Tìm kinh sách
Vần A-Z:
Tịnh Độ Tông Khái Luận

Tịnh Độ Tông Khái Luận

Tác giả: Thích Quảng Hạnh. Dịch giả: Thích Quảng Hạnh. Năm xuất bản: 2013. Số trang: 568.

Chương 35: III. Tư Tưởng Tịnh Độ Của Ngài Tuệ Viễn (Trang 329 - 342)

Chư vị đức độ ở Lô Sơn đã hiểu nỗi thống khổ của luân hồi, cho nên cùng nhau hẹn ngày sanh về Tịnh độ để sống trong cảnh thường lạc mãi mãi. Văn phát nguyện rằng:
Đã hiểu lý hóa duyên, cũng rõ được việc lưu chuyển ba đời, như vậy thì cái số chiêu cảm đã định, quả báo thiện ác đến là lẽ đương nhiên! Cắt đứt mắt xích trầm luân, ngộ được sức mạnh của vô thường. Xét về cái tướng của ba quả báo (hiện báo, sinh báo, hậu báo) đang thôi thúc, biết được con đường hiểm trở khó ra, vì vấn đề này, nên các vị hiền giả có cùng chí hướng sớm chiều siêng năng, mong được cứu vớt. Bởi vì thần có thể cảm ứng, nhưng không thể mong cầu, có cảm tất ứng thì đường tối tăm chỉ trong gang tấc… Đâu không khắc cốt ghi tâm, càng nỗ lực tinh tấn để dứt lo lắng![32]
Nơi đạo tràng Lô Sơn, mọi người sớm chiều tinh cần, hành trì niệm Phật, chung nguyện sanh về nước Phật, làm gương mẫu cho Tăng đoàn hiện tại. Thệ quyết bền chắc không biếng nhác, tinh thần dũng mãnh cầu tiến, thật là phong cách học tập nổi tiếng đặc sắc của Lô Sơn.
III. TƯ TƯỞNG TỊNH ĐỘ CỦA NGÀI TUỆ VIỄN
Ngài Tuệ Viễn là người khai sáng pháp môn niệm Phật, cũng là Tổ khai tông Tịnh độ. Pháp môn niệm Phật ở Lô Sơn xem tâm tâm (tâm và tâm sở) là Phật, công phu niệm Phật tọa thiền của Lô Sơn khác xa với pháp môn Tịnh độ niệm Phật hiện nay. Niệm Phật hiện nay, phần nhiều niệm ra tiếng, nếu có thể đạt thì đạt đến: Niệm Phật thấy Phật, ta niệm Phật, Phật niệm ta, tâm Phật không gián đoạn; như tông Thiên thai
 

[32] Lạc bang văn loại 2, T47n1969A, p176a08; Phật tổ lịch đại thông tải 7, T49n2036, p526c15…
 
nói: “Năng niệm và sở niệm đều quên hết!” Người hành trì Phật pháp, công phu bước đầu là nhiếp phục thân. Thân được nhiếp phục thì tâm thể tự nhiên vắng lặng bừng sáng. Như thế, niệm Phật chính là nhiếp giữ tâm thức, hiển lộ tâm Phật; nghĩa là Tịnh độ tức Phật độ, nên kinh Duy-ma nói: “Tâm tịnh tức quốc độ tịnh.” Trong bài kệ niệm Phật của Thiền sư Mộng Đông[33] cũng ghi:
Một câu Di-đà là Phật tâm của chính ta, dọc khắp năm thời,[34] ngang cùng tám giáo.[35]
Một câu Di-đà, tiêu chuẩn thành Phật, do tâm niệm Phật, cho nên thâm nhập vô sanh nhẫn.
Một câu Di-đà, chứng tam bất thoái,[36] chỉ một đời này, bổ xứ thành Phật.
Một câu Di-đà, Bồ-đề viên mãn, cao tột bậc nhất, không gì sánh bằng.
Một câu Di-đà, mở cửa Bát-nhã, muôn ngàn pháp môn, pháp này hơn hết.
Một câu Di-đà, được đại tổng trì, chuyển tất cả vật, vào mười hai thời.[37]
Một câu Di-đà, luận một đại tạng, niệm tâm liền mở, tuệ quang bừng sáng.[38]
 

