Tìm kinh sách
Vần A-Z:
Tịnh Độ Tông Khái Luận

Tịnh Độ Tông Khái Luận

Tác giả: Thích Quảng Hạnh. Dịch giả: Thích Quảng Hạnh. Năm xuất bản: 2013. Số trang: 568.

Chương 29: II. Triết Học Quán Niệm (Trang 296 - 302)

được tuổi thọ vĩnh viễn và ánh sáng tuyệt đối (Vô lượng thọ, Vô lượng quang).
Có thể xem lại biểu đồ dưới đây:
Tịnh Độ Tông Khái Luận
II. TRIẾT HỌC QUÁN NIỆM

1. Bản thể nhân cách (Lý quán):
Nhân cách quan của Phật giáo là quan niệm và nhìn nhận về đức Phật - Phật-đà quan. Nội dung của Phật-đà quan là luận về thân Phật, nhưng hình thái về thân Phật không nhất định là nhân cách hóa, mà xem như tư tưởng Phật và nhân cách quan của Phật giáo là nhân cách quan bi trí viên mãn. Có nhiều cách luận về thân Phật, nhưng có thể chia làm hai ý: “Thật tướng thân” (Lý thân hoặc là thật thân) và “Vi vật thân” (Sự thân hoặc là Ứng hóa thân...) Trước là luận về bản thể của nhân cách, còn sau là bàn luận về hiện tượng của nhân cách. Thật tướng (Đệ nhất nghĩa) đế vốn không thể nói, nhưng đức
Phật từ bi dùng mọi pháp môn để làm lợi ích chúng sanh, trong đó pháp môn niệm Phật là một giáo pháp phổ biến.
Tính chân không: Về nghĩa thật tướng niệm Phật, trong kinh Vô lượng thọ[3] có dẫn chứng như sau: “Đức Phật Như Lai, đến không từ đâu đến, đi không đi về đâu, không sanh không diệt, không có quá khứ, hiện tại, vị lai, nhưng vì nguyện lớn cứu độ chúng sanh nên hiện tại Ngài đang ở Tây phương.”
Đây là lời kinh dẫn chứng về thật tướng luận của nhân cách rất có hiệu lực. Đến không từ đâu đến, đi không đi về đâu, không sanh không diệt, chính là biểu hiện thật tướng thường trụ, siêu việt cả không gian và thời gian. Thật tướng là thường trụ bất biến, nhìn không thể thấy, không lắng nghe được, cảnh giới này không thể tiếp xúc được nên gọi là “không”. Nhưng thật tướng này là thế giới cây liễu leo bám thân hoa hồng,[4] núi là núi, nước là nước (là thế giới thật có) cho nên gọi là “chân không”. Chân không là một bản chất thật tướng đặc biệt thứ nhất.
Tính tương tức: Chân không được nhìn nhận bằng thật tướng của “Thể”, như nhìn thấy mọi động tác. Hiện tượng của thật tướng có muôn ngàn sai khác. Hiện tượng tánh sai khác cùng với chân không tánh phổ biến là hai cách nhìn về một thật tướng. Vì thế nên nói: “Không tức là sắc, sắc tức là không”, gọi là “Tính tương tức”. Hoặc nói: Bản thể tức là hiện tượng, hiện tượng tức là bản thể, cũng là “Tính tương tức”. Thật tướng này là bản chất đặc biệt thứ hai.
 

[3] Phật thuyết đại thừa Vô lượng thọ trang nghiêm kinh 2, T12n363, p321c11; Phật thuyết đại A-di-đà kinh 1, T12n364, p331a18.
[4] Hán: Hoa hồng 花紅, là cây táo tây, quả nhỏ, chứ không phải cây hoa hồng. Loại cây này còn có tên “lâm cầm 林檎”, “sa quả 沙果”.
 
