âm vang theo tiếng, công tu không bao giờ mất. Hoặc có người cho rằng Tây phương Tịnh độ chẳng qua là lý tưởng, là ngụ ngôn, không có thật, nếu hiểu như thế thật là sai lầm! Đức Phật dạy: Từ đây qua Tây phương, cách hơn mười vạn ức cõi Phật, có thế giới tên là Cực lạc. Cõi ấy có đức Phật hiệu là Di-đà, hiện nay đang nói pháp, tức là Tây phương, y báo, chánh báo đều là có thật, chẳng phải ngụ ngôn, cũng không phải lý tưởng. Hơn nữa mười phương đều có Tịnh độ, cần gì phải bịa đặt ra Tây phương. Vì đức Phật A-di-đà và chúng sanh ở cõi này có duyên thù thắng với nhau, cho nên nếu mọi người nghe kinh A-di-đà, tán thán, tin tưởng có cõi đó thật, Phật thật, thì mới dễ dàng có tín tâm, nguyện tâm, hành tâm (niệm).
II. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VÀ BIẾN ĐỔI CỦA TÔNG TỊNH ĐỘ
Thế giới Tây phương Cực lạc được thành tựu từ nguyện lực của đức Phật A-di-đà, và giáo chủ của thế giới ấy cũng là đức Phật A-di-đà. Lại có hai vị đại Bồ-tát giúp Ngài giáo giáo hóa chúng sanh là Quán Thế Âm và Đại Thế Chí. Cho nên người nào cung kính, cúng dường đức Quán Thế Âm và xưng niệm tên Bồ-tát, rồi hồi hướng Cực lạc, thì quả báo, phước đức cũng ngang bằng với người chuyên niệm đức Phật A-di-đà.
Những vị Thánh giả xiển dương ba kinh (Tịnh độ) của Thế Tôn như Bồ-tát Văn-thù, Phổ Hiền, Tôn giả Mã Minh, Long Thọ, luận sư Thiên Thân, Bồ-tát Giác Minh Diệu Hạnh v.v... Còn kinh điển Tịnh độ truyền đến Trung Quốc thì vào năm thứ 2, niên hiệu Quang Hòa, Linh đế đời Hậu Hán (179 Tây lịch); lúc đó có ngài Chi-lâu-ca-sấm dịch kinh Bát-chu tam-muội. Trong năm Kiến Hưng, đời Ngô thời Tam Quốc, có cư sĩ Chi Khiêm dịch kinh Đại A-di-đà, 2 quyển. Năm thứ 3,
niên hiệu Hoằng Thủy đời Diêu Tần (401 Tây lịch), ngài Cưu-ma-la-thập dịch kinh A-di-đà, 1 quyển. Năm đầu niên hiệu Vĩnh Sơ, Lưu Tống (421 Tây lịch), ngài Bảo Vân dịch kinh Tân Vô lượng thọ, 2 quyển; đến niên hiệu Nguyên Gia (Lưu Tống) (424 Tây lịch), ngài Cương-lương-da-xá dịch kinh Quán vô lượng thọ, 1 quyển. Lúc này kinh điển Tịnh độ đã được hoàn bị, và nhờ số kinh điển được dịch ra mà dần dần ai cũng xem đọc tụng niệm được.
Cho đến năm đầu niên hiệu Nguyên Hưng đời Đông Tấn (403 Tây lịch), đại sư Tuệ Viễn ở Lô Sơn kết Bạch liên xã, cùng với đồ chúng tinh tấn tu niệm Phật tam-muội. Kế tiếp tông phong ấy ngài di dời đến chùa Đông Lâm, đốc thúc chúng hành đạo, đồng thời mọi người đào ao trồng sen, sen nở 12 cánh, nhấp nhô theo sóng nước, phân chia múi giờ theo ngày đêm, mọi người theo thời khắc đó để hành đạo. Những thiện nam tín nữ nghe tiếng tìm đến trên 123 người. Lúc đó mới tạo Tây phương Thánh tượng, kiến trai lập xã, sai Lưu Di Dân chép văn phát nguyện, và cùng nhau lập thệ hẹn ngày vãng sanh về Tây phương, đồng tu niệm Phật tam-muội, kết xã niệm Phật bắt đầu từ đó.
