17. Thành tựu công đức: Thành tựu công đức của mọi sở cầu.
Lời kệ:
Chúng sanh ưa thích gì,
tất cả đều đầy đủ.
Ý nghĩa: Do sức bổn nguyện của Phật nên tất cả chúng sanh ở cõi ấy mong cầu vui thích những gì đều được đầy đủ, không thiếu thứ gì.
VII. BÀN LUẬN CÁC NGHĨA KHÁC
Nếu không sanh cõi Phật thì nhất định đọa vào đường ác.
Mười phương thế giới chỉ có hai cảnh giới: Một là cõi Phật, hai là ba cõi. Sanh vào cõi Phật là đã rõ được phần đoạn sanh tử,[55] sanh vào ba cõi là chưa rõ phần đoạn sanh tử. Người đời nếu chỉ tu năm giới, thập thiện của thế gian mà không niệm Phật là không có duyên với Phật. Do không có duyên với Phật nên trong ruộng thức thứ 8 (a-lại-da) không thể nảy mầm hạt giống thanh tịnh vô lậu xuất thế gian, nếu may mắn thì chỉ sanh lên cõi trời mà thôi, chứ không thể sanh vào cõi Phật. Nhưng tuổi thọ ở cõi trời lại có sự sai khác, có hạn lượng, khi hưởng hết phước là xong một đời sanh tử, đó là nhờ vào hạt giống thiện nên được sanh thiên, lúc nghiệp đến cũng phải suy tàn.
Lại nữa, nếu hạt giống thập thiện của mình đã gieo thuộc vào thượng phẩm chín muồi thì được sanh lên cõi trời. Nếu thập thiện thuộc trung phẩm thì sanh vào cõi người. Nếu thập
[55] Phần đoạn sinh tử 分段生死: hay gọi là hữu vi sinh tử; chỉ cho sự sinh tử của chúng sanh trong 3 cõi. Do tạo nghiệp khác nhau nên chúng sanh chiêu cảm quả báo sinh tử trong 3 cõi có thân tướng đẹp xấu, tuổi thọ dài ngắn không giống nên gọi là phần đoạn sinh tử.
thiện thuộc hạ phẩm thì sanh vào Tu-la. Nếu thập ác thuộc thượng phẩm thì sanh vào địa ngục. Nếu thập ác thuộc trung phẩm thì sanh vào ngạ quỷ. Nếu thập ác thuộc hạ phẩm thì sanh vào súc sanh. Bởi vì những hạt giống trong sáu đường đều đủ tính chất luân hồi, và duyên chín muồi liên quan nên phải trải qua sáu đường.
Nhưng tư tưởng và hành vi của tất cả chúng sanh đều lấy thân kiến[56] ngã chấp làm điểm xuất phát, cho nên lúc nào cũng ác nhiều thiện ít, mà thời gian sanh vào ba đường ác so với ba đường thiện cũng lâu hơn. Như kinh nói: “Chúng sanh lấy ba đường ác làm cố hương”,[57] chính là nhân duyên này. Như vậy tất cả hữu tình nếu không sanh vào cõi Phật thì nhất định sẽ đọa vào đường ác. Còn muốn sanh vào cõi Phật một cách chắc chắn thì phải niệm Phật, đạo lý này không có gì phá nổi.
Tông Tịnh độ giúp mọi người một mình vững bước trong thời kỳ mạt pháp.
Thuở xưa, tuy đức Như Lai đã diệt độ, nhưng chánh pháp vẫn còn hưng long, lúc đó chúng sanh phước nhiều phiền não ít, nên tu pháp gì cũng đều thành tựu. Đến thời kỳ tượng pháp, cách Phật hơi xa, lòng người dần dần không giống như xưa, tư tưởng bị tạp niệm xen lẫn, mười người tu hành may mắn có một người đắc đạo. Đến thời mạt pháp hiện nay, phong tục đến mức độ hình như không còn, người tu đạo chân chánh càng hiếm thấy, thì có đâu mà nói đến chứng quả. Bởi vì thời mạt pháp, lòng người càng bại hoại, suy nghĩ càng bị tạp loạn,
[56] Thân kiến 身見: một trong 5 thứ ác kiến, còn gọi là Tát-ca-da kiến 薩迦耶見 (Skt. sat-kāya-dṛṣṭi), tức chấp có sự tồn tại của cái “ta”.
[57] Theo Địa tạng bổn nguyện kinh khoa chú 4, X21n384, p727c18 ghi: Phật bảo, chúng sinh lấy ba đường ác làm nhà 佛言眾生以三惡道爲家.
cho nên tu pháp nào cũng trở ngại, huống gì là tự dựa vào chính mình càng khó thành tựu.
Do vậy mà muốn chống đỡ vận pháp trong thời kỳ này chỉ còn cách là niệm Phật, vừa đơn giản vừa kiêm cả lực tự và tha lực. Kinh Đại tập dạy:
“Đời mạt pháp ức ức người tu hành, hiếm có người đắc đạo, chỉ có dựa vào niệm Phật mới vượt qua được sanh tử”.[58]
Càng về sau, chỉ còn lác đác vài tông giáo kéo dài được vận pháp, cứu độ chúng sanh, trong đó có tông Tịnh độ. Các tông khác như Thiền giáo, Luật tông v.v... chỉ là trợ duyên, tu tập tự lực khó có kết quả. Trong kinh Vô lượng thọ,[59] đức Thích Tôn cũng nói:
“Đời đương lai, kinh đạo diệt hết, với lòng từ bi thương xót của Ta, đặc biệt giữ lại kinh này, nhưng chỉ có một trăm năm, nếu như có chúng sanh nào được gặp kinh này, tùy theo sở nguyện đều có thể được độ.”
Như vậy rõ ràng, trong thời kỳ mạt pháp chỉ có pháp môn Tịnh độ mới có khả năng độ thoát sanh tử, thích hợp mọi căn cơ và giúp mọi người độc hành vững bước.
Không đoạn hoặc, nghiệp mà dự vào dòng Thánh.
Tất cả chúng sanh bị rơi vào sanh tử, đều do hoặc nghiệp từ vô thỉ gây ra, như hai thứ vô minh gốc và ngọn, khiến hữu tình trong ba cõi trôi nổi khắp sáu đường, chịu mọi sự đau khổ, gọi là Lưu chuyển môn. Nếu theo con đường tắc tu hành phổ thông thì chỉ có đoạn hoặc, mới có thể chứng chơn, như phá một phần vô minh, chứng một phần pháp thân, gọi là
[58] Cf. A-di-đà kinh yếu giải tiện mông sao 3, X22n430, p882b11; Tịnh độ thập yếu 1, X61n1164, p658c10 v.v…
[59] Kinh Vô lượng thọ 2, T12n360, p279a11.
Hoàn diệt môn. Hành giả từ lúc mới đoạn hoặc, cho đến cuối cùng chứng chơn, cần phải lựa chọn cho mình một con đường tắc tuyệt đối chính xác, không có sai lệch, phải nhờ vào sức mình, trải qua ba đại a-tăng-kỳ kiếp, sau đó mới được Vô thượng chánh giác. Chứng A-la-hán cũng dựa vào sức mình, phá sạch 112 phẩm Kiến hoặc[60] và 81 phẩm Tư hoặc[61] trong ba cõi, lúc đó mới thành tựu. Đó là một quá trình gian nan, nghiệm mà biết. Nhưng nếu tu pháp Tịnh độ thì không như vậy, không luận lúc còn sống làm nghiệp gì, chỉ cần siêng niệm, có thể vãng sanh, chứng bất thoái. Đây chính là tiện nghi lớn nhất, không đoạn hoặc nghiệp mà được dự vào dòng Thánh. Và sau khi vãng sanh, nương vào cảnh tốt đẹp, tự nhiên được như vậy, nghiệp chướng tiêu trừ, trí tuệ sáng suốt, công viên quả mãn, như thuyền xuôi gió trên sông lớn, không cần phải phí sức, mà nó tự vào biển cả. Đây là tiện nghi mượn sức người khác, cũng là điểm đặc biệt ưu tiên của pháp môn Tịnh độ. Độc giả hãy thể nghiệm qua sự hành trì, không phiền phải giới thiệu nhiều.