[33] Thiền sư Mộng Đông: xem cht. 64, tr. 49.
[34] Năm thời: xem phần Ngũ thời giáo trong bài “Khái luận về tông Tịnh độ Phật giáo” trước.
[35] Tám giáo: xem cht. 7, tr. 122.
[36] Tam bất thoái 三不退: Vị bất thoái (vị thứ tu được không bị thối thất), Hành bất thoái (không bị thối thất các pháp đã tu, tức hạnh tu ngày càng tăng trưởng), Niệm bất thoái (không bị thối thất về chánh niệm).
[37] Mười hai thời: chia 12 thời trong ngày khuyến tu.
 
 
Còn pháp môn niệm Phật ở Lô Sơn, tuy lấy vãng sanh về thế giới Cực lạc làm tông chỉ, nhưng y trên đời sống hiện tại mà nói, nghĩa là sáng tạo hoàn cảnh, mở ra một đời sống quang minh chính đại, hoàn thành lý tưởng nhân sinh, và khi sanh mạng kết thúc tất nhiên cũng hướng về thế giới Cực lạc. Đồng thời tông chỉ niệm Phật ở Lô Sơn là phát huy năng lực niệm Phật, soi sáng mảnh đất tâm, khai mở tuệ giác, và đời sống nếu đạt đến lý tưởng chính chắn, tinh thần trong sáng, hoài bão cao cả, thì nhất định chúng ta được nhập vào hóa cảnh.
Tư tưởng Tịnh độ của ngài Tuệ Viễn là lấy kinh Bát-chu tam-muội làm chính, ngài thành lập Liên xã vào năm đầu niên hiệu Thiên Hưng (năm 402 Tây lịch), lúc đó ngài 69 tuổi. Năm sau, ngài Cưu-ma-la-thập được cung đón đến Trường An dịch kinh A-di-đà, còn kinh Quán vô lượng thọ chưa dịch. Ngài Tuệ Viễn thờ Đạo An làm thầy, tuy ngài ngộ lý “Không” Bát-nhã, nhưng lại tín ngưỡng Phật A-di-đà nên thường tập trung chuyên chú vào Phật A-di-đà ở Tây phương. Trong định ngài thấy Phật A-di-đà và thấy mình được vãng sanh về Tịnh độ, nên ngài đã viết văn luận thuật rõ việc này. Nhập vào tam-muội thấy Phật, trong lời tựa kinh Bát-chu tam-muội cũng có nói đến, còn trong bài tựa Niệm Phật tam-muội thi tập ghi:[39]
Tam-muội là gì? Là suy nghĩ chuyên nhất, ý tưởng vắng lặng. Do suy nghĩ chuyên nhất nên chí không bị phân tán, do ý tưởng vắng lặng nên khí rỗng suốt, thần trong sáng. Do khí rỗng suốt nên chí thản nhiên soi lại chính mình;
 

[38] Bài kệ này trích lược từ Giáo nghĩa bách kệ trong Triệt Ngộ thiền sư ngữ lục 2, X62n1182, p347c17.
[39] Quảng hoằng minh tập 30, p351b11.
 
