III. TRIẾT HỌC XƯNG DANH
1. Tâm lý niệm Phật:
Tính chất của danh hiệu (đại biểu thực tại).
Tính chất của danh hiệu giống như thay cho ký hiệu số học, nó có thể thay cho bất cứ số nào. Danh hiệu của đức Phật A-di-đà cũng như vậy, có thể bao quát hết tất cả chư Phật. Từ nơi danh hiệu này mà chúng ta có thể mở ra nội dung về ý thức tôn giáo một cách sâu sắc.
Cho nên danh hiệu là một cách biểu hiện cụ thể về bản thân chân lý. Hết thảy hiện tượng đều cần được đặt tên, đặt tên là sáng tạo. Nếu không có danh tướng thì không thể hiểu được nội dung tồn tại. Như chúng ta xưng niệm danh hiệu Phật, thì ngay lập tức đức Phật tương ứng xuất hiện; còn không niệm tức không có tương ứng, cho nên không hiện tiền.
Niệm Phật tính cơ giới (bao hàm âm thanh là một và cảnh thanh tịnh).
Một khi nêu ra tên, nhất định phải có tác dụng phân biệt, có phân biệt mới có thể hiểu rõ nội dung mọi thứ, nhưng chuyên tâm trì danh không phân biệt, thì kết quả cũng phát sinh một thứ tâm lý hết sức hiệu dụng. Nếu chúng ta “lật ngược” cách niệm Phật, tức biến đổi cơ giới hóa niệm Phật. Như vậy, cơ giới hóa niệm Phật có thể trừ bỏ mọi thứ trên cơ giới tính ý thức. Khi ý tưởng gạt bỏ tạp tưởng, liền biến thành một trạng thái không thiện không ác không ý thức, đó mới là tâm thanh tịnh. Khi tâm cảnh đạt đến giai đoạn đó, thì “niệm” cùng với “tiếng” kết thành một khối và trở thành cảnh giới “niệm với tiếng là một”.
Thiền sư Không Cốc Cảnh Long gọi cảnh giới này:
“Hôm nay cũng không không, ngày mai cũng không không”.[12]
Hay Đại tập kinh nhật tạng phần[13] dạy: “Niệm lớn thấy Phật lớn, niệm nhỏ thấy Phật nhỏ.”[14] Niệm lớn là niệm lớn tiếng, gạt bỏ tạp tưởng (tâm thanh tịnh), siêu việt cảnh giới nhân ngã, lập tức biến hiện bên trong được thanh tịnh, bên ngoài không một vật. Trong cảnh giới tuyệt đối này chỉ có danh hiệu Phật mới bao trùm khắp cả vũ trụ, toàn thế giới đều là tượng trưng của Phật. Phương pháp này là do xưng danh mà thấy được Phật.
2. Luận về thể nghiệm niệm Phật:
Cảnh giới niệm Phật tính cơ giới
Niệm Phật liên tục, cuối cùng trở thành siêu việt nội dung của tính lý giải, tính Đà-la-ni (tính niệm chú). Nhưng nội dung này chỉ là một thứ tượng trưng của tính ám thị mà thôi. Cảnh giới cuối cùng của trì danh là biến thành một cảnh giới với tâm sâu sắc: “niệm mà không niệm”, “vãng sanh tức không sanh”, “niệm niệm đến mạng chung”, “tâm này là Phật”. Đây là thế giới thể nghiệm của tính tôn giáo.
Tín, nguyện, hạnh là điều kiện cần phải có trong pháp tu tịnh nghiệp. Kinh Di-đà dạy: “Các vị phải nên tin và ghi nhận lời Ta dạy”,[15] đó là lời kinh dẫn chứng về “tín”. “Cần phải phát nguyện sanh về nước ấy”, là dẫn chứng về “nguyện”. Kinh
[12] Hoàng minh danh tăng tập lược 1, X84n1581, p363c03.
[13] Bản Hán in nhầm là Đại tập nguyệt tạng kinh 大集月藏經. Đại tập kinh nhật tạng phần大集經日藏分, gọi đủ kinh Đại thừa đại phương đẳng nhật tạng, 10 quyển, Na-liên-đề-da-xá dịch thời Tùy, kinh thứ 14 trong Đại phương đẳng đại tập kinh, 60 quyển.