[60] 112 phẩm Kiến hoặc: Kiến hoặc (mê Lý hoặc), tên đầy đủ Kiến đạo sở đoạn hoặc 見道所斷惑 (Skt. darśana-mārga-prahātavyānuśaya). Chỉ cho những phiền não được đoạn diệt khi tiến lên giai vị Kiến đạo. Tông Duy thức cho rằng Kiến hoặc có 12 thứ, tức trong 4 đế cõi Dục có 10 hoặc: Tham, sân, si, mạn, nghi, thân kiến, biên kiến, tà kiến, kiến thủ, giới cấm thủ, tất cả 40 hoặc. Trong 4 đế cõi Sắc và Vô sắc, mỗi 4 đế trừ sân, chỉ còn 9 hoặc, cộng chung 72 hoặc, vì thế cả 3 cõi là 112 phẩm.
[61] 81 phẩm Tư hoặc: Tư hoặc (mê Sự hoặc), tên đầy đủ Tu đạo sở đoạn hoặc 修道所斷惑 (Skt. bhāvanā-mārga-prahātavya-kleśa), là những phiền não được đoạn diệt khi đạt đến giai vị Tu đạo, gọi là Tu hoặc hay Tư hoặc. Tu hoặc, trong cõi Dục (tham, sân, si, mạn): 1. Ngũ thú địa: 9 phẩm; cõi Sắc (tham, si, mạn): 2. Ly sinh hỷ lạc địa, 3. Định sinh hỷ lạc địa, 4. Lý hỷ diệu lạc địa, 5. Xả niệm thanh tịnh địa, mỗi địa đều 9 phẩm. Cõi Vô sắc (tham, si, mạn): 6. Không vô biên xứ, 7. Thức vô biên xứ, 8. Vô sở hữu xứ, 9. Phi tưởng phi phi tưởng xứ, mỗi xứ đều 9 phẩm, cộng lại là 81 phẩm.
Học Phật, niệm Phật không sợ người cười.
Ở đời có nhiều người rất muốn tu học Phật pháp, nhưng lại sợ người khác chê cười, sợ gia đình nói là tiêu cực, hủ bại, nói là học theo thói mê tín của những kẻ thiện nam, tín nữ; do vậy mà không dám học Phật một cách công khai, chỉ đem kinh Phật đến nơi vắng vẻ, không có người, xem lén lút. Hoặc niệm Phật, sợ người khác nghe, chỉ niệm sau lưng mọi người, đủ mình nghe. Ai sợ như vậy là sai lầm lớn. Phật giáo đương nhiên là một tôn giáo triết học cao sâu nhưng môn học này rất thực tiễn, dễ nghiên cứu, thâu nhiếp cả lý lẫn sự, là đỉnh cao giáo nghĩa.
Do đó, nghiên cứu theo lý cũng được, thực hành theo sự cũng được, hay thực hành cả hai thì càng tốt. Vì người đời nông cạn, “quơ đũa cả nắm”, lấy trí cạn cợt của mình mà làm thước đo với giáo nghĩa viên mãn uyên áo. Môn học vi diệu này, nếu cho nó là mê tín, là tiêu cực, là hủ bại, thì giống như người mù bình luận tranh chữ, nhắm mắt nói khan. Người không hiểu Phật pháp, chưa từng để tâm nghiên cứu, thấy bà già niệm Phật, phê bình niệm Phật là nông cạn, là mê tín, là do họ không biết: Bà già niệm Phật, các đại Bồ-tát Đại Thế Chí, Văn-thù, Phổ Hiền, Mã Minh, Long Thọ, Thế Thân v.v..., hay các đại cư sĩ như Lôi Thứ Tông, Bạch Cư Dị, Văn Ngạn Bác, Vương Nhật Hưu v.v... cũng niệm Phật đó sao? Pháp môn niệm Phật, vừa uyên thâm, vừa giản dị, phổ thông, thích hợp cho mọi căn cơ, từ kẻ phàm phu ngu muội cho đến bậc hiền thánh, từ người không biết chữ cho đến văn nhân học phú giỏi dang, đều có thể tu học. Pháp môn Tịnh độ dưới thấu hàm linh, trên đạt Thánh đạo, bao quát tám giáo,[62] nhiếp
[62] Tám giáo: xem cht. 7, tr. 122.
trọn năm tông,[63] vì vậy mình tu tập không sợ người khác chê cười. Đồng thời, trong sinh hoạt thường nhật, Phật tử thờ Phật, đốt hương, quỳ lạy, cúi đầu, tụng kinh, bái sám, cho đến niệm Phật, nhất cử nhất động đều hàm chứa tác dụng sâu xa mầu nhiệm của pháp môn Tịnh độ.
Đó là nhờ cảnh mà thanh tịnh tâm niệm, điều khiển sáu căn, công đức thấm nhuần tám thức, có khả năng phá trừ hoặc nghiệp từ vô thỉ, gieo trồng hạt giống xuất thế. Cho nên chúng ta hãy khuyến khích học giả mạnh dạn tu tập, đừng sợ người khác chê cười. Pháp môn này là châu ngọc quý giá, không nên xem thường, hay ngại sợ, để rồi đánh mất tất cả châu ngọc giá trị, mãi mãi làm kẻ nghèo hèn.
Tán tâm niệm Phật cũng có công hiệu.
Miệng niệm Phật, tâm nghĩ đến Phật, gọi là niệm định tâm. Miệng niệm Phật, tâm không nghĩ đến Phật mà nghĩ đến các việc khác, gọi là niệm tán tâm. Niệm tán tâm hiệu lực thua xa niệm định tâm, do vậy không thể lấy đó làm phương pháp. Cho nên các bậc thạc đức xưa nay đều dạy người định tâm niệm Phật, tuyệt đối không một ai đồng tình với cách niệm tán tâm. Thật ra, mọi cử chỉ đều được lưu lại trong thức thứ 8 (a-lại-da), nếu nói niệm tán tâm không có công hiệu thì miệng niệm sáu chữ từ đâu mà ra? Thứ nhất, sáu chữ đó vốn ở trong thức thứ 8; thứ hai, do sức huân tập từ bên ngoài. Vì vậy mà niệm tán tâm cũng có công hiệu, nhưng chẳng qua là công hiệu đó không bằng niệm định tâm mà thôi! Mặc dù các ngài không tiện nói ra nhưng vẫn có hàm ý đó. Cho nên cổ nhân có lưu lại bài kệ:
[63] Năm tông: chỉ cho 5 tông Đại thừa, là tông Thiên thai, Hoa nghiêm, Pháp tướng, Tam luận và tông Luật.
Di-đà nhất cú pháp trung vương,
tạp tiệm phân phân dã bất phương,
Vạn lí phù vân già xích nhật,
Nhơn gian xứ xứ hữu dư quang.