 thần trong sáng, thì không có chỗ tối nào mà không chiếu đến. Phân hai ra thì mầu nhiệm tự nhiên, còn nhập một là đạt đến cái dụng tuyệt đối…
Lại nữa, tuy có nhiều tam-muội nhưng công năng cao xa dễ tiến là niệm Phật (tam-muội) đứng đầu. Vì sao? Vì sâu xa mầu nhiệm, tôn hiệu Như Lai, thể thần hợp biến, ứng nghiệm khắp nơi. Khi tư tưởng nhập định giúp những người mê muội soi sáng mọi vấn đề. Soi sáng tức quán chiếu được nội tâm. Một khi chiếu sáng lẫn nhau thì vạn vật phát sanh, dù tai mắt không thể bắt kịp nhưng đều nghe thấy hết.
Do đó, quán cái thể của cảnh trống không lắng đọng, thì ngộ được tướng mây tụ lại, trong sáng rõ ràng. Lắng lòng nghe âm thanh vi diệu, trần lụy lần lần tiêu tan, tính tình ngưng trệ lại được bừng sáng. Điều kỳ diệu này thiên hạ ai đạt được, và có gì sánh bằng! Lấy đó mà quán sát, thì dù chỉ cảm ứng một lần cũng đẩy lùi được mọi tập khí lâu đời, phá tan hôn trầm mê muội nhiều kiếp…
“Tam-muội” là tư tưởng tập trung chuyên nhất, suy nghĩ chuyên chú, ý tưởng vắng lặng. Tâm trí tập trung vào một chỗ, thì tinh thần rỗng suốt, trí tuệ soi sáng, thấu hiểu mọi vấn đề.
Trong các tam-muội, niệm Phật tam-muội là có công năng cao thâm dễ tiến, vì tôn hiệu Như Lai vắng lặng mầu nhiệm tột cùng, thể thần hợp biến, tùy nghi ứng vật. Người nhập vào tam-muội này thì mọi mê muội đều tan biến, lại duyên vào một cảnh nên trí tuệ dễ bừng sáng. Hay nói chính xác hơn là khi nhất tâm chuyên niệm, cắt đứt mọi ý tưởng, thì tuệ giác sáng soi, Phật cảnh tỏ ngộ.
Đối với thuyết trong định thấy Phật, ngài Tuệ Viễn vẫn còn nhiều nghi vấn, nên ngài thường đến thỉnh giáo với ngài La-thập.[40] Ngài Tuệ Viễn hỏi:
Niệm Phật tam-muội, ở chương niệm Phật trong kinh Bát-chu có nói, phần nhiều dẫn mộng làm ví dụ. Mộng là cảnh của phàm phu, mê và ngộ đều từ bờ đó trở về lý (cũng ở trong mộng). Kinh nói niệm Phật tam-muội thấy Phật, nhưng phải có kẻ hỏi người đáp mới mong giải quyết được mối nghi ngờ. Nếu thấy Phật (trong định) giống như mộng, như thế thì cái tướng tưởng đó thuộc về ngã tướng. Chuyên nhất là định, định tức thấy Phật. Đức Phật được thấy đó, không phải từ bên ngoài mà đến, tướng ngã cũng không, mới đúng ý tưởng chuyên nhất thì lý hội đại văn (chứng sự nghe rộng). Còn đối với mộng hiểu rõ đại ngã, mà mê hoặc không hết, cảnh Phật không lại, như vậy sao gọi là hiểu, cái hiểu đó đến từ đâu? Nếu đúng là từ bên ngoài mà ứng, thì không được lấy mộng làm dụ. Hiểu thần thông là không phải thật tướng, cho nên có qua lại, sự qua lại đó trong kinh có bàn đến, chẳng phải ý tam-muội, vậy lấy gì làm chứng cứ thông hiểu đây? Lại nữa, trong kinh Bát-chu nói: Có ba việc được định, một là trì giới không phạm, hai là có công đức lớn, ba là oai thần của Phật, đó là Phật trong định, là Phật từ bên ngoài đến. Nếu như Phật trong định, là do ý tưởng của ta lập và Phật xuất hiện cũng từ nơi ta. Còn nếu Phật ở ngoài định, là Thánh nhân hiện mộng; như vậy Phật chỉ thể hiện bên ngoài, chứ hoàn toàn không phải bên trong, cũng không phải từ trong mộng! Pháp
 