Tính lực dụng: Nhưng cái tánh phổ biến đó làm thế nào để trở thành tánh sai biệt? Cái tánh sai biệt làm sao để trở thành tánh phổ biến xưa nay? Ví dụ: không khí là cái tánh phổ biến, trong không khí lại có rất nhiều yếu tố hóa học, nhưng không khí là không khí, nước là nước, không thể nói bản thân không khí là nước. Như muốn đem không khí biến thành nước, thì phải cần tăng thêm một lực lượng (lực dụng, năng lực), lực lượng này gọi là “Tính lực dụng”. Lực dụng trong hiện tượng luận tức là “nguyện lực” của đức Phật A-đi-đà, cần phải có lực lượng này thì vạn vật mới có khả năng hoạt động, tác dụng. Bồ-tát Pháp Tạng phải trải qua thời gian năm kiếp vận dụng hết trí tuệ tối cao, nghiền ngẫm, suy xét qua hai trăm mười ức quốc độ, cuối cùng mới lập ra một nước Cực lạc hết sức lý tưởng. Ngài có được khả năng như vậy là nhờ vào một lực lượng (nguyện lực) vô hình vĩ đại.
Thể của nhân cách (Không): Nội dung của thật tướng, có ba tính chất đã nêu đầy đủ ở trên, nhưng ba tính đó lại có thể tương tức tương nhập, viên dung vô ngại, lại khiến nó đầy đủ chủ thể viên dung, gọi là “nhân cách”. “Thể” của nhân cách là không sanh không diệt; tướng của nhân cách rộng hẹp tương nhập; dụng của nhân cách là 48 lời nguyện. Không sanh không diệt là sinh mạng vĩnh viễn, không đến không đi, bao trùm khắp tất cả là ánh sáng tuyệt đối (trí tuệ). Cho nên nhân cách của đức Như Lai là nhân cách tuyệt đối. Mỗi sự vật đều có nhân cách biểu hiện về “Không”.[5] Thân thể của chúng ta hoàn toàn không phải là vật chất phổ thông, thống nhất thân tâm một thể, cũng biểu hiện cụ thể nhân cách.
 

[5] Không 空: không phải là “cái không chi” (nothingness). Không này là “tính Không” (Śūnyatā), là tuyệt đối thể, phi tính chất. Nó đồng nghĩa với Chân như (yathatā).
 
 Trong thế giới tự nhiên, như động vật, thực vật, vật thể, tinh cầu v.v..., cũng có sự biểu hiện cụ thể của chính nó. Đó là biểu hiện cụ thể về nhân cách.
Tính tương tức của nhân cách: Lại xem về phương diện của Tính tương tức, mỗi sự vật đều có tính chất tuyệt đối tương phản mới thành. Ví dụ như có và không, sống và chết, anh và tôi, Phật và phàm v.v... Từ nơi căn bản của tất cả sự vật, nhất định có nhân cách hỗ tương đối lập với nhân cách. Đây có thể nói là tự ngôn tự ngữ, hoặc hỗ tương lẫn nhau của tự thân sự vật (Thing-in-itself). Cảnh này là một thế giới trang nghiêm bí mật, chỉ có Phật cùng với Phật mới biết được mà thôi. Tính tương tức này trong Tịnh độ luận chú[6] của Thế Thân, ngài Đàm Loan chú giải, mới biểu hiện nguyên lý tính tương tức của “Quảng lược tương nhập”.[7] Quốc độ (Cực lạc) trang nghiêm có 17 cú, Như Lai trang nghiêm 8 cú, Bồ-tát trang nghiêm 4 cú, cả ba đoạn này gọi là “Quảng” (rộng), nhưng nhập vào nhất pháp cú gọi là “Lược”. Nhất pháp cú là “Thanh tịnh cú” [8] mà là quảng lược tương tức tương nhập. Quốc độ, Phật, Bồ-tát, ngài Thế Thân lập thành ba đạo tràng, đem nội dung của 48 lời nguyện chia làm 29 thứ trang nghiêm. Nhưng ngài Đàm Loan lại đem nó viết thành lý luận “Quảng lược
 

