việc chuyển biến của thức thứ 6 và thứ bảy mà thôi. Nếu muốn chuyển thức thứ 6 thành Diệu quan sát trí, thức thứ bảy thành Bình đẳng tánh trí cần phải hạ thủ công phu như thế nào? Chúng ta có thể tu chuyển thành công trong đời này hay không? Mặc dù không thể tu chuyển một trăm phần trăm nhưng tối thiểu phải đạt đến trình độ nào mới có thể ra khỏi luân hồi, liễu sinh thoát tử? Chúng ta mặc dù không hy vọng thành Phật ngay trong đời này nhưng sự cần thiết tối thiểu để liễu sinh thoát tử thì không thể không quán triệt, bằng không kiếp sau khó tránh khỏi việc luân hồi sinh tử.
Trên đây chúng tôi chỉ nêu thí dụ của hai tông phái, ngoài ra còn có các tông phái khác cũng phức tạp và khó hành như hai tông phái trên, như Luật tông đặt nặng sự trì giới.
Trong Tam học thì Giới là sự mở đầu để đạt được Định và Tuệ nên tông chỉ của tông này trước hết phải dùng Giới để ngăn chặn sự tội lỗi bất chính của ba nghiệp, sau đó mới dùng Định và Tuệ để đoạn trừ phiền não do Kiến hoặc và Tư hoặc gây nên để ra khỏi ba cõi. Song, xét về căn cơ của chúng sinh ngày nay, nếu không kiêm tu những pháp môn khác mà chỉ có xuất gia thọ Cụ túc giới hoặc tại gia thọ trì năm giới, và nếu hộ trì giới luật nghiêm tịnh thì có khả năng phá trừ sạch được Kiến hoặc và Tư hoặc trong ba cõi, ra khỏi vòng vây của trần cấu này hay không? Đây là vấn đề lớn mà chúng ta cần phải suy nghĩ. Lại như Tam luận tông, phải thực hành Bát bất chính quán, ngộ nhập Phật tính không sinh không diệt, không thường không đoạn, không khứ không lai, không một không khác, không đoạn không thường, nhưng người tu phép quán này rốt cuộc phải đạt đến trình độ nào hoặc đạt đến giai đoạn nào mới có thể ra khỏi ba cõi? Trong nghĩa lý tông phái thì chẳng hề chỉ ra cấp độ rõ ràng để hành giả giải thoát phiền não.
triệu người tu hành, chắc chắn sẽ có người nương theo các pháp này mà tu tập, trong kinh đã nói, ngoài pháp môn niệm Phật thì việc tu hành hiếm có một người đắc đạo, tức là ngoài pháp môn niệm Phật ra, các pháp môn tu tập khác không thích nghi với căn cơ của chúng sinh thời mạt pháp. Nếu nương vào các pháp môn khác mà tu thì không thể đắc đạo.
Cũng có người cho rằng, đến thời kỳ mạt pháp, thời gian tu hành hữu hiệu của tất cả các tông phái như Thiên thai, Hoa nghiêm, Tam luận, Pháp tướng, Thiền, Mật…đều lùi về quá khứ, còn pháp môn khế hợp với căn cơ chúng sinh thời mạt pháp, gánh trọng trách độ sinh rốt ráo trong đời này chỉ có duy nhất pháp niệm Phật mà thôi. Như thế đủ biết, nói các tông khó hành, không thích hợp với thời đại ngày nay không có nghĩa là các pháp môn ấy không có khả năng độ sinh mà là nói tuy các pháp đều mầu nhiệm nhưng vận dụng các pháp ấy một cách đơn độc để hoá độ chúng sinh tâm tạp chướng nặng trong thời mạt pháp thì khó có kết quả như mong muốn.
Pháp vốn bình đẳng, không có cao thấp, nhưng cái bất đồng ở chỗ chúng có phù hợp hay không phù hợp với trình độ căn cơ chúng sinh mà thôi. Phù hợp với trình độ căn cơ mặc dù là khó nhưng mà dễ; còn không phù hợp với trình độ căn cơ mặc dù dễ nhưng mà khó, mấu chốt của vấn đề khó hay dễ hoàn toàn nằm ở chúng sinh chứ không nằm ở giáo pháp.
Lục tổ Huệ Năng nghe kinh Kim cang liền ngộ đạo, chúng ta ngày nay cũng tụng đọc kinh Kim cang nhưng tại sao chẳng ngộ như ngài? Bồ-tát Quán Thế Âm khi mới nghe thần chú Đại bi liền từ vị Sơ địa (Hoan hỷ địa - pramuditā-bhūmi) chứng lên địa thứ 8 (Bất động địa - acalā-bhūmi), ngày nay cũng nhiều người tụng chú Đại bi nhưng sao không có sở đắc đó? Khi đức Thế tôn nói kinh Vô lượng thọ xong, trong thính