[40] La-thập và Tuệ Viễn vấn đáp, xem Đại thừa đại nghĩa chương. (cht. Tg)
 
niệm Phật tam-muội là vậy chăng? Nói hai ba lần rốt cuộc là từ đâu?[41]
Ngài Tuệ Viễn căn cứ vào kinh Bát-chu tam-muội “Lấy mộng làm dụ” liền hỏi: Vị Phật được thấy trong định nếu giống nằm mộng thấy, thì đó thuộc về chủ quan tưởng tượng mà thôi, chứ không phải đức Phật thật hiển hiện. Nếu Phật từ khách quan bên ngoài đến, thì đó là Phật chơn thật hiển hiện, không được lấy mộng làm dụ.
Ngài La-thập trả lời:
Trong tam-muội thấy Phật có ba hình thức: Một, Bồ-tát hoặc đắc thiên nhãn thiên nhĩ, hoặc bay đến chỗ chư Phật mười phương, rồi diện kiến Phật thưa hỏi, để cắt đứt mọi thắc mắc nghi ngờ. Hai, tuy không có thần thông, nhưng thường tu niệm Phật A-di-đà và chư Phật hiện tại…, tâm trụ vào một chỗ (chánh định) thì thấy Phật, thưa hỏi những điều nghi ngờ. Ba, học tập niệm Phật, hoặc đã lìa dục, hoặc chưa lìa dục, hoặc thấy tượng Phật, hoặc thấy sanh thân, hoặc thấy chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại. Ba pháp định này đều gọi là niệm Phật tam-muội, nhưng kỳ thật lại không giống nhau. Trên đây là đạt được thần thông thấy Phật trong mười phương, ngoài ra đều gọi chung là niệm Phật tam-muội. Lại nữa, nếu như người nào quán tướng thế gian mà nhàm chán xa lìa, thực hành lòng từ bi đối với các chúng sanh cho là khó, thì các Bồ-tát này chưa lìa dục, do vậy, cần phải dùng mọi cách tán thán Bát-chu tam-muội, tuy chưa lìa dục
 

[41] Đại thừa đại nghĩa chương (hay gọi Đại thừa nghĩa chương, Cưu-ma-la-thập pháp sư đại nghĩa…, 3 quyển, thời Đông Tấn, nội dung sách này do ngài Tuệ Viễn hỏi, La-thập trả lời, gồm 18 điều…) 2, T45n1856, p134b05.
 
nhưng cũng nhờ định lực này mà có thể  nhiếp tâm vào một chỗ, thì có thể thấy được chư Phật. Đó là điều căn bản mong cầu Phật đạo.[42]
Ở đây ngài La-thập đã giải thích việc trong tam-muội thấy Phật. Ngài giải thích tiếp:
Lại nữa, người học Bát-chu tam-muội phải ly ngôn nhớ tưởng phân biệt, nhưng chẳng phải hư vọng, vì sao? Vì đức Phật Thích-ca Văn[43] đã nói các kinh, để cho chúng ta hiểu rõ về thân tướng đầy đủ của đức Phật A-di-đà. Đó là lời chơn thật của Như Lai. Lại trong kinh Bát-chu đã trình bày bằng mọi cách, vậy cần phải niệm và phân biệt đức Phật A-di-đà, ở Tây phương cách đây hơn mười vạn cõi Phật, từ thân đức Phật ấy phóng ra vô lượng ánh sáng, chiếu khắp mười phương thế giới. Nếu ai thực hành theo những gì trong kinh đã dạy, thì có thể thấy được Phật. Như thế việc này có gốc ngọn, chẳng phải nhớ nghĩ phân biệt suông mà thôi. Do người không tin, không biết phương pháp hành trì thiền định, cho nên mới nghĩ như vầy: Người chưa chứng đắc thần thông, thì làm gì có khả năng từ xa thấy Phật được! Do vậy đức Phật mới lấy mộng làm dụ. Như người nhờ sức mộng, dù việc có xa mấy cũng có thể đến và thấy được. Bồ-tát thực hành Bát-chu tam-muội cũng như vậy. Nhờ vào định lực này, nên từ xa thấy Phật mà không bị trở ngại bởi núi rừng cây cối… Do người tin mộng cho nên mới lấy mộng làm dụ. Hơn nữa, mộng là pháp tự nhiên, không ai làm ra, mà còn có
 