[6] Tịnh độ luận chú: xem cht. 28, tr. 32.
[7] Tịnh độ luận chú 2, T40n1819, p841b12.
[8] Nhất pháp cú là Thanh tịnh cú 一法句是清淨句: Nhất pháp là nghĩa triệt ngộ pháp thân; cú là câu giải thích rõ lí nghĩa. “Nhất pháp cú tức là Thanh tịnh cú”, ý của ngài Thế Thân: “Thanh tịnh cú” là chỉ cho pháp thân vô vi của trí tuệ chân thật. Những cảnh giới thù thắng như Phật, Bồ-tát, thế giới Cực lạc… gồm 29 câu (cú), tất cả công đức trang nghiêm của 29 câu này thu gọn trong “Nhất cú thanh tịnh”. Vì thế, 29 câu là Nhất pháp cú “rộng”, còn 29 câu thu gọn vào 1 câu là Nhất pháp cú “lược”. Vì rộng và lược hòa nhập vào nhau, nên nói cảnh giới Tịnh độ là Pháp thân vô vi của trí tuệ chân thật.
 
tương nhập”. Quảng là tánh sai biệt, lược là tánh phổ biến. Do tính tương tức cho nên ở trong bất cứ hiện tượng nào cũng quán được đức Phật chơn thật, chỉ cần thanh tịnh là được, thanh tịnh là tâm điểm thật tướng. Bởi trí thức của chúng ta nông cạn, không biết được tính tương tức vi diệu vô tận, nên quán mãi không thấy Phật. Hành vi của chúng ta là do sự xung động của vũ trụ mà bắt đầu. Nhất cử nhất động của chúng ta đều từ bản thân vũ trụ phát triển (chủ-khách cùng một thể), đây là sức vĩ đại của vũ trụ trong Tịnh độ giáo, cũng chính là tính nguyện lực của nhân cách vĩ đại. Nguyện lực là một loại hành vi vĩ đại sâu xa, và thân thật tướng[9] hợp biến thành nguồn động lực của thân vì vật,[10] cũng bắt nguồn từ “Nguyện lực”.
Thân thật tướng cùng thân vì vật: Bồ-tát Pháp Tạng vì mục đích cứu độ chúng sanh nên đem “thân thật tướng” (Lý thân) biến thành “thân vì vật” (Sự thân) mà trú tại Tây phương. Quốc độ Cực lạc của đức Phật A-di-đà là từ “thân vì vật” hiển xuất “Năng lực của thật tướng”, lại từ sự tồn tại của thật tướng mà hiển hiện thành “Năng lực vì vật”. Đây là sự biến hóa hết sức trọng yếu. Ý này muốn nói: “Đệ nhất nghĩa đế tức là pháp nhân duyên”, “pháp nhân duyên tức là đệ nhất nghĩa đế”. Nhưng vì sao từ đệ nhất nghĩa đế phát sanh ra pháp nhân duyên?
Đáp: Thứ nhất, vì độ chúng sanh. Thứ hai, khiến chân lý có nội dung. Thứ ba, khiến vạn hạnh có quả đức.
Đệ nhất nghĩa đế thì không hình không tướng, không nhân không quả, không sanh không diệt. Nhưng pháp nhân duyên
 

[9] Hán: Thật tướng thân 實相身: là tướng công đức chân thật của Phật.
[10] Hán: Vị vật thân 爲物身: là thân vì cứu vớt chúng sanh mà ứng hiện ra.
 