Đại sư Tuệ Viễn thấy tạng kinh ở Giang Đông còn khiếm khuyết nhiều, nên sai đệ tử vượt đường xa đến Thông Lãnh, tìm cầu các bản tiếng Phạn, cùng đem truyền về Quan Trung, có được kinh luật, tại Lô Sơn dịch ra hàng trăm quyển.
Đại sư từng tạo Pháp tánh luận,[7] trong luận ngài nói rõ về tông chỉ Niết-bàn thường trụ. Ngài Cưu-ma-la-thập xem (luận) liền khen:
[7] Pháp tánh luận, 2 quyển, hiện nay bản này không còn. Cf. Xuất tam tạng ký tập 12, T55n2145, p83a12 v.v…
“Ở nơi xa xôi chưa từng xem kinh lớn, lại (có người) không hiểu và (có người) lý hợp như vậy”.[8]
Đại sư ở núi 30 năm, chuyên chí Tịnh độ, lắng tâm quán tưởng, ba lần thấy Thánh tướng, nhưng im lặng không nói cho ai biết. Ngày mùng 1 tháng 11 năm thứ 12, niên hiệu Nghĩa Hy, đại sư nhập định, trải qua 17 ngày mới xuất định, thấy đức Phật A-di-đà khắp cả hư không, trong ánh sáng lại có các hóa Phật, hai bên có hai vị đại Bồ-tát Quán Âm, Thế Chí đứng hầu. Khi ấy, đức Phật bảo đại sư rằng:
“Ta vì sức bổn nguyện, nên đến an ủi ngươi, sau bảy ngày nữa, ngươi sẽ sanh về nước Ta”.
Đến ngày mùng 6 tháng 8, đại sư ngồi ngay ngắn rồi an nhiên thị tịch, thọ 83 tuổi, là vị tổ đầu tiên của Liên tông.
Đến thời Bắc Ngụy, đại sư Đàm Loan chú giải luận Vãng sanh mà ngài Bồ-đề-lưu-chi dịch, đề xướng lý thuyết bổn nguyện tha lực. Đại sư lấy Bồ-đề cầu bất thoái chuyển.
Có hai con đường khó và dễ, ở cõi đời ngũ trược này, không có Phật, tất cả đều dựa vào tự lực tu hành dễ bị thoái chuyển, như đi trên đường bộ, đó là đường khó đi.
Còn nương vào sức bản nguyện của đức Phật, vãng sanh về Tịnh độ và nhờ Phật lực giữ gìn, nhập vào chánh định tụ[9] Đại
[8] Hán: “Biên phương vị kiến đại kinh, tiện ám dữ lí hợp 邊方未見大經, 便闇與理合.” Câu này nhiều bản ghi chép khác nhau. Văn trên Tác giả dẫn trong Tịnh độ thánh hiền lục 2, X78n1594, p229a04. Theo Phật tổ thống kỷ 36, T49n2035, p342a03: “Sau khi La-thập xem luận khen, ‘Người Tấn chưa từng xem kinh, lại (có người) không hiểu và (có người) lý hội như vậy 晉人未見經闇與理會”; Cao tăng truyện 6, T50n2059, p360a21: “Người ở nước xa chưa có kinh, lại (có người) không hiểu và (có người) lý hợp như vậy 邊國人未有經, 便闇與理合.” v.v…
thừa, rồi nhập vào địa vị bất thoái chuyển, như đi thuyền trên nước, gọi là đường dễ đi. Sư soạn Lễ tịnh độ thập nhị kệ để tiếp theo kệ văn của ngài Long Thọ và soạn An lạc tập 2 quyển, vẫn còn lưu ở đời. Năm thứ 4 niên hiệu Hưng Hòa, đêm nọ, đại sư thấy trong thất có vị Phạm tăng gọi ngài và bảo rằng:
“Ta là Long Thọ đây, từ lâu ta đã ở Tịnh độ, ta với ông đều đồng chí hướng, cho nên nay mới gặp nhau.”