[42] Đại thừa nghĩa chương 2, p134b22.
[43] Thích-ca Văn 釋迦文: tên gọi tắt nhưng không đúng của Thích-ca Mâu-ni, Skt. Śākya-muni, Pāli: Sakya-muni, nghĩa là vị hiền giả dòng họ Thích; Từ “muni”: dịch âm mâu-ni, văn-ni…
 
khả năng như thế, huống nữa là công dụng có ra bằng sự thi hành một cách thực tế mà lại không thấy.[44]
Đây là hiểu và thấy Phật thực tại. Do người không tu thiền định, không thấy chư Phật, cho nên đức Phật mới lấy mộng làm dụ. Mộng hình thành bằng tự nhiên, không có sự hỗ trợ tha lực, mà thấy rõ được việc từ xa. Cũng vậy, người nhập vào Bát-chu niệm Phật tam-muội, thì có khả năng thấy được chư Phật từ xa.
Ngài La-thập trình bày tiếp:
Lại nữa, thân của chư Phật có tướng quyết định, nếu như ai đó nhớ tưởng phân biệt đều là hư vọng. Nhưng kinh nói thân của chư Phật từ nơi các duyên mà sanh, không có tự tánh, rốt ráo vắng lặng, như mộng như hóa. Nếu như người thực hành như thuyết thấy được thân của chư Phật, không thể cho là hư vọng. Nếu hư vọng thì nhất định là hư vọng; nếu không hư vọng thì không hư vọng. Vì sao? Vì nhớ nghĩ đến tất cả chúng sanh là trồng các căn lành, cho nên đều được lợi ích đó. Như trong kinh Bát-chu nói người thấy được chư Phật, thì có khả năng phát sanh căn lành, thành A-la-hán, A-duy-việt-trí (bậc bất thoái chuyển). Vì thế nên biết, thân của đức Như Lai đều là thật.
Do vậy, nhớ tưởng phân biệt cũng là thật có. Theo những gì kinh dạy, cần phải thường nên nhớ nghĩ phân biệt, mới có khả năng thông đạt sự thật. Ví như thường thực tập được như ánh sáng đèn đuốc, ánh sáng mặt trời, mặt trăng, nghĩ rằng sau mọi chướng ngại liền được thiên nhãn, thông đạt sự thật.
 

[44] ibid., p134c04.
 
Lại nữa, người trì giới thanh tịnh, tin kính sâu xa, nhờ vào thần lực của Phật và năng lực tam-muội, các duyên hòa hợp, liền được thấy Phật; như người soi gương thấy được bóng mình.
Lại nữa, hàng phàm phu từ vô thỉ đến nay từng thấy, đều nên lìa dục mới được thiên nhãn thiên nhĩ, bằng không thì sẽ trở lại luân chuyển trong năm đường. Sanh tử từ vô thỉ đến nay, hàng Nhị thừa còn không thể đạt được Bát-chu tam-muội này, huống là hàng phàm phu. Vì thế không nên dùng tam-muội này để thấy. Đó là hư vọng.[45]
Theo ý trên, nương vào tam-muội để thấy Phật là không hư vọng. Vì kinh dạy, thân Phật không phải là tướng quyết định, đều do các duyên sanh, những gì từ các duyên sanh thì không có tự tánh chân thật, như mộng như hóa nhưng rốt ráo vắng lặng. Cho nên người nhập vào tam-muội thấy được thân chư Phật là không hư vọng. Nếu cho rằng thấy Phật là hư vọng, đó là ngộ nhận về thân Phật có tướng quyết định, rồi nhớ tưởng phân biệt. Nếu người nào trì giới thanh tịnh, tin kính sâu xa, lại nhờ vào thần lực của đức Phật và năng lực của tam-muội, và các duyên hòa hợp, chắc chắn thấy Phật. Ngài La-thập nói tiếp:
Lại nữa, khi các vị Bồ-tát đạt được tam-muội thấy Phật, thì mọi vấn nạn đều được giải thích. Sau khi xuất định, trong thô tâm còn in đậm cái vui của định này nên sanh ý tham đắm. Đức Phật dạy hành giả nên nghĩ như vầy: “Ta không đến nơi đức Phật ấy, đức Phật ấy cũng không đến ta, nhưng thấy Phật nghe pháp, tất cả đều nhờ tâm nhớ tưởng phân biệt mà có. Vật trong ba cõi đều từ nơi nhớ
 