Bài kệ này nói rất rõ ràng, là nương vào hạt giống thành thục thanh tịnh trong thức thứ 8, nhờ huân tập từ thức thứ 6 được tịnh niệm, rồi từ thức thứ 6 hướng dẫn năm thức trước (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân thức) khởi hiện hành. Nhưng có lúc tịnh niệm ở thức thứ 6 cũng bị bụi trần đã huân tập quá dày cản trở, nhiễm niệm trấn áp, khiến sóng tâm nổi lên dữ dội, như bị mây bay che khuất mặt trời. Tất nhiên ở nhân gian nhiều nơi không ánh sáng, nhưng nơi đây dẫu mây chưa tan hết, thì nơi khác vẫn có ánh sáng mặt trời chiếu đến. Cho nên bình thường có đôi lúc chúng ta niệm Phật bị tán tâm, tạp niệm, song chỉ cần niệm Phật liên tục, niệm “truy đảnh” khép kín, thì mọi thứ đều tan biến, tức khắc “ngựa ý” về chuồng, “vượn tâm” vào động, chánh niệm được rõ ràng, ôm trọn tâm Phật, dụng không chấp trước, lấy bỏ, điều dưỡng tự nhiên thuần thục. Do đó trong mười hai thời, ta chỉ cần siêng năng niệm, không ngại gì tán tâm. Người xưa trong bốn oai nghi, đi, đứng, ngồi, nằm đều niệm. Hoặc có người cho rằng, nếu dùng định tâm khi đi ra đường rất dễ bị tai nạn, như “dã tràng xe cát” v.v... không ích lợi gì, nên dùng tán tâm mà niệm. Ở đây tôi không đề xướng tán tâm, định tâm niệm đương nhiên là tốt nhất, nhưng chẳng qua là muốn nói rõ rằng: dù tán tâm niệm vẫn có công hiệu của nó, với hai lý do: 1. Tán tâm niệm cũng là từ chủng tử mà sanh ra hiện hành, từ hiện hành quay lại huân vào thức thứ 8, bất quá là sức huân tập đó yếu hơn định tâm mà thôi, thà như vậy tốt hơn là không niệm. 2. Sau khi tán tâm buộc niệm, thì tự nhiên trở thành định tâm, như
thế từ đầu đến cuối đều từ tán tâm sẽ đến định tâm. Căn cứ vào hai lý do này nên tôi không phản đối tán tâm niệm Phật.
Nếu như chữ “A 阿” tồn tại thì mọi chữ khác đều tồn tại.
Khi hành giả niệm Nam-mô A-di-đà Phật, nếu sợ tâm niệm tán loạn, thì có thể dùng phương pháp nhớ mười niệm trong tiết thứ hai, chương IV (phần 2 ở trước, h. niệm nhớ mười), là niệm mười tiếng, lần một hạt, như thế vừa niệm Phật, vừa nhớ được số, dùng hết tâm lực thì mọi phan duyên đều bị cắt đứt. Hoặc không nhớ mười thì nhớ chắc chữ “A” trong câu, nếu nhớ chữ “A” thì mấy chữ khác niệm tiếp được. Khi tâm hành giả được định, buộc niệm vững chắc thì tâm cảnh thuần hóa, kết thành một khối, ngang bằng hư không, không Phật không ta, liền với núi sông đại địa; đến khi hành giả đắc được niệm Phật tam-muội là tâm cảnh đều quên; khác với việc lúc niệm Phật ban đầu tâm đắm trước tạp cảnh. Người hành trì nên chú ý điều này.
Có cơ hội niệm Phật cứ niệm, chớ đợi đến tuổi già yếu!
Người đời đối với việc niệm Phật, nên coi như là việc khẩn cấp, gặp cơ hội nên làm ngay. Đức Phật dạy mạng sống con người chỉ trong hơi thở, từng năm, từng tháng, từng ngày, từng giờ, chúng ta có thể chết bất cứ lúc nào, không một ai dám đảm bảo tuổi thọ của mình kéo dài bao nhiêu. Người xưa hay nói:
“Hôm qua cưỡi ngựa chơi đầu phố, mà nay nằm lịm trong quan tài”.
Việc này là xác thật, chứ không phải dối trá. Vì đề phòng cái chết ập đến bất ngờ, nên trong từng giờ, từng khắc, phải niệm Phật, như thế thì sát-na cuối cùng không phải luống cuống tay chân. Chớ nên cho rằng: Ta nay còn khỏe, ngày tháng còn
dài, đợi lúc già yếu niệm Phật cũng chưa muộn. Nếu tính như vậy là sai lầm lớn. Ngày xưa có người đến nhà bạn là Trương Tổ Lưu chơi và khuyên ông Trương niệm Phật. Ông Trương nói rằng: Nay tôi còn ba việc lớn chưa làm xong, không rảnh để tu. Một, cha mẹ chưa khuất bóng; hai, con trai chưa kết hôn; ba, con gái chưa xuất giá, đợi đến khi nào tôi làm xong ba việc này, lúc đó tu cũng chưa muộn. Nghe thế, người kia liền cáo biệt ra về, vài tháng sau, ông ta quay lại nhà ông Trương, mới biết Tổ Lưu đã chết, liền thở dài một tiếng, làm bài thơ rằng:
Bạn tôi tên là Trương Tổ Lưu,
khuyên ông niệm Phật nói ba điều,
e rằng Diêm vương chưa kịp hiểu,
ba điều chưa xong đã bắt rồi.
Ý thơ nói rằng: ông ta bảo khi nào làm việc thế tục xong rồi mới niệm Phật, nhưng thử hỏi “Diêm chúa” có đợi ông hay không. Trên cõi đời này, ai dám đảm bảo rằng mình không phải là ông Trương thứ hai, do đó người có chí tu hành, cần nên niệm Phật, cứ niệm Phật, chớ đừng đi theo vết xe đổ của người trước, để rồi phải ân hận suốt đời.
Tịnh độ Đâu-suất.
Trong mười phương thế giới, uế độ vô số, Tịnh độ cũng vô số. Mỗi khi đức Thích Tôn nói pháp đều giới thiệu tha phương Tịnh độ, khuyến khích tất cả vãng sanh, đặc biệt trong đó giới thiệu kỹ lưỡng rõ ràng về Tịnh độ Cực lạc của đức Phật A-di-đà và Tịnh độ nội viện Đâu-suất thiên của đức Phật Di-lặc. Giới thiệu Tịnh độ Đâu-suất là ý muốn hành giả nối gót học tập Bồ-tát Di-lặc, tương lai nối gót hạ sanh mà được độ, và làm đệ tử Thanh văn của Ngài trong Long hoa tam hội. Vì đức Thích Tôn từng nói qua kinh Di-lặc thượng sanh, Hạ
sanh, thì Tịnh độ Đâu-suất được đức Phật khuyến khích ca ngợi đương nhiên là đúng và có hướng cho người học Phật tu theo Tịnh độ Đâu-suất. Đặc biệt Ngài Di-lặc là bậc thầy Duy thức, từng nói qua luận Du-già sư địa, cho nên cõi này người tu học Duy thức, phần đông phát nguyện vãng sanh Đâu-suất, để được gần Ngài Di-lặc và học tập tinh thông Duy thức. Đối với việc này, tôi chỉ biết tán thán lòng từ bi vô lượng của đức Thích Tôn, đã mở nhiều cửa phương tiện, khen ngợi người nguyện sanh, ham học không chán, và tinh thần dũng mãnh của Ngài Di-lặc nguyện tiếp tục quay lại cõi uế độ. Nhưng có ba lý do lớn mà tôi không nguyện về Đâu-suất mà nguyện sanh về Cực lạc: Một, như ngài Sư Tử Giác[64] còn bị năm dục lôi kéo mà lưu luyến quên về, huống chi mình không giỏi bằng ngài, e rằng dễ bị nguy hiểm. Hai, không biết nước Cực lạc. Ba, Ngài Di-lặc chưa từng phát nguyện khi lâm chung đến tiếp dẫn, nhỡ khi bệnh nặng ập đến chúng ta, tinh thần hôn mê, hoàn toàn chỉ dựa vào sức mình thì e rằng không vững. Giả như có người hỏi tôi: Sanh về Tịnh độ Cực lạc và sanh về Tịnh độ Đâu-suất, cái nào tốt hơn? Tôi chỉ có thể đáp: Sanh về Cực lạc thì muôn người tu muôn người thành, cho
[64] Sư Tử Giác 師子覺: Skt. Buddhasiṃha; theo Tây Vực ký 5, T51n2087, p896c02 chép rằng, cả ba ngài Sư Tử Giác, Vô Trước và Thế Thân từng nói với nhau: “Chúng ta tu hành mục đích mong được hầu cận đức Từ Thị (Di-lặc), nếu ai xả bỏ thân trước, được toại nguyện xưa, thì nên báo tin cho nhau biết có được sinh về Đâu-suất hay không?” Về sau, ngài Sư Tử Giác tịch trước, trải qua 3 năm vẫn không thấy tin tức. Đến ngài Thế Thân cũng tịch, qua 6 tháng cũng không thấy tin. Một hôm, lúc đầu đêm, ngài Vô Trước đang dạy đệ tử pháp thiền định thì có một người từ cõi trời đi xuống nói: “Từ khi tôi bỏ thân mạng, được thác sinh từ hoa sen ra và ở trong chúng đức Từ Thị trên cõi trời Đổ-sử-đa… Tôi trở lại đây báo tin cho ngài biết”. Lại nói thêm: “Khi tôi đi quanh thì thấy Sư Tử Giác ở trong số người bên ngoài đang tham đắm dục lạc, không rảnh rỗi để nhìn nhau, thì làm sao trở về báo tin.”
nên tôi dám dứt khoát như thế, còn sanh về Đâu-suất thì không dám đoán định. Ý kiến của tôi chỉ có như thế thôi, chưa bao giờ trái với kinh giáo, còn như nói cõi này tốt cõi kia kém thì quả nhiên không dám.