Thời nhà Tùy, có ngài Trí Giả là vị tổ thứ ba của tông Thiên thai. Ngài thường tụng kinh Pháp hoa, khi tụng đến phẩm Bồ-tát Dược Vương, có đoạn nói: “Đó là chơn tinh tấn, gọi là pháp chân chánh cúng dường Như Lai”.[10]
Lúc đó thân lẫn tâm đều nhẹ nhàng thảnh thơi, yên lặng mà nhập định, hiểu rõ được Pháp hoa, đạt mọi pháp tướng. Đại sư đặt trọn niềm tin sâu sắc vào đức Phật Di-đà, tu Bát-chu tam-muội,[11] trước tác luận Tịnh độ thập nghi, chỉ rõ hai nghĩa thích và chán, hy vọng mọi người nhàm chán, xa lìa năm dục, thoát khỏi mọi nỗi khổ của sáu nẻo luân hồi, rồi phát tâm Bồ-đề, nương vào đức Phật Di-đà, thường thực hành niệm Phật tam-muội, tu hết tất cả hạnh lành, đều đem hồi hướng cho chúng sanh, cùng sanh về Tịnh độ Tây phương. Năm 67 tuổi, ngài ngồi xoay mặt về hướng Tây, chuyên tâm niệm Phật A-di-đà, rồi an nhiên thị tịch như đang nhập tam-muội.
[9] Chánh định tụ 正定聚: Skt. samyaktva-niyata-rāśi, Pāli: sammatta-niyata-rāsi, khi phá trừ được điên đảo thì gọi là chánh định, cũng là một trong ba tụ (chánh định tụ, tà định tụ và bất định tụ).
[10] Kinh Pháp hoa 6, T9n262, p53b11. Khi Bồ-tát Dược Vương đốt thân cúng dường, lúc đó chư Phật đồng khen ngợi: “Hay thay! Hay thay! Thiện nam tử, đó là chơn tinh tấn….”
[11] Bát-chu tam-muội: xem cht. 156, tr. 88.
Đại sư Thiện Đạo đời Đường, người Tứ Châu, An Huy,[12] xuất gia từ thuở nhỏ, thấy tướng lạ Tây phương, cảm động bèn hẹn ngày vãng sanh về Tịnh độ. Đại sư cho rằng Tịnh độ của đức Phật Di-đà là Báo độ, tuy phàm phu có tội ác cũng được vãng sanh về nước ấy.
Căn cứ theo luận giải của ngài mới thấy rằng, sức bổn nguyện của đức Như Lai thật mạnh mẽ, đó là nhờ tăng thượng duyên bởi lòng đại bi của Như Lai, đặc biệt luôn chú trọng đến những người chịu khổ, như gấp rút cứu vớt những ai bị nước cuốn. Chúng ta là hàng phàm phu địa vị thấp kém (bạc địa), đang bị trôi nổi trong biển khổ sanh tử, cho nên đức Như Lai phát nguyện đại bi, thiết lập ra pháp vãng sanh Tịnh độ. Bổn nguyện của đức Di-đà, là lấy việc cứu tế phàm phu làm mục đích, ngài kiến lập Báo độ để chúng ta được vãng sanh đến đó. Đây là tôn chỉ lớn nhất mà luận đề xướng Báo độ của phàm phu.