[45] ibid., p134c17.
 
tưởng phân biệt mà có, hoặc là nhớ tưởng quả báo từ đời trước, hoặc nhớ tưởng từ đời này mà thành.” Nghe lời đức Phật dạy như vậy tâm nhàm chán ba cõi, lòng tín kính tăng lên gấp bội. Sau khi đức Phật khéo nói lý vi diệu, hành giả được xa lìa dục trong ba cõi, nhập sâu vào định, thành tựu Bát-chu tam-muội.[46]
Căn cứ vào lời vấn đáp của hai ngài Viễn, Thập thì thấy rằng, ngài Tuệ Viễn rất tin việc mượn tam-muội để thấy Phật;  nhưng ở trong các tam-muội “Công cao dễ tiến, niệm Phật là đầu”, nên “đêm quên ngủ, sớm tối chuyên cần” để tu tịnh nghiệp. Phương pháp niệm Phật của ngài Tuệ Viễn hầu như là quán tưởng niệm Phật. Trong Cao tăng truyện[47] nói:
Ngài Tuệ Viễn ở tinh xá, trước tượng đức Phật Vô Lượng Thọ, kiến trai lập thệ, cùng nhau hẹn về Tây phương.
Văn thệ nguyện rằng:
Pháp sư Thích Tuệ Viễn là người rất thâm thúy và uyên bác, luôn có hoài bão lớn. Cho nên ngài mời hơn một trăm hai mươi ba người có cùng chí hướng đặt trọn niềm tin vào Tịnh độ, tập trung ở Lô Sơn, tại tinh xá Bát-nhã Vân Đài, trước tượng Phật A-di-đà, đốt hương dâng hoa, cung kính lập thệ.
Bài tựa trong tập thơ Niệm Phật tam-muội[48] có nói:
Tại pháp đường tẩy tâm, với lòng thanh tịnh, sửa áo quy hướng.
 

[46] ibid., 135a04.
[47] Cao tăng truyện 6, T50n2059, p358c21.
[48] Lạc bang văn loại 2, p166a12; Quảng hoằng minh tập 3, p351c03…
 
Phương pháp niệm Phật của ngài Tuệ Viễn, thường là ở trước tượng Phật A-di-đà, miệng xướng danh hiệu đức Phật, tâm quán tượng Phật và công đức của Phật, tư tưởng vắng lặng tinh chuyên, tâm trí chuyên nhất, có thể nhập vào niệm Phật tam-muội.
Ngài Tuệ Viễn không những tu niệm Phật tam-muội, mà còn coi trọng Thiền quán, trong lời tựa Lô Sơn Tu hành phương tiện thiền kinh[49] có ghi:
Khi ba nghiệp dấy lên, thì lấy thiền trí làm tông… Thiền không phải là trí cho nên không thể cùng tột của sự vắng lặng; trí không phải là thiền cho nên không thể thâm sâu việc chiếu soi vắng lặng. Tướng đó bằng nhau, chiếu không lìa vắng lặng, vắng lặng không lìa chiếu, cảm tức cùng hướng, ứng tức cùng đến, công năng mầu nhiệm chính ở nơi dụng, giao thoa, nuôi  dưỡng cả vạn pháp.[50]
Thật ra thì phương pháp niệm Phật của ngài Tuệ Viễn là chú trọng quán niệm, tức là cùng hướng với thiền quán. Bởi vì khi thiền quán, chính là công phu quán chiếu Bát-nhã. Xét về Phật giáo truyền đến phương Đông (Trung Quốc) thì đương nhiên là lấy kinh điển làm cầu đò. Trong Phật giáo nguyên thủy gọi kinh điển là Thiền. Tam tạng được kết tập ở Ấn Độ, kinh điển được gọi là “Kinh tạng thiền”. Nếu suy theo chữ nghĩa thì điểm chính yếu của kinh tức là thiền. Điều này cùng với pháp thiền của Tổ sư Đạt-ma truyền đầu tiên vào Trung Quốc có sự quan hệ rất mật thiết. Pháp thiền của Tổ sư Đạt-
 