Tác dụng của niệm Phật, bao quát cả Thiền, Luật, Giáo và Mật.
Nếu niệm Phật lúc chưa được định thì khác xa với Thiền, bởi vì thiền tâm không có những trạng thái vui, buồn, lấy, bỏ, còn niệm Phật thì ham thích Lạc bang, chán ghét uế độ. Thiền tâm không đắm trước cảnh, một khi đắm trước thì mất hết bản lai, còn niệm Phật tâm cảnh đối đãi, năng sở giống nhau. Thiền tâm xa lìa pháp chấp, còn niệm Phật lợi dụng pháp chấp. Thiền tâm tức là thân pháp tánh, chẳng phải là nghĩa sanh tử, còn niệm Phật thì quán tưởng chết đây sanh kia. Những điều này cho thấy là Thiền-Tịnh khác nhau. Nhưng khi đắc định thì hoàn toàn giống nhau. Đạt tới cảnh giới niệm Phật tam-muội là hư không nát vụn, đại địa bằng phẳng, tâm tánh nhất niệm là cùng dung hợp pháp thân mười phương chư Phật, như trăm ngàn cây đuốc chiếu sáng một căn nhà. Ánh sáng ấy chiếu khắp, không hoại không xen tạp, lúc đó liền ly khai sáu thức phân biệt, cùng với chân như tam-muội của Thiền môn không hai không khác, trở thành Thiền-Tịnh bất phân. Việc này xem ra, nếu nói Tịnh tức là Thiền, có gì là không thể?
Nay lại đề cập đến Luật, tác dụng của giới luật có khả năng ngăn ngừa ba nghiệp thân, khẩu, ý, giúp sanh thiện trừ ác. Nhưng khi tu pháp môn Tịnh độ, thân lễ Phật, miệng niệm Phật, ý nghĩ Phật, như thế ba nghiệp đã tập trung, sáu căn tự nhiên đều nhiếp, nếu nói sanh thiện thì thiện sanh vô cùng, nếu nói trừ ác thử hỏi ba nghiệp đã tập trung vào đức Phật,
thì còn gì để mà tạo ác? Việc này xem ra, nói Tịnh tức là Luật, có gì là không thể?
Còn nói về Giáo, một câu Nam-mô A-di-đà Phật, luận về văn tự chỉ có sáu chữ, nhưng nói về tác dụng thì có thể nói ba tạng mười hai phần giáo lý đều nằm gọn trong đó; cũng có thể nói, giáo pháp mà đức Phật Thích-ca Mâu-ni nói trong 49 năm cũng nằm trong đó không sót chữ nào. Như thế còn có giáo nghĩa nào nằm ngoài sáu chữ này. Mục đích nghiên cứu Giáo, là nhằm để sanh lòng tin và sự hiểu biết, đồng thời vạch ra con đường hành chứng, nhưng tác dụng của niệm Phật chính là cắt đứt vọng tâm, được chánh niệm, như thế là đã vượt xa sự hiểu biết và lòng tin, mà tiến thẳng đến giai đoạn hành chứng. Cho nên người học Phật nếu niệm Phật thì không cần nghiên cứu Giáo, vì tất cả giáo nghĩa đã có trọn vẹn, xem ra nếu nói Tịnh tức là Giáo thì có gì là không thể?
Nói đến Mật giáo là chú trọng Tam mật gia trì,[65] cố gắng điều phục tức thân thành Phật, đạt được sáu thứ vô úy,[66] đó là đặc sắc của Mật tông. Ba nghiệp tập trung của pháp môn Tịnh độ, trên thực tế là điều hòa thân, miệng, ý ba mật gia trì, không ham phân biệt; nhưng tác dụng của niệm Phật có khả năng khiến tâm ta, tâm Phật dung hợp thành một, lúc đó tam-muội
[65] Tam mật gia trì 三密加持: chỉ cho sự gia trì Tam mật của Phật. Tam mật chỉ thân mật, khẩu mật, ý mật. Khi chúng sanh tu hành Tam mật thì 3 nghiệp thân, khẩu, ý của mình được Tam mật của Phật gia trì.
[66] Sáu thứ vô úy (lục chủng vô úy 六種無畏): Vô úy là không sợ. Sáu thứ công đức của Bồ-đề tâm nhất niệm mà hành giả Chân ngôn (bí mật giáo) đạt được ở 3 kiếp trước Thập địa, cũng là 6 nơi an ổn (6 nơi không sợ) để hành giả Mật giáo tái sanh: 1. Thiện vô úy, tức thiện tâm nhờ tu thập thiện…; 2. Thân vô úy, không sinh tham ái thân; 3. Vô ngã vô úy, chứng lý vô ngã; 4. Pháp vô úy, quán các uẩn đều không; 5. Pháp vô ngã vô úy, quán các pháp vô ngã; 6. Nhất thiết pháp tự tánh bình đẳng vô úy, quán tự tâm rốt ráo là tính Không…
hiện tiền, ánh sáng giác tánh đan nhau, kết thành một khối, không còn phân biệt ai là Phật, ai là ta. Cho nên, khi niệm A-di-đà Phật, niệm là tự thân, tức là tôn trọng đức Phật A-di-đà, đây chính là nói tức thân thành Phật, có gì là không thể? Còn như chưa được tam-muội, mà lúc niệm Phật đã được cảm ứng đạo giao, Phật quang nhiếp thọ, ngay lúc đó hành giả đã được sức thần thông của Phật gia hộ, như thế thì còn sợ gì? Vậy nói Tịnh là Mật, có gì là không thể?
Nhìn chung các nghĩa trên, chúng ta có thể nhận xét: Vì sao xưa nay phần đông các vị danh tăng Đại đức, cao nhân đạt sĩ[67] tu học Phật pháp đều đề xướng tu Tịnh độ?
Cư sĩ Phạm Cổ Nông[68] cũng từng nói: “Học duy thức, mà hành Tịnh độ”, ông là người thông hiểu kinh tạng, lẽ nào chỉ ca ngợi Tịnh độ!? Những người xem thường Tịnh độ là do họ không biết ngọc họ Hòa[69] nhìn lầm là đất đá, điều đó cũng chẳng có gì là lạ!
[67] Đạt sĩ 達士: Người thông đạt linh ngộ.
[68] Phạm Cổ Nông (1881-1952), người Gia Hưng, tỉnh Chiết Giang, hiệu Ký Đông. Ông từng du học Nhật Bản, sau trở về nước nhiệt tâm hoằng pháp. Năm Dân Quốc thứ 20 (1931), ông làm Tổng biên tập Phật học thư cục Thượng Hải và còn biên soạn Phật học bách khoa tùng thư v.v…
[69] Ngọc họ Hòa: một người họ Hòa (hay gọi Biện Hòa) ở nước Sở được một viên đá ngọc trong núi Sở, ông ta đem dâng cho Lệ vương. Lệ vương sai thợ ngọc xem, thợ ngọc nói đây là đá. Lệ vương cho người họ Hòa nói dối, liền chặt chân trái ông ta. Sau đó Lệ vương chết, Vũ vương lên ngôi, người họ Hòa lại dâng đá ngọc đó cho Vũ vương, Vũ vương sai thợ ngọc xem, cũng nói là đá. Vũ vương lại chặt chân phải họ Hòa. Vũ vương chết, Văn vương lên ngôi… (chuyện cũng như vậy), nhưng Văn vương sai thợ ngọc gọt giũa viên đá ngọc thành viên ngọc quí. Từ đó có thành ngữ “Ngọc họ Hòa (Hòa thị bích 和氏璧)”, hay “Viên ngọc trứ danh (Hòa bích tuỳ châu 和璧隨珠)”.
