung, “Bà-tẩu” dịch là Thiên, Thế, Thế chủ, Thiên chủ, cho nên gọi Thế, hay Thiên. “Bàn-đậu” nghĩa là Thân, xưa dịch là Thế Thân, Thiên Thân. “Thiên Thân” là thân tộc của trời (thiên). Ngài Thế Thân có ba anh em. Anh của Thế Thân là Bồ-tát Vô Trước, em của ngài là Tôn giả Sư Tử Giác, cả ba đều là Bồ-tát xuất gia. Bồ-tát Thế Thân viết luận rất nhiều, nên ngài còn có hiệu là Thiên bộ luận sư. Ban đầu ngài học Tiểu thừa, nên viết 500 bộ luận Tiểu thừa, sau chuyển sang học Đại thừa, lại viết 500 bộ luận Đại thừa.
“Bồ-tát”,[9] “Bồ” nghĩa là “Bồ-tát tâm”; “Tát” tức là “Hữu tình”. “Bồ-đề” chính là “A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề”,[10] dịch nghĩa “Vô thượng chánh biến tri”. “Bồ-đề” tức là tên quả vị tu chứng “Vô thượng chánh biến tri”. Các hữu tình nếu phát nguyện thành Bồ-đề tức là “Bồ-tát”.
Người Trung Quốc vốn không hiểu rõ ý nghĩa Bồ-tát, lầm nhận Bồ-tát là những từ chỉ cho tượng Bồ-tát làm bằng cốt, xi-măng, điêu khắc, hoặc gỗ v.v..., mà nên hiểu rằng, Bồ-tát là người phát nguyện chứng đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, có nhiều công đức, vị lai sẽ thành Phật. Công hạnh của Bồ-tát có xa gần, trí tuệ có sâu cạn, cần phải trải qua các quả vị: Thập tín, là Bồ-tát mới phát tâm. Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hướng, và Tứ gia hạnh vị[11] là Tam hiền Bồ-tát; Thập Địa là Thánh vị Bồ-tát. Thế Thân tức là Bồ-tát Tứ gia hạnh vị. Lịch sử ghi lại, khoảng 1.600 hay 1.700 năm trước,
 

[9] Bồ-tát 菩薩: Skt. bodhi-sattva, Pāli: bodhi-satta, dịch là Giác hữu tình, Đạo tâm chúng sanh… Hàm ý người có tâm cầu đạo rộng lớn.
[10] A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề 阿耨多羅三藐三菩提: Skt. anuttara-samyak-saṃbodhi.
[11] Tứ gia hạnh vị: Gia hạnh vị còn gọi Gia hạnh đạo…; Tứ gia hạnh vị còn gọi là Tứ thiện căn vị, tức chỉ cho 4 giai vị tu hành trước Kiến đạo, gồm: Noãn, Đỉnh, Nhẫn, Thế đệ nhất.
 
/68
 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
🙏 Trợ Lý Phật Pháp AI »