[49] Tu hành phương tiện thiền kinh, tên khác Đạt-ma-đa-la thiền kinh v.v…, 2 quyển, do ngài Phật-đà-bạt-đà-la (Buddhabhadra) dịch thời Đông Tấn, thu vào tạng Đại chánh tập 15. Do ngài Tuệ Viễn thỉnh ngài Phật-đà-bạt-đà-la dịch bộ kinh này nên cũng gọi là “Lô sơn thiền kinh”.
[50] Đạt-ma-đa-la thiền kinh 1, T15n618, p300c21.
 
ma là trực chỉ truyền tâm pháp, còn trao cho bốn quyển Lăng-già. Từ Sơ tổ Đạt-ma cho đến Lục tổ Huệ Năng vẫn không ra ngoài Lăng-già tâm pháp (khởi điểm của Duy thức). Xét cho cùng thì kinh Lăng-già chú trọng về: “Như Lai tạng tâm” cùng với hai pháp nhiễm tịnh, và dung thông cả lý “Bát-nhã rốt ráo Không”. Cho nên thiền pháp của Tổ sư Đạt-ma truyền đến đời thứ ba, hiển nhiên là dung quán cả Bát-chu, Không luận. Bài Tín tâm minh[51] nói:
“Hai do một mà có, một cũng không giữ. Nhất tâm không sanh, vạn pháp không lỗi, không lỗi không pháp, không sanh không tâm.”[52]
Thiền lâm ở Trung Quốc khai sáng đầu tiên là ở chùa Đông Lâm, Lô Sơn, nhưng ngài Tuệ Viễn lại sùng trọng luật nghi nên nói: “Từ khi đến Thiền lâm, chỉ ở tại viện Luật.” Lô Sơn trọng luật, chủ yếu là siêng tu niệm Phật, nhưng không phế bỏ việc nghiên cứu học và dịch, cho nên được phát triển một cách mạnh mẽ. Đây thật là phong cách mô phạm học vấn tu dưỡng của Lô Sơn. Nhưng quy tắc niệm Phật tọa thiền của Lô Sơn là nhờ vào thiền định để khế hợp với niệm Phật tam-muội.
Trong bài tựa tập thơ Niệm Phật tam-muội có ghi rằng: Người nào nhập vào định này, trí tuệ bừng sáng. Sự bừng sáng đó chính là quán chiếu đối tượng (sở duyên) để xét rõ chính mình, do vậy, thấy rõ được vạn tượng.[53]
 

[51] Tín tâm minh, 1 quyển, do Tổ thứ 3 Thiền tông Trung Quốc là Thiền sư Giám Tri Tăng Xán soạn đời Tùy; thu vào tạng Đại chánh tập 48. Nội dung sách này là ca tụng cảnh giới Tín tâm bất nhị, đề xướng tư tưởng Hoa nghiêm và có cả tư tưởng Trang tử và Tăng Triệu.
[52] Tín tâm minh 1, T48n2010, p376c05.
[53] Vạn tượng 萬象: muôn hình dạng bày ra trước mắt.
 