Đại sư Thiện Đạo mỗi lần niệm Phật một tiếng, lại có một luồng ánh sáng từ miệng phóng ra, niệm mười tiếng cho đến một trăm ngàn tiếng, cũng lại như vậy. Ngài thị tịch nhằm ngày 14 tháng 3, năm thứ 2 niên hiệu Vĩnh Long (Năm 682 Tây lịch), thọ 69 tuổi. Những sách ngài trước tác gồm: Quán vô lượng thọ Phật kinh sớ 4 quyển, Vãng sanh lễ tán kệ 1 quyển, Tịnh độ pháp sự tán 2 quyển, Bát-chu tán 1 quyển, Quán niệm pháp môn 1 quyển, Y kinh minh ngũ chủng tăng thượng duyên nghĩa 1 quyển; ngài là Tổ thứ hai của phái Liên tông.
Ngài Thừa Viễn người huyện Miên Trúc, tỉnh Tứ Xuyên đời Đường, năm 24 tuổi, đến núi Ngọc Tuyền, Kinh Châu, quy y
[12] Xem cht. 109, tr. 68.
và làm đệ tử với pháp sư Huệ Chơn. Vâng lệnh thầy, ngài vào Nam Nhạc Hoành Sơn (tỉnh Hồ Nam) để truyền giáo, số người được ngài giáo hóa lên đến cả vạn. Ngài lập tinh xá ở phía Tây nam của Hoành Sơn, đặc tên là đài Di-đà, chỉ để kinh tượng. Cuộc sống của ngài rất đơn giản, y áo thô sơ, ăn uống đạm bạc, tinh tấn chịu khổ tu đạo, nhờ thế mà đạt được tam-muội, thường thấy cảnh Thánh, được vãng sanh hầu đức Di-đà. Tháng 7, năm thứ 18 niên hiệu Trinh Nguyên (năm 802 Tây lịch), ngài cáo biệt các đệ tử rồi an nhiên thị tịch, hưởng thọ 91 tuổi, là Tổ thứ ba của Liên tông.
Đại sư Pháp Chiếu đời Đường, ở chùa Vân Phong, Hoành Châu, siêng năng tu tập không biếng nhác. Một hôm ngài đi đến Ngũ Đài, vào giữa đêm, trông thấy ánh sáng lạ chiếu đến thân mình, và được hai đồng tử dẫn đến chùa Đại Thánh Trúc Lâm, lắng nghe hai vị Bồ-tát Văn-thù và Phổ Hiền thuyết pháp. Bồ-tát Văn-thù dạy:
“Trong các pháp môn tu hành, chưa có pháp nào qua niệm Phật, Ta ở trong kiếp quá khứ, nhờ quán Phật, niệm Phật, cúng dường Phật, nên được nhất thiết chủng trí. Tất cả các pháp Bát-nhã ba-la-mật, thiền định thậm thâm, cho đến chư Phật đều từ niệm Phật mà sanh.”
Những tác phẩm ngài trước tác: Tịnh độ ngũ hội niệm Phật tụng kinh quán hành nghi 3 quyển, Tịnh độ ngũ hội niệm Phật lược pháp sự nghi tán 1 quyển, ngài là Tổ thứ tư của Liên tông.
Đại sư Thiếu Khang đời Đường, họ Châu, ở núi Tiên Đô, Tấn Vân (Chiết Giang), ngài xây dựng đạo tràng ở núi Ô Long, số người được ngài giáo hóa trên ba ngàn người. Mỗi khi ngài niệm Phật, mỗi tiếng niệm, mọi người thấy có một đức Phật từ miệng đi ra, niệm mười tiếng có mười đức Phật, trăm tiếng
có trăm đức Phật. Ngài từng di chúc cho đạo và đời rằng: “Đối với Tịnh độ nên khởi tâm tinh tấn, đối với Diêm-phù[13] nên khởi tâm nhàm chán xa lìa.”
Ngài là Tổ thứ năm của phái Liên Tông.