thì có hình có tướng, có nhân có quả, có sanh có diệt. Vậy Cực lạc là pháp nhân duyên có hình có tướng, có nhân có quả, có sanh có diệt. Như thế quốc độ Cực lạc cũng phải bị hoại diệt mới đúng. Nhưng Bồ-tát Pháp Tạng có nguyện lực đặc biệt, dựa vào tuổi thọ vĩnh viễn (Vô lượng thọ) và ánh sáng tuyệt đối (Vô lượng quang) để duy trì quốc độ này trở thành tính chất vĩnh viễn. Việc này trên mặt kỹ thuật tuy là việc phi thường phức tạp, nhưng trong kinh Vô lượng thọ lại đem việc khó khăn này, dùng phương pháp đặc biệt, khiến thân thật tướng biến thành thân vì vật. Nguyên lý biến hóa này chính là pháp “Quảng lược tương nhập, tương tức” đã nêu ở trên.
Xem lại biểu đồ sau:
Tịnh Độ Tông Khái Luận
Nguyên lý muốn thấy liền hiện: Đệ nhất nghĩa đế và pháp nhân duyên là pháp không phải một không phải hai, đồng thời tính Không có tương tức. Tuy tương tức nhưng lại có khả năng hiển xuất tướng sai biệt, thật tướng hiện vạn tượng. Trong kinh có câu: “Muốn thấy liền hiện”.[11] Muốn thấy 29 thứ trang nghiêm, liền xuất hiện. Cái thấy này không phải mở mắt (phàm) của mình, mà phải dựa vào nhãn quang “tức hiện” ở bên kia mới thấy. Tức là: Anh muốn thấy, bên kia cho anh thấy; còn anh không muốn thấy thì xưa nay vốn không thể thấy, cần phải hiểu được nguyên lý của bên kia (phương Tây ứng hiện)
 

[11] “Dục kiến tắc hiện 欲見則現”. (Phật thuyết Vô lượng thọ kinh 1, T12n360, p270a13).
 
 mới được. Ví dụ như nói về giả tướng, chúng ta không có cách gì lại đem cái bàn vuông nhìn thành cái bàn tròn, chỉ có hư không không hình tướng, tùy trong tâm bạn, muốn nghĩ cái gì thì cái đó liền xuất hiện. Cho nên trong giả tướng của tính biến hóa, phối hợp với quán niệm thật tướng trên, thì có đủ khả năng tự do tự tại hiện xuất giả tướng (pháp nhân duyên). Đây là nguyên lý muốn thấy liền thấy.
Lý tưởng Tây phương Tịnh độ: Thế giới Cực lạc Tây phương được thành lập từ mười kiếp trước. Một kiếp là bốn ức ba ngàn hai trăm vạn năm. Như vậy, mười kiếp tức là bốn mươi ba ức hai ngàn vạn năm. Chữ số này thuộc về lĩnh vực thiên văn học, còn kiếp thì thế giới mới thành lập gần đây. Nhưng Tịnh độ này là do nguyện lực từ nguyện thứ 12 (ánh sáng bao trùm) và 13 (tuổi thọ vô lượng) trong 48 lời nguyện mà kiến lập thành. Đây là thật tướng, tức là hiện tượng hết sức cụ thể về sự biểu hiện một thế giới đặc biệt.
2. Hiện tượng của nhân cách (Sự quán):
Sự quán so với lý quán thì nó là tính hiện thật, tính trực tiếp. Kinh Quán vô lượng thọ miêu tả có 16 cách quán, như quán tưởng mặt trời, quán tưởng nước, quán tưởng đất, quán tưởng cây báu, quán ao báu, quán lầu báu, cho đến quán đức Phật A-di-đà và quán chúng sanh, muốn người quán đạt đến cảnh giới tuổi thọ vô lượng (mạng sống vĩnh viễn), và đạt đến thế giới của Phật. Hay nói một cách khác, mười sáu cách quán này là từ hình tướng mà quán sát chân lý. Lấy thế giới vui vẻ đối đãi với thế giới khổ hiện thật. Lý tưởng về thế giới Cực lạc này là do nguyện lực từ bi của Phật A-di-đà lập nên. Nếu chúng ta tin vào nguyện lực và sự tồn tại của thế giới đó thì đương nhiên sẽ có pháp hành để vãng sanh về thế giới Cực lạc.
/68
 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
🙏 Trợ Lý Phật Pháp AI »