Bài thơ bốn chữ Niệm Phật tam-muội trong Quảng hoằng minh tập[54] của Vương Trai,[55] đoạn cuối ghi rằng:
Than ôi một đời!
Tri thức cạn cợt, nên nương người giỏi,
nỗ lực hết mình, chuyển đổi mỗi ngày,
thâm sâu khó lường, cái niệm cao cả!
Chú tâm về Tây.
Phương pháp niệm Phật của ngài Tuệ Viễn chú trọng định tâm nhất quán. Trong văn thệ nguyện cũng nói:
Cùng nhau thệ nguyện, chỉnh y áo trước pháp đường, bình đẳng nhất tâm.[56]
Lưu Di Dân và những vị khác cũng viết rằng:
Tôi và các vị đều là đệ tử hiền của đức Như Lai, ghi danh người hiền tài chung ngôi nhà tinh thần,[57] vì đã lâu ngày, chất chứa bao nhiêu hoài bão, nhưng vì thiếu tư lương… do vậy, nay trong sáu ngày trai quyết bỏ hết mọi công việc thường ngày, chuyên tâm ở cửa Không (cửa Phật).[58] 
Bài tựa trong tập thơ Niệm Phật Tam-muội ghi: Vì vậy nên phụng pháp chư hiền, tất cả đều có chung một suy nghĩ… vào trong pháp đường tẩy tâm, với lòng thanh tịnh, sửa áo quy hướng, ban đêm không ngủ, sớm tối chuyên cần.[59]
 

[54] Quảng hoằng minh tập 30, T52n2103, p351c15.
[55] Vương Trai, còn gọi là Vương Tề, Vương Kiều Chi, người Lang Tà (tỉnh An Huy, hoặc tỉnh Sơn Đông), ông thờ ngài Tuệ Viễn làm thầy, gia nhập Bạch liên xã, cùng các vị hiền giả làm tập thơ Niệm Phật tam-muội.
[56] Xuất tam tạng ký tập 15, T55n2145, p109c29…
[57] Hán: Thần phủ 神府.
[58] Quảng hoằng minh tập 27, p304a29.
[59] Quảng hoằng minh tập 30, p351c01.
 
Như vậy niệm Phật của ngài Tuệ Viễn, riêng có một thời định tâm tọa thiền niệm Phật. Ngài phân ra ngày đêm sáu thời (ngày ba thời, đêm ba thời), tọa thiền trong pháp đường tu niệm Phật tam-muội. Vì niệm Phật vãng sanh, đi tắt là từ tu định.
Ngài Tuệ Viễn nhờ phát nguyện vãng sanh Tịnh độ, nên chuyên thực hành niệm Phật Tam-muội, nhưng ngài lại lấy thiền định làm yếu quyết niệm Phật, chứ chẳng phải như người thường tục chỉ niệm danh hiệu Phật. Đây thật là một bước ngoặc lớn mở ra việc Thiền-Tịnh song tu về sau.
Những người tu tập tịnh nghiệp ở Lô Sơn Bát-nhã Vân Đài, thật có khả năng “dứt hẳn mọi công việc thường ngày, chuyên tâm ở cửa Không”; “ban đêm không ngủ nghỉ, sớm tối chuyên cần”, kỳ hẹn trong định thấy Phật, vãng sanh Tịnh độ. Đối với việc thể nghiệm trong định thấy Phật, trong bài Vạn Phật ảnh minh[60] của ngài Tuệ Viễn luận thuật rất ân cần thiết thực:
Nếu như trì trệ trong việc tu tập, thì không bao giờ mong đạt được điều hay trên cõi đời này. Còn những gì mình thực hành thường xuyên, dứt bỏ mọi duyên ngoài, thì dần dần mình sẽ chế ngự được ý tưởng trần tục, cắt đứt những lo lắng rối ren. Cứ như thế mà thực hành cho đến cùng, nhất định ngay trong đời này, tâm mong cầu hy vọng nhất định được khai ngộ, bao nhiêu sự giận dữ xưa nay đều được gạt bỏ, tĩnh lặng thong dong, lý đó khế hợp với tâm mình.
Ngài Tuệ Viễn là người khiêm nhường, thành tín, viên dung vô ngại, trong định ngài thấy được đức Phật, nhưng không nói với ai, ngài “tĩnh lặng thong dong, lý đó khế hợp với
 

[60] Quảng hoằng minh tập 15, 197c11.
 
/68
 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
🙏 Trợ Lý Phật Pháp AI »