Đại sư Vĩnh Minh Diên Thọ đời Tống, mỗi lần ngài ở trong biệt thất niệm Phật, mọi người đều nghe tiếng kèn, nhạc trời trổi lên. Ngô Việt Trung Ý Vương nghe việc này, liền cho xây dựng điện Tây Phương Hương Nghiêm, và ban hiệu cho ngài là Trí Giác thiền sư. Ngài ở tại (đạo tràng) Vĩnh Minh được 15 năm, lúc đó mọi người tôn xưng ngài là Di-đà hạ sanh. Ngài nỗ lực chủ trương Thiền-Tịnh song tu. Ngài có trước tác: Tông cảnh lục 100 quyển, và Vạn thiện đồng quy tập,[14] gồm mười môn: tức là lý sự vô ngại, quyền thật song tu, nhị đế đều mở, tánh tướng dung thông, thể dụng tự tại, thành tướng có-không, chánh trợ kiêm tu, khác giống là một, tu tánh bất nhị, nhân quả không sai v.v...
Trong số đó, Tứ liệu giản[15] là sách rất hợp với hành giả. Sách này đưa ra bốn cách:
Thứ nhất: “Người nào tu thiền mà không tu Tịnh độ, thì mười người sai đường hết chín, nếu âm cảnh xuất hiện, lúc đó như người mù để kẻ khác dẫn đi.”
[13] Diêm-phù, gọi đủ Diêm-phù-đề 閻浮提: (Skt. Jambu-dvīpa, Pāli: Jambu-dīpa). Diêm-phù (Jambu) là tên cây đào đỏ (lá dày lớn, phấn hoa màu hồng, bên ngoài quả có lông nhung, quả có thể ăn được. Tên khoa học là Eugeniajambolana); đề (dvīpa) là châu, dịch theo Phạn-Hán “Diêm-phù châu”, là nước sinh trưởng nhiều cây Diêm-phù. Trước đây Diêm-phù-đề vốn chỉ riêng cho Ấn Độ, về sau chỉ chung cho thế giới nhân gian.
[14] Vạn thiện đồng qui tập 3, T48n2017, p992a12.
[15] Tứ liệu giản: Xem cht. 162, tr. 92.
Thứ hai: “Người nào không tu thiền nhưng có tu Tịnh độ, thì muôn người tu muôn người thành, nhất định được diện kiến đức Phật Di-đà, lo gì không khai ngộ.”
Thứ ba: “Người nào vừa tu thiền vừa tu Tịnh độ, như cọp mọc thêm sừng, hiện tại làm thầy thiên hạ, tương lai làm Phật tổ.”
Thứ tư: “Người không tu thiền, không tu Tịnh độ, nhất định đọa địa ngục, nằm giường sắt và ôm trụ đồng, muôn kiếp ngàn đời không người để nương tựa.”
Ngài thật không hổ danh là vị Tổ thứ sáu của phái Liên tông.
Đại sư Tỉnh Thường đời nhà Tống, người Tiền Đường, xuất gia năm 7 tuổi, 17 tuổi thọ giới Cụ túc, thông hiểu Đại thừa khởi tín, kế thừa di phong của đại sư Tuệ Viễn ở Lô Sơn. Những người thuần hóa, chuyên tu tịnh nghiệp, kết thành Tịnh hạnh xã, tại chùa Chiêu Khánh, Hàng Châu. Đại sư còn chích máu chép phẩm Tịnh hạnh trong kinh Hoa nghiêm. Mỗi lần ngài viết một chữ thì lạy ba lạy, nhiễu ba vòng, xưng danh hiệu Phật ba tiếng. Ngày 12 tháng giêng, năm thứ tư niên hiệu Thiên Hy, ngài ngồi ngay ngắn niệm Phật, mới được một chút lên tiếng xướng rằng: “Đức Phật đến rồi.” Nói xong, ngài an nhiên thị tịch, hưởng thọ 62 tuổi, là Tổ thứ bảy của phái Liên tông.
Đại sư Liên Trì đời nhà Minh, húy là Châu Hoành, biệt hiệu là Liên Trì. Năm ngài 17 tuổi, giúp các học sinh về việc học tập và thực hành đúng với những gì mình học. Hàng xóm có một bà già, mỗi ngày niệm Phật đến vài ngàn niệm, thấy thế đại sư mới hỏi lý do, bà đáp: “Trước kia chồng tôi trì danh hiệu Phật, đến khi lâm chung không có bệnh hoạn gì, chắp tay chào mọi người rồi đi. Vì thế nên biết công đức niệm Phật không thể nghĩ bàn.”