Ý nghĩa của Tịnh pháp, chỉ có đức Phật mới biết hết.
Lý luận của ba kinh Tịnh độ, nếu không giảng giải sâu rộng thì dễ làm cho người khác hiểu lầm rằng: Niệm Phật là lý vô học, chỉ là những thứ mánh khóe lừa gạt người ngu dốt, không phải là pháp tu của bậc cao minh v.v... Đó là sự sai lầm lớn. Cho nên kinh sách Tịnh độ không nói lý luận, mà chỉ khuyến khích chỉ dẫn cho người thực hành. Chẳng phải Tịnh độ không có nghĩa lý, mà nghĩa lý của nó rất nhiều, không thể nói hết, đã nói nghĩa này lại bỏ sót nghĩa khác, nói một sót cả vạn, chi bằng không nói còn hơn. Đó chính là lý do không nói lý luận mà chỉ khuyên tu trì. Nếu ai có khả năng tu trì thì tất cả lý luận đều bao hàm cả bên trong. Giống như người tắm ở biển cả, tức là đã dùng nước của trăm sông. Nếu luận về ý nghĩa và cảnh giới của pháp niệm Phật thì ý nghĩa đó cao sâu rộng lớn biết chừng nào, chỉ có đức Phật mới biết hết sự tuyệt đối của nó, còn các vị đại Bồ-tát như Văn-thù, Phổ Hiền, Đại Thế Chí không thể biết hết được. Thử nghĩ pháp trì danh niệm Phật, nếu không có công đức bất tư nghị, thì làm sao trong kinh A-di-đà, đức Thích Tôn lại nói kinh ấy được chư Phật trong sáu phương tán thán hộ niệm? Nay đức Thích-ca, Di-đà đã lập pháp môn này, chư Phật sáu phương đã tán thán hộ niệm, tức do pháp môn này rất đặc biệt vi diệu, công hiệu rất lớn. Trong kinh cũng nói: “Không thể đem chút ít thiện căn phước đức nhân duyên mà được sanh về nước ấy.” Hay: “Bảy ngày chấp trì danh hiệu liền được vãng sanh.” Do vậy có thể biết, thiện căn phước đức nhân duyên của việc chấp trì danh hiệu quan trọng thế nào!
Chớ nên hiểu lầm lý luận tự tánh Di-đà, duy tâm Tịnh độ.
Hành giả trọng lý khinh sự, cố chấp lý luận tự tánh Di-đà và duy tâm Tịnh độ, do đó nói: Tịnh độ chính trong tâm, chứ
làm gì có Tây phương Tịnh độ? Do vậy mà phủ nhận hết tất cả 48 lời nguyện của đức Phật A-di-đà và cả thế giới Cực lạc. Đó là sự sai lầm rất lớn, đã đem chân đế và tục đế pha trộn lẫn nhau, áp dụng thể và dụng một cách máy móc, cho nên mới đưa ra điều quái dị là chân, tục đều vắng lặng, thể dụng đều không. Người học Phật ai cũng đọc qua Bát-nhã tâm kinh, trong kinh nói rõ ràng: “Không trí cũng không sở đắc, do không sở đắc cho nên...”. Nhưng tiếp đó lại nói: “Chứng đắc Chánh đẳng chánh giác”. Nói không chứng đắc tức là đứng trên lập trường chân đế, còn nói chứng đắc tức là đứng trên lập trường tục đế, nếu chỉ nói một là mâu thuẫn. Trong các kinh khác cũng hay nói ý này. Ở đây không phải thuyết pháp về chân đế, tục đế, học giả chớ có hiểu lầm, làm sai mất ý kinh. Lục tổ phủ định Tây phương cũng là dựa vào chân tâm thường trụ mà nói, người sau chớ nên chấp trước vào lời Tổ nói, mạt sát Cực lạc, như thế mới gọi là khéo đọc sách của người xưa! Đối với việc này nên hiểu: Nếu đứng trên bình diện chân đế mà nói, một pháp cũng không lập, Phật còn không chấp nhận thì làm gì có nước Cực lạc, và niệm Phật vãng sanh, cho nên mới nói tự tánh Di-đà, ngoài tánh không có Di-đà; duy tâm Tịnh độ, ngoài tâm không có Tịnh độ, đây là cảnh giới rốt ráo của đệ nhất nghĩa không. Do đó, lấy dụng quy thể thì không có một pháp nào để chứng đắc. Còn như người tu hành chưa đạt đến trình độ công phu nội chứng, chưa đạt đến tâm cảnh đều không, tưởng thọ vắng lặng, thì phải năng sở rõ ràng, y chánh hiện hữu, lúc đó một sắc, một hương, một hoa, một lá của Cực lạc đều là đối tượng truy cầu, luôn luôn bám đuổi. Phải biết lượng sức mình, chớ vọng chạy theo mọi người đề xướng lý cao siêu tự tánh Di-đà, duy tâm Tịnh độ, như người chưa qua sông mà đã bỏ bè. Thử xem trong ba kinh Tịnh độ, nói về tướng hảo của thân Phật, từng
lỗ chân lông phóng ánh sáng, không chỗ nào là không tinh vi, nói thế giới trang nghiêm, hoa quả, ao báu, màng lưới, không chỗ nào là không nhập diệu (khéo léo thần tình). Và con người, mọi vật đều là có thật, chứ không phải hư cấu không bằng chứng, sao cho rằng một vị cũng không có, để rồi rơi vào không kiến.
Lý sự đều quan trọng, bằng không nên trọng sự.