[14] Đại tập kinh nhật tạng phần 43, T13n397, p285c27; Thích tịnh độ quần nghi luận 7, T47n1960, p76c02 v.v…
[15] Kinh A-di-đà 1, T12n366, p348a12.
nói tiếp: “Chấp trì danh hiệu, nhất tâm bất loạn” là biểu thị cho “hạnh”. Trong ba điều kiện này, hạnh “trì danh” là quan trọng nhất.
Niệm Phật nhất tâm bất loạn (tông chỉ niệm Phật của đại sư Liên Trì): Nhất tâm là chấp trì vững chắc. “Chấp” là nghe danh hiệu rồi chấp thọ trong tâm (tư tuệ). “Trì” là giữ mãi không bao giờ quên (Tu tuệ).
“Trì” có ba ý: Trì rõ (niệm Phật ra tiếng); trì im lặng (mật niệm); trì nửa rõ nửa im — Cảnh giới cuối cùng là nhất tâm bất loạn.
Chấp trì có Sự trì (nhớ nghĩ không gián đoạn) và Lý trì (thể nghiệm không gián đoạn).
Nhất tâm có Sự nhất tâm (nghe danh hiệu Phật, thường nhớ, thường niệm, từng chữ rõ ràng liên tục không gián đoạn; đi, đứng, nằm, ngồi chỉ niệm Phật, không bị phiền não nhiễu loạn [Thành tựu tín lực, hàng phục mầm móng vọng tưởng]) và Lý nhất tâm: 1. Năng niệm sở niệm không hai, niệm cùng với Phật không tách rời nhau, đó là nhất tâm; 2. Hai niệm năng sở, chẳng có chẳng không, có không đều dứt, đoạn đường nói năng. Như thế khế hợp với cảnh giới của thể tính thanh tịnh xưa nay (hoàn toàn là lý quán).
Lý nhất tâm là cực điểm của kinh Di-đà. Ở trong niệm, chúng ta có thể nghiên cứu rõ ràng tất cả, đó là đặc điểm của niệm Phật. Từ “sự” mà rõ được “lý”, từ “danh” mà thấy Phật, do “niệm” để thành Phật, đây là bản chất đặc biệt thường hằng của tư tưởng niệm Phật.
3. Ý nghĩa hình nhi thượng danh hiệu:
Danh hiệu là người môi giới
Thế giới của Phật và thế giới của chúng sanh cách nhau rất xa, do vậy phải nhờ danh hiệu làm môi giới. Nếu chúng ta tin vào danh hiệu thì có thể tiếp xúc với Phật lực. Vì sao danh hiệu có năng lực như thế?
Ý nghĩa căn bản của danh hiệu
Danh hiệu là nguồn động lực của niềm tin với Phật, là sự hiển hiện của Phật trí, tuyệt đối không phải là năng lực của ý thức chủ quan. Đức Phật hiện thân qua danh hiệu “Nam-mô A-di-đà Phật”, như từ cõi Tịnh đến thế giới nhân gian, quay lưng với cõi Phật vạn đức trang nghiêm, như phủ định chính mình, tự thân thu nhỏ lại bằng hình thái danh hiệu, đến với cõi này giúp chúng sanh tu niệm. Phương pháp này dễ thực hành, là con đường duy nhất mà đức Phật từ bi dành cho chúng ta. Nương vào nguyện lực của Phật để xưng danh là một hành động thiện tối cao trong tất cả việc thiện.
Danh hiệu vốn không có năng lực, nhưng mượn phương tiện liền trở thành chân thật; và hiện tượng là nguồn gốc năng lực của bản thể, còn danh hiệu là sự biểu hiện tối cao của nguyện lực.
Cho nên năng lực của danh hiệu có từ “nguyện lực”, năng lực của “nguyện” là vô cùng vô tận, do đó năng lực của danh hiệu cũng vô cùng vô tận.
Ánh sáng của đức Phật A-di-đà nhiếp thủ đối tượng
Đại sư Thiện Đạo dạy:
“Trên nguyện bỏ hình hài, dưới trọn vẹn mười tiếng, cho đến một niệm một tiếng đều được vãng sanh”.
Một niệm thuần túy vượt hơn tất cả tạp hạnh. Hạnh tuyệt đối này có từ nơi nguyện lực. Một khi ánh sáng (Phật) phi thường