Từ đó đại sư hâm mộ Tịnh độ và viết bốn chữ “Sanh tử sự đại” treo phía trên đầu để tự cảnh tỉnh sách tấn lấy mình. Năm 32 tuổi xuất gia, trên đường ngài đi qua Đông Xương (tỉnh Sơn Đông), nghe tiếng trống điểm canh, bỗng nhiên đại ngộ, mới làm bài kệ:
“Ba mươi năm trước việc đáng nghi[16]
Ngoài ba ngàn dặm gặp sao kỳ!?
Đốt hương, liệng kích việc nhàn hạ[17]
Không tranh ma, Phật đúng hay sai.”
Năm thứ năm, niên hiệu Long Khánh, ngài vào núi Vân Thê ở Hàng Châu, tu niệm Phật tam-muội giáo hóa gần xa, đạo đời vân tập, tạo thành một đại tòng lâm. Ngài viết ba điều đáng tiếc, mười điều đáng mừng để cảnh tỉnh đồ chúng. Không những thế ngài lại còn răn dạy các đệ tử phải niệm Phật chí thiết. Ngài viên tịch ở tuổi 81. Những tác phẩm ngài trước tác gồm: Di-đà sớ sao 4 quyển, Vãng sanh tập 3 quyển, Tịnh độ nghi biện 1 quyển, Thiền quan sách tấn 2 quyển, Phạm võng kinh giới sớ phát ẩn 5 quyển, Lăng-nghiêm kinh mô tượng ký 1 quyển, Truy môn sùng hạnh lục 1 quyển, Sơn phòng tạp lục 3 quyển, Trúc song tùy bút 2 quyển. Ngài là vị Tổ thứ tám của phái Liên tông.
Đại sư Trí Húc đời nhà Minh, hiệu là Ngẫu Ích, thuở nhỏ đã thích Thánh học, viết sách bài xích Phật giáo, nhưng sau xem
[16] Câu này trong Tục tạng ghi chép không đồng nhất. Theo Tông giám pháp lâm 72, X66n1297, p714a20; Ngũ đăng hội nguyên tục lược 2, X80n1566, p496a03 v.v… ghi: “Ba mươi năm trước việc đáng nghi (Tam thập niên tiền sự khả nghi 三十年前事可疑).” Nhưng Tịnh độ toàn thư 2, X62n1176, p171a12; Giác hổ tập 2, X62n1177, p226a12 v.v… lại ghi: “Hai mươi năm trước việc đáng nghi (Nhị thập niên tiền sự khả nghi 二十年前事可疑).”
[17] Xem cht. 181, tr. 105.
Trúc song tùy bút liền đốt sạch mọi ngôn luận mà ngài đã từng trước tác (đả kích Phật giáo). Đại sư Trí Húc chủ trương Thiền, Giáo, Luật ba học thành nhất nguyên. Lấy Thiền làm tâm Phật, Giáo làm lời Phật và Luật làm hạnh Phật, chưa từng “có tâm, không nói, không thực hành”, hoặc “có nói, không thực hành, không tâm”, hay “có thực hành, mà không tâm, không nói”, ba điều này tuy ba nhưng thật lại là một. Những trước tác của ngài gồm: kinh A-di-đà yếu giải 1 quyển, Pháp hoa kinh huyền nghĩa tiết yếu 2 quyển, Lăng-nghiêm huyền nghĩa 2 quyển, ngài còn biên tập Linh Phong Ngẫu Ích tông luận 10 quyển... hơn 40 bộ. Ngài là vị Tổ thứ chín của phái Liên tông.