Trên bước đường tu học, lý sự phải đi đôi với nhau, phối hợp với nhau, cùng hỗ trợ nhau thành tựu. Có lý hành sự mới có căn cứ, mới có cương lĩnh, mới có mục tiêu, mới có tác dụng. Có sự, lý luận thực hiện được thành công, mới lý giải tánh chơn thật một cách chính xác, mới mang lại hiệu quả cao. Có lý lẫn sự cũng giống như đã rành về tuyến đường, lại còn đi trên tuyến đường đó. Có lý không sự như đã biết rõ đường nhưng lại không chịu đi. Có sự không lý như đi mà không biết đường. Nếu chiếu theo lý thì chỉ mới biết đường. Còn người biết cả lý lẫn sự, lại còn đi trên tuyến đường mình đã biết đó mới mong được thành công. Nếu loại hai điều kiện này ra thì không có hy vọng thành công. Những người chịu đi, dù trí tuệ của mình cạn cợt, không thể vạch ra lộ trình, nhưng nếu đi theo lộ trình mà bậc tiền hiền đã vạch sẵn cho người sau thì cũng đạt được mụch đích. Sự tích hoặc những điều được ghi chép trong kinh điển, hay lời dạy của bậc cổ đức là bản đồ hướng dẫn lộ trình, chỉ cần người sau y theo đó mà thực hành, dứt khoát được thành công, không khác gì người xưa. Cho nên người có sự mà không lý, không đến nổi bị tai hoạn, người bị tai hoạn chính là người có lý mà không sự, như chỉ ngồi nói suông mà không chịu đi, cả đời nói đủ mọi chuyện, nhưng nửa thước cũng không bước nổi. Nói một cách nghiêm khắc thì người đã không sự lại còn không lý,
cũng như đã biết tường vách sắp sập lẽ ra phải chạy nơi khác, đằng này lại ngồi yên như không hề hay biết. Thế nên giáo pháp đức Phật có thể độ những người ngu dốt không biết chữ nào, chứ không độ nổi người thế gian có trí thông minh cố chấp, hoặc không chịu tu hành. Lý do này rất đơn giản là nên phân biệt rõ ràng người chịu tu hành và không chịu tu hành. Thuở xưa, ngài Châu-lợi-bàn-đà rất đần độn, đức Phật chỉ dạy hai chữ “phủi bụi”, hễ nhớ chữ “phủi” lại quên chữ “bụi”, nhớ chữ “bụi” lại quên chữ “phủi”. Tuy thế nhưng ngài luôn kiên trì niệm hai chữ này, không lơ đễnh một giây, cuối cùng mọi lậu hoặc đều dứt sạch, chứng quả A-la-hán. Còn Đề-bà-đạt-đa thông minh trí tuệ, đã từng học qua các thần thông, có khả năng tụng sáu vạn pháp tạng, nhưng không tránh khỏi đọa địa ngục. Xem đây có thể biết, dù cho lý giải đầy bụng, nếu không tu hành như thật thì các hoặc nghiệp từ vô thỉ vẫn còn nằm yên không lay động, không bị mài mòn tý nào, thử hỏi như thế có được gì? Không bằng bà già nấu ăn, suốt ngày chỉ biết quần quật trong bếp núc, không biết một chữ nào, nhưng lúc nào cũng tưởng nhớ niệm Phật, rốt cuộc được ngồi đài hoa sen cao, không sợ, không loạn. Những người trọn đời chỉ biết lý luận danh tướng, mong cầu hiểu biết, làm người học Phật uyên thâm, nhưng lại không chịu hạ thủ tu hành, thời xưa trong Phật môn những hạng người này thường bị quở trách là kẻ chỉ nói mà không ăn thì không thể no. Số người đó được xem là quý nhưng không “giàu”, rốt cuộc không bằng người “nghèo cùng khốn khổ”. Nói tóm lại, nếu người nào đã hiểu rõ được lý, mà lại còn làm theo lời đức Phật thì người này đầy đủ phước tuệ, hiểu biết và thực hành tương ưng với nhau, lúc đó nhân thành thục, quả viên mãn, nhất định được thành tựu. Còn lý sự không song hành, chi bằng có sự không lý, tuyệt đối không nên có lý mà không sự.
Người học Phật có chí hướng không thể không hiểu biết điều này.
Pháp Tịnh độ là pháp môn duy nhất của người tại gia.
Người xuất gia không bị vướng lụy bởi vợ con, phiền phức bởi cơm áo, dứt hẳn sự ồn ào chợ búa, nên tu pháp rất dễ, chỉ cần ra công chịu khổ, nhất định được thành tựu. Người tại gia thì không được như thế, cả đời lo việc mưu sinh làm trâu, làm ngựa đến nỗi phải hụt hơi ngạt thở, huống nữa là sống trong căn nhà chật hẹp, bẩn thỉu, dù có muốn thờ Phật, cũng không có chỗ để thờ. Có những người vì cuộc sống mà cả ngày phải luôn để ý đến việc mua bán đổi chác, trông nom quán xá, chiều chuộng chiêu đãi khách khứa, kiểm tra sổ sách, bận rộn suốt ngày, còn đâu thì giờ mà tu. Còn những người làm việc công chức cũng vì sanh nhai mà mỗi ngày phải ngồi ghế tám tiếng, tổn trí lao hình, mãi đến chiều tối mới về, lúc đó gân cốt đã rã rời, thịt xương đau nhói, còn phải lo xử lý việc riêng, đâu có thời gian rảnh rỗi để yên tâm tu đạo. Còn người làm công, hầu như đầu tắt mặt tối cả ngày, dẫu muốn ngồi Thiền, tụng Kinh, trì Luật, học Mật, nghiên cứu kinh điển, đều không thể được.
Việc này xem ra những thiện nam, tín nữ tại gia ở trong nhà lửa,[70] muốn tu pháp xuất thế còn khó hơn lên trời. May mắn đức Như Lai có vô biên trí tuệ, sớm đã vì người tại gia đưa ra pháp môn không phí thời gian, không ngại việc thế tục, hết sức đơn giản, nhưng hiệu lực rất lớn. Đó là pháp môn Tịnh độ, ai tu pháp này đảm bảo đều được thành tựu, bất luận tại gia hay xuất gia, tất cả đều ra khỏi ba cõi, tuyệt đối không sót
[70] Trong nhà lửa: Tác giả mượn câu nói trong bài kệ kinh Diệu pháp liên hoa 2, T9n262, p14pc22: “Tam giới vô an, du như hỏa trạch”, tức ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, và Vô sắc) không an giống như nhà lửa.
một ai. Nếu người tại gia học Thiền, học Luật, học Giáo, học Mật thì gặp nhiều khó khăn, không có hướng đi rõ ràng. Vì vậy mà người tại gia hành pháp niệm Phật là đi con đường dễ nhất, nên pháp môn Tịnh độ là pháp môn thích hợp nhất cho thiện nam, tín nữ tại gia, chớ có xem thường bỏ qua.
Ý nghĩa của hai chữ Cực lạc.
Có người hỏi: Trong Khúc lễ[71] có nói: “Chí không thể đủ, vui không thể cùng”. Nhưng tục ngữ lại nói: “Cái vui tột cùng rồi sanh bi ai”, như thế thì danh từ thế giới Cực lạc của đức Phật A-di-đà đâu có khác với ý này?
Trả lời: Cái mà gọi là cái vui không thể cùng và cái vui tột cùng rồi sanh bi ai đó là chỉ cho cái vui không rốt ráo của thế gian mà nói, do không rốt ráo nên trong cái vui đã có sẵn nhân tố khổ, nếu vui cùng cực thì sẽ sanh bi ai! Như lấy gái lầu xanh làm vui, khi tan cuộc vui sẽ bị hao tốn tiền của, hại thân, mọi người khinh rẻ, giảm tuổi thọ, đương nhiên là sanh bi ai! Như lấy việc đánh bạc làm vui, khi tan cuộc vui sẽ bị hao tổn tinh thần, phá nhà, mất cảm tình, phạm hình pháp, như thế thì sanh bi ai! Như uống rượu làm vui, khi tan cuộc vui sẽ xảy ra nhiều sai lầm, bỏ việc công sở, sanh bệnh tật, tội lỗi càng lớn sẽ sanh bi ai!
Muôn việc thế gian, phần lớn đều như vậy, cho nên Thánh nhân mới có lời răn dạy vui không nên quá mức. Còn như cái vúi ở nước Cực lạc là cái vui vô lậu xuất thế gian, hoàn toàn không phải là thú vui ngũ dục của dục giới, tuy vui nhưng
[71] Khúc lễ 曲禮: là một trong những thiên chép về sinh hoạt, lễ tiết hằng ngày trong sách Lễ ký 禮記 (tư liệu giải thích nghi lễ). Sách Lễ ký vào thời Tây Hán có hai bản, một do Đái Đức biên tập, gồm 85 thiên; hai do Đái Thánh biên tập, gồm 49 thiên.
không sanh bi ai, không cần phải hạn chế hay kính sợ. Khi đức Thích Tôn nói kinh Di-đà, bảo Xá-lợi-phất:
“Chúng sanh nơi quốc độ đó, không có các khổ, chỉ có hưởng vui nên gọi là Cực lạc”.
Nói rõ về ý nghĩa của hai chữ Cực lạc là chỉ có vui mà không có khổ, như thế bi ai sanh từ đâu? Nếu sanh bi ai thì không thể nói là không có các khổ.
Vì sao hành giả cần phải vãng sanh về nước Cực lạc?