Đại sư Hành Sách sống vào đời nhà Thanh, năm 22 tuổi xuất gia với Hòa thượng Vấn Công (Nhược Am Thông Vấn) ở chùa Lý An tại Võ Lâm. Suốt năm năm lưng ngài chưa hề dính chiếu, thấu triệt được nguồn pháp. Sau khi Hòa thượng Vấn Công viên tịch, ngài đến trú trì chùa Báo Ân. Nơi đây ngài gặp thầy Am Anh là người cùng tu pháp đếm hơi thở và được thầy khuyến khích tu Tịnh nghiệp. Sau đó lại gặp pháp sư Tiều Thạch ở Tiền Đường, cùng nhau nghiên cứu Thai giáo (tông Thiên thai), rồi cùng nhập tịnh thất, tu Pháp hoa tam-muội, túc huệ thông suốt, thấu triệt cùng tận cốt lõi của giáo pháp. Không những thế, ngài còn trước tác Khuyến phát chân tín văn để giáo hóa hướng dẫn người đời. Ngài là vị Tổ thứ mười của phái Liên tông.
Đại sư Thật Hiền, trước tác bộ sách Khuyến phát bồ-đề tâm văn, nhằm khích lệ bốn chúng, người tụng sách này không ai mà không rơi lệ. Ngài ăn chay từ thuở nhỏ, sau khi xuất gia từng đến tháp A-dục vương, huyện Mậu Sơn (tỉnh Chiết Giang), vào ngày vía Phật niết-bàn, ngài đốt ngón tay để cúng
dường, và phát 48 đại nguyện, cảm ứng xá-lợi phóng hào quang. Đến khi sắp lâm chung, ngài dạy dỗ chúng rằng: “Tôi đến rồi đi, sanh tử là việc lớn, các vị hãy tự mình tịnh tâm niệm Phật.” Ngài là vị Tổ thứ mười một.
Đại sư Tế Tỉnh sống vào đời nhà Thanh, tự là Triệt Ngộ, thuở nhỏ đã thông kinh sử. Sau khi cạo tóc, ngài đi khắp các trường giảng, quán triệt rộng rãi hai tông Tánh, Tướng. Ngài từng nói: Thiền sư Vĩnh Minh Diên Thọ là bậc tông tượng trong chốn thiền môn mà còn quy tâm Tịnh độ, huống nữa nay nhằm thời mạt pháp thì càng nên tuân thừa. Thế rồi, ngài chuyên tu Tịnh nghiệp, chủ xướng Liên tông. Ngài trước tác Ngữ lục 2 quyển, lời lẽ phần nhiều là thiết yếu tâm huyết. Ngài nói: “Tin cho sâu sắc, nguyện nên vững chắc, đó mới là trọng tâm. Tu Tịnh, tịnh nghiệp càng vững mạnh, nghiệp mạnh thì chắc chắn được thuần thục; tịnh nghiệp Cực lạc được thuần thục thì nhiễm duyên ở Ta-bà dứt sạch, đến khi lâm chung, tuy muốn cảnh giới luân hồi tái hiện cũng không thể được! Dù muốn Tịnh độ của Phật Di-đà không xuất hiện cũng không thể được!”
Giờ Thân, ngày 17 tháng 12, năm thứ 15 niên hiệu Gia Khánh, ngài bảo chúng rằng: “Hôm qua ta thấy hai vị đại Bồ-tát là Quán Âm, Thế Chí, nay lại được Phật đích thân đến tiếp dẫn, ta đi đây!” Ngài hưởng thọ 70 tuổi, là vị Tổ thứ mười hai của phái Liên tông.