Hành giả sanh đến nước Cực lạc, chẳng qua là thay đổi đạo tràng tu học một cách an toàn vĩnh viễn, chứ chẳng phải là lập tức thành Phật. Tiên sinh Dương Nhân Sơn[72] nói:
“Tây phương Tịnh độ là trường học lớn nhất, đức Phật Di-đà tiếp dẫn mười phương chúng sanh về nhập học ở trường đó, cung cấp ăn uống y phục, không cần đòi hỏi học phí, không định nhân số, không hẹn thời gian năm tháng, đất đai rộng rãi vô biên, kiến lập dài xa vô cực. Người vào trường đó không luận trình độ, cho đến chứng nhập Vô sanh nhẫn, đều được xếp vào hàng tốt nghiệp thứ nhất, hoặc siêng năng tu tập ở quốc độ đó, hoặc đến nơi khác giáo hóa, đều tùy theo ý nguyện của họ. Từ đó về sau, trải qua Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hướng, giai vị Tam hiền viên mãn, liền nhập Sơ địa, lúc đó được xếp vào hàng tốt nghiệp thứ hai. Lại từ Sơ địa trở đi, cho đến Đẳng giác hậu tâm, chứng nhập Diệu giác quả hải, lúc đó được xếp vào tốt nghiệp lần thứ ba. Ở đây nếu luận theo thứ lớp hoặc luận theo viên đốn, thì một người tu tất cả đều tu, một người chứng tất cả đều chứng, viên đốn
[72] Dương Nhân Sơn (1837-1911): người Trung Quốc, là cư sĩ nghiên cứu Phật học nổi tiếng thời cận đại. Ông có lưu lại bộ Dương Nhân Sơn cư sĩ di trước, 12 quyển.
thứ lớp, dung nhiếp lẫn nhau. Nói tóm lại, mười phương ba đời, tất cả giáo pháp không đâu là không đủ, cho nên tất cả chư Phật đều tán thán. Tại sao người đời lại trôi nổi trong sanh tử, thoạt xuất thoạt lặn, không mong cầu ra khỏi?”.
Có thể biết, sau khi hành giả sanh về nước đó, cần phải tu đạo mới được thành Phật. Bởi vì nơi đây hoàn cảnh ưu việt, mọi trở ngại đều được loại trừ, nên tu đạo rất dễ. Khi sanh về nước đó, không còn phải sợ luân hồi trong ác đạo, được tuổi thọ vô lượng, có đức Phật Di-đà, Quán Âm, Thế Chí làm thầy, nghe được giáo pháp vi diệu từ tiếng nước, tiếng gió, tiếng chim nói ra. Sống nơi đó không cần phải mưu sinh, cơm áo, tất bật, tất cả đều tự đầy đủ. Con người nơi đó đều rất hiền thiện. Nếu muốn tu đạo cần phải có điều kiện tốt, khi có điều tốt thì mọi thứ được đầy đủ. Cho nên người có chí tu hành, cần phải vãng sanh về nước Cực lạc.
Tịnh độ là pháp Đại thừa, độ mình độ người.
Có người nói rằng: “Tôi không muốn vãng sanh về nước Cực lạc, chỉ nguyện ở cõi này mãi mãi, cứu độ chúng sanh”.
Đây chính là đại nguyện của Bồ-tát, cũng là mười thứ Ba-la-mật của Bồ-tát đã tu, nguyện Ba-la-mật phối hợp với phương tiện Ba-la-mật, trí Ba-la-mật... thì mới làm tròn nhiệm vụ hạnh nguyện. Nhưng muốn cứu người chết đuối, nếu chính mình không học qua bản lĩnh bơi lội thì cả mình lẫn người đều bị chết chìm, việc làm này được coi như có lòng nhân, chứ không có thuật nhân, nên không tránh khỏi thảm kịch cả hai đều bị chết đuối. Xin hỏi người phát đại nguyện có phải đã cắt đứt hoặc nghiệp, đầy đủ các thần thông trí tuệ chưa? Nếu như nói chưa đủ các điều kiện trên, như bản thân không biết bơi lội, làm sao vào nước cứu người, hay là mau chóng
cầu sanh Cực lạc, đợi sau khi phá hết hoặc nghiệp, học hết các thần thông trí tuệ của Bồ-tát, mới trở lại độ sanh, cũng chưa phải là muộn. Lại có người nói: “Tịnh độ là pháp Tiểu thừa, tôi không muốn học”. Vậy tôi xin trình bày 7 lý do dưới đây để chứng minh Tịnh độ là pháp Đại thừa, 7 lý do này đều có thể khảo xét trong kinh sách, nếu không chịu sát hạch, mà chỉ một mực hủy báng đại pháp, thì chẳng khác nào như người nhắm mắt nói càn rằng Khổng Phu Tử không biết chữ, rõ ràng đó là lời vu khống.
1. Phật giáo sau khi đến Trung Quốc, diễn bày thành mười tông, trong số đó chỉ có hai tông Câu-xá và Thành thật là thuộc về Tiểu thừa, còn Luật, Tam luận, Pháp tướng, Hoa nghiêm, Thiên thai, Chơn ngôn, Thiền, Tịnh độ đều thuộc vào tông Đại thừa, được các học giả công nhận từ trăm ngàn năm nay.
2. Sau khi đức Phật diệt độ, Phật pháp thịnh hành ở Ấn Độ, nghiêng về Tiểu thừa, cho đến khoảng năm 600, Bồ-tát Mã Minh là tôn sư trước tác cả trăm bộ kinh điển Đại thừa, ngài soạn luận Đại thừa khởi tín, phát huy áo nghĩa Đại thừa và những gì ngài nêu ra đều là pháp Đại thừa. Điều đặc biệt là cuối bài, ngài trịnh trọng giới thiệu pháp môn niệm Phật, khuyến khích sanh về Tây phương thế giới Cực lạc. Ngài Mã Minh đã trước tác luận hoằng dương Đại thừa, trong lời giới thiệu không phải là pháp Tiểu thừa.
3. Từ xưa đến nay, những người đối với Tịnh độ Cực lạc, từng phát nguyện sanh về nước ấy, phần nhiều thuộc về những người lập hạnh Đại thừa có trí tuệ thâm sâu, tâm nguyện rộng lớn, việc này thường thấy trong kinh truyện, gồm các vị Bồ-tát như Đại Thế Chí, Phổ Hiền, Long Thọ, Thế Thân, cùng với các vị đại sư như Đàm Loan, Tuệ Viễn,
Trí Khải, Đạo Xước, Thiện Đạo, Thanh Lương, Vĩnh Minh, Liên Trì, Ngẫu Ích, Tiệt Lưu, Tĩnh Am v.v..., tất cả đều là bậc tông tượng của Tịnh độ, cũng là hành giả Đại thừa.
4. Đầu kinh Vô lượng thọ, đặc biệt nhấn mạnh đức Phật hội hợp cùng các vị đại Bồ-tát không thể tính đếm, trong đó văn tự nói về công hạnh của Bồ-tát chiếm hết hơn một ngàn chữ, đó là điều hiếm thấy trong các kinh khác. Cuối kinh, đức Phật đích thân di chúc cho Bồ-tát Di-lặc nhất sanh bổ xứ, cần phải chuyên tâm tín thọ, trì tụng hành trì. Mọi hành động đó đều có thâm ý bên trong, thậm chí là chỉ có người tu hành Đại thừa mới có khả năng liễu đạt, gánh vác, hoằng dương pháp Đại thừa rộng lớn này.
5. Hành giả Tiểu thừa được phân làm hai hạng: Một là ngu pháp Tiểu thừa, hạng này tự mãn với pháp giải thoát Tiểu thừa, không hiểu Đại thừa, cũng không nghĩ tiến đến Đại thừa. Hai là không ngu pháp Tiểu thừa, hạng này là lấy Tiểu thừa để làm quá trình tiến đến Đại thừa, chứ chẳng phải vĩnh viễn ở Tiểu thừa. Như học sinh học tiểu học ngày nay, là học sinh đại học trong tương lai. Người đọc sách tiểu học, là lấy tiểu học làm nền tảng, chứ chẳng phải cả đời đọc sách tiểu học, cho nên hạng này không phải là Tiểu thừa thật sự. Kinh Di-đà nói: “Chúng sanh sanh vào đất nước Cực lạc đều là A-bệ-bạt-trí, trong số đó phần đông là nhất sanh bổ xứ, số lượng này rất nhiều, chẳng thể tính đếm được, chỉ có thể dùng vô lượng vô biên a-tăng-kỳ để nói”. A-bệ-bạt-trí dịch là không thoái chuyển. Chúng sanh ở nước đó, công phu không thoái chuyển, không cắt đứt con đường đang tiến về phía trước; trong số đó, các vị đại Bồ-tát được bổ xứ thành quả vị Phật, cũng được nêu ra ở trên là vô lượng vô biên. Xem ra, nước Cực lạc, ngoài các vị Bồ-tát ra, tuy có Tiểu thừa, nhưng
tuyệt đối không phải là ngu pháp, mà là sự mở đầu cho việc tiến đến Đại thừa.
6. Tiểu thừa và Đại thừa là sự sai khác của tâm lượng, không quan hệ với pháp, hành giả khi tu pháp, nếu tâm chỉ mang tính tự lợi, thì bất luận tu học pháp nào cũng đều là Tiểu thừa; ngược lại, nếu tâm kiêm cả lợi tha thì không luận tu học pháp nào đều là Đại thừa. Người tu học Tịnh độ, phần đông đều phát tâm Đại thừa, cho nên Tịnh độ là pháp Đại thừa, trong kệ hồi hướng nói:
“Nguyện đem công đức này, trang nghiêm Tịnh độ Phật, trên đền bốn ân nặng, dưới cứu khổ ba đường, nếu như ai thấy nghe, đều phát tâm Bồ-đề, hết một báo thân này, đồng sanh nước Cực lạc”.
Rõ ràng là nguyện sanh Cực lạc, và nói chắc chắn rằng: Trên đền bốn ân, dưới cứu ba đường, nếu người thấy nghe, phát tâm thành Phật, nguyện cùng với đại chúng, đồng sanh nước Cực lạc, vậy xin hỏi những câu này có phải là Tiểu thừa không? Lại trong nguyện văn của những người trước có nói: “... Nghe rồi liền ngộ Vô sanh nhẫn, không trái với An dưỡng, vào cõi Ta-bà, khéo biết phương tiện, hóa độ chúng sanh, giỏi dùng trần lao làm Phật sự...”. Nói trở lại cõi này, phương tiện độ sanh, nguyện này những người tu Tiểu thừa có thể phát được sao? Lại nữa, trong kệ phát nguyện của Bồ-tát Đại Từ nói: “... Thấy nghe đều tinh tấn, cùng sanh nước Cực lạc, thấy Phật rõ sanh tử, như Phật độ tất cả, đoạn vô biên phiền não, tu vô lượng pháp môn, thệ nguyện độ chúng sanh, đồng nguyện thành Phật đạo”. Cầu sanh Cực lạc, mà phát bốn hoằng thệ nguyện của Bồ-tát là pháp Tiểu thừa sao? Lại trong đoạn cuối bài kệ phát nguyện của pháp sư Tuân Thức (Từ Vân sám chủ) có nói: “... Trong khoảng một niệm,
sanh nước Cực lạc, hoa nở thấy Phật, liền nghe Phật thừa, chóng khai Phật tuệ, độ hết chúng sanh, mãn nguyện Bồ-đề”. Nói độ hết chúng sanh, mới mãn nguyện Bồ-đề, đâu phải là người tu Tiểu thừa phát nguyện? Lại trong bài văn Liên Trì phát nguyện có nói: “... Tất cả công đức, thảy đều thành tựu, sau đó không trái với An dưỡng, quay lại với Ta-bà, phân thân vô số, khắp mười phương cõi, dùng thần lực tự tại bất khả tư nghị, mọi thứ phương tiện, độ thoát chúng sanh, đều khiến lìa nhiễm, tâm lại được thanh tịnh, đồng sanh Tây phương, nhập vào địa vị bất thoái...”. Ở đây, chú trọng việc quay lại cõi uế, phân thân mười phương, độ thoát chúng sanh, cùng sanh Cực lạc, nếu nói hạnh nguyện đó là Tiểu thừa thì thật tình tôi không hiểu pháp Đại thừa là như thế nào?
7. Trong Quán kinh, đức Phật bảo Vi-đề-hy: Người ở bậc thượng phẩm thượng sanh, muốn sanh vào thế giới Cực lạc, cần phải tu ba phước, trong đó phước thứ ba là phát tâm Bồ-đề, tin nhân quả một cách sâu sắc, đọc tụng Đại thừa, khuyến tấn hành giả. Đã là phát tâm thành Phật, đọc kinh điển Đại thừa, khuyến tấn hành giả, như thế đầy đủ tâm Bồ-tát, vậy tại sao nói là Tiểu thừa? Nay không cần luận đến thượng phẩm thượng sanh mà ngay cả các bậc dưới, phần đông cũng đọc tụng kinh điển Đại thừa, phát đạo tâm vô thượng; cho đến bậc thấp nhất, hạ phẩm trung sanh, hạ phẩm hạ sanh, sanh tiền đều tạo mọi tội lỗi, các phàm phu nghịch ác này lẽ ra phải đọa địa ngục, nhưng kinh lại chép: Người ở bậc hạ phẩm trung sanh, sau khi sanh về nước Cực lạc, được Quán Âm, Thế Chí nói kinh điển Đại thừa sâu xa mầu nhiệm, các chúng sanh này sau khi nghe xong đều phát đạo tâm vô thượng. Còn người ở bậc hạ phẩm hạ sanh, sau khi sanh về nước Cực lạc, được Bồ-tát Quán Âm, Thế Chí nói về thật tướng của các pháp, nghe xong đều phát tâm Bồ-đề.
Như vậy ở trên đã nói đến kinh điển Đại thừa, đạo tâm vô thượng, thật tướng các pháp, phát tâm Bồ-đề, đều là nguyên tắc quan trọng của Đại thừa, tuyệt đối không phải cái mà căn khí Tiểu thừa nói đến. Bậc thấp nhất trong chín phẩm, hạ trung hạ hạ phẩm là như thế, suy ra có thể biết được các phẩm trên. Xem ra, người tạo năm nghịch mười ác, sau khi sanh về Cực lạc đều trở thành người Đại thừa tuyệt đối, vậy thì ai dám nói Tịnh độ là pháp Tiểu thừa?
Pháp môn Tịnh độ là pháp dễ thực hành
Pháp môn Tịnh độ, đặc biệt là trì danh niệm Phật rất dễ thực hành, tất cả ai cũng biết. Nhưng dễ thực hành có nhiều nghĩa, chưa chắc mọi người hiểu hết.
Thứ nhất, ai tu pháp môn khác, nếu từ Giáo mà vào thì kinh điển rất nhiều, nghĩa lý thâm sâu, cần phải am hiểu một nghĩa, cho đến hội hợp các nghĩa mới dung thông được. Sau đó rút tỉa các tinh anh, mở ra con đường tắc để tu hành, trọn đời theo đó, việc này nếu không trải qua vài chục năm khổ công thì không thể thành tựu. Hoặc từ Luật mà vào thì phải xuất gia, giới tướng rất phiền toái, cần phải có nghị lực nhẫn nại chịu khổ, tinh thần kiên nhẫn, mới mong thành tựu.
Còn như từ Thiền mà vào, bất luận kiến tánh, chỉ quán, hễ chưa tu túc tuệ, căn khí chưa phát, muốn dùng trình độ thấp kém trông mong pháp thù thắng thì khó có kết quả. Chỉ có pháp trì danh này, ngoài tâm bình thường niệm danh hiệu Phật, còn lại tất cả hình thức, phương pháp khác đều không câu nệ, đó là nghĩa dễ thực hành.
Thứ hai, trên bước đường tu học hoàn toàn dựa vào tự lực, còn niệm Phật đủ cả tha lực mà tha lực thì rất lớn, siêu việt hơn cả tự lực của phàm phu vô số lần. Thực tế, khi niệm Phật