Đại sư Ấn Quang sống vào thời Dân quốc, tự là Thánh Lượng, biệt hiệu là Thường Tàm Quý Tăng. Do từ thuở nhỏ, ngài đã giỏi Nho học, cho nên sau khi đọc sách của Chu Trình,[18] sanh lòng hủy báng Phật pháp. Cũng từ đó tự nhiên
[18] Chu Trình: Trình Hạo, Trình Di, Chu Hi (Xem thêm cht. 16, tr. 27).
mắt của ngài bị mờ, ngài mới thức tỉnh, chí thành khẩn thiết, nhờ thế mà được linh cảm mắt ngài dần dần sáng lại. Đại sư là người chấn hưng cho tiền đồ Tịnh nghiệp thời cận đại. Đại sư từng đến chùa Tư Phước núi Hồng Loa, chịu khổ năm năm, và tự đặt hiệu là “Kế lô hành giả” (kế tiếp những người tu hành Lô Sơn) để nói rõ ý chí của mình. Sau đó, đại sư chống tích trượng xuống phía Nam đến chùa Pháp Vũ, (núi) Phổ Đà, ngoài chiếc y bá nạp ra, đại sư không có vật gì đáng giá. Đại sư ở trên núi, suốt 24 giờ trong ngày chỉ niệm đức Phật A-di-đà. Hai lần đóng cửa, không đắm trước sắc tướng.
Suốt 20 năm đại sư không bao giờ rời khỏi núi và cũng không mong mình nổi tiếng. Do đại sư tu hành tinh tấn như thế, nên có hai cư sĩ là Từ Úy Như và Cao Hạc Niên tìm đến, rồi tìm tòi sưu tập văn của ngài khắc thành bản để lưu truyền cho hậu thế, do đó mà tiếng tăm của đại sư vang khắp nơi. Nhân duyên hóa độ của đại sư đã thuần thục, trời rồng ủng hộ đề xuất, việc như thế lẽ nào không có nhân duyên!?
Về sau những bài văn của đại sư được đóng thành tập, gọi là Ấn Quang đại sư văn sao tổng cộng 4 quyển. Những cuốn sách này được lưu hành trong nhân gian, người tu Tịnh nghiệp xưa nay không ai mà không lấy đó làm khuôn phép.
Ngày mùng 4 tháng 11, năm Dân Quốc thứ 29, biết giờ đã đến, đại sư ngồi kiết già ngay ngắn nói rằng:
“Niệm Phật được thấy Phật, nhất định sanh về Tây phương.”
Nói xong, đại sư lớn tiếng niệm Phật, niệm chưa được bao lâu lại nói:
“Nhờ đức Phật A-di-đà chỉ dẫn, ta đi đây!” Vừa dứt lời, đại sư an nhiên thị tịch. Đại sư là vị tổ thứ mười ba của phái Liên tông.
Kết luận: Kinh Đại tập dạy, “Đời mạt pháp, ức ức người tu hành, hiếm thấy người đắc đạo, chỉ có nương theo phương pháp niệm Phật, thì mới vượt qua sanh tử.”[19] Ngài Linh Phong dạy:
“Trong tất cả các pháp môn của Phật, pháp môn niệm Phật là tìm cầu hướng đến rất giản dị, vững chãi chắc chắn, nhưng không bằng ai đạt được niềm tin sâu sắc, nguyện vững chãi, chuyên trì danh hiệu thì không nhọc phải quán tưởng, không cần tham cứu.”[20]
Thế nhưng người trì danh xưa nay thì nhiều, người vãng sanh thì lại quá ít, bởi vì họ tín nguyện không thâm sâu, vững chãi, tạp tu bất chuyên, hoặc chỉ mong phước báo trời người, do vậy mà vẫn nằm trong phạm vi luân hồi, thật đáng tiếc thay!
[19] Xem cht. 58, tr. 219.
[20] Đoạn văn trên Tác giả (Chu Lãng Châu) trích dẫn nhầm ý cuối. Cf. Tịnh độ tuỳ học 2, X62n1187, p435b04; Liên tông tất độc 1, X62n1197, p577c14 v.v… ghi: “Ngài Linh Phong dạy: Trong pháp môn niệm Phật là cầu nguyện hướng đến giản dị, nhanh chóng, nhưng phải (chi bằng) tín, nguyện, trì danh hiệu, nhân đây như hành cả ba kinh Tịnh độ 於念佛法門中求其至簡易, 至直捷者, 莫若信願專持名號, 是故淨土三經並行.”