không muốn đi du lịch thì cần gì ngày ngày phải xem bản đồ, tra tìm đường sá. Còn chúng ta là những người đã cạo bỏ râu tóc, cần phải mong cầu sự hiểu biết giác ngộ, hành và chứng không thể đợi sau này mới bàn về thực tiễn của nó; như tiền nhân hay nói: “Anh mau sớm chọn đường tu, lỡ mất thân này khó được lại”. Và “Chớ đợi tuổi già mới học đạo, mồ hoang lắm kẻ tuổi xuân xanh”, lẽ nào không cảnh giác?
Vấn đề của Thiền tông chính là giác ngộ, chứ không thể nói suông được, nếu không ngộ, thì tất cả đều không thể vượt qua. Vấn đề của Tịnh độ tông chính là thực hành, cũng không thể nói suông, nếu không thực hành thì tất cả không thể vượt qua. Nếu thực hành thường xuyên một cách chân thật thì chỉ cần một câu “Nam-mô A-di-đà Phật”, như chuyện ăn mặc may vá hằng ngày tinh chuyên, đảm bảo sẽ được đầy đủ giới, định, tuệ, và sau khi mạng chung nhất định sanh về nước Cực lạc. Đức Phật A-di-đà nhiếp thủ nước Cực lạc, phát 48 lời nguyện, được tôn xưng là Tiếp Dẫn Đạo Sư, là người bảo hộ, tiếp dẫn ta. Đức Phật Thích-ca Mâu-ni, nói qua ba kinh Tịnh độ, khuyến khích tất cả mọi người vãng sanh, là người bảo hộ thứ hai. Hằng hà sa số chư Phật trong sáu phương đều khen ngợi pháp môn Tịnh độ, hộ niệm kinh A-di-đà, các Ngài đều là những vị bảo hộ, cũng là những vị phụ trách. Nếu ai không tin thì chúng ta chỉ biết thở dài đến tận mây xanh, chẳng còn gì để nói nữa.
I. Ý NGHĨA TỊNH ĐỘ
1. Sao gọi là Tịnh độ?
Ý nghĩa của hai chữ Tịnh độ chính là quốc độ tịnh khiết. Nếu muốn có một thế giới như thế thì ít nhất phải có đủ các điều kiện, tiêu chuẩn dưới đây mới gọi là Tịnh độ.
Trước hết xin nói về phương diện con người cần phải có các tiêu chuẩn như: Một, an vui không có bệnh hoạn; hai, tuổi thọ lâu dài; ba, thân tướng đoan nghiêm; bốn, không có sự chênh lệch giữa giàu nghèo, sang hèn; năm, tâm tánh nhu hòa, đạo đức cao thượng; sáu, đạo tâm không thoái lui; bảy, con người đều hóa sanh, không có sự sanh đẻ dơ uế giữa trai gái; tám, không có sự khác biệt giữa trai tráng già suy; chín, không có bài tiết ra các thứ như nước mắt, nước mũi, đàm, dãi, mồ hôi, phân tiểu; mười, tâm chí cao rộng, thông minh uyên bác; mười một, vĩnh viễn xa lìa sự luân hồi sáu nẻo; mười hai, là đầy đủ sáu thần thông; mười ba, có đầy đủ tuệ nhãn chánh kiến. Ai có đủ các yếu tố này gọi là chúng sanh thế gian thanh tịnh trang nghiêm.
Kế đến là nói về phương diện quốc độ cũng cần có các tiêu chuẩn như:
1. Mặt đất bằng phẳng, đất bằng chất liệu quý báu sạch sẽ, không có núi khe, rạch ngòi, hay hầm hố, sông biển.
2. Không xảy ra các loại thiên tai như gió tuyết, sấm sét, hạn hán, lụt lội, động đất, sóng thần, đói khát v.v...
3. Bất cứ nơi đâu cũng có ánh sáng, không cần ánh sáng mặt trời, mặt trăng hay đèn đuốc.
4. Các vật dụng luôn luôn mới, không bị hư, không mục, không nát, không rã, không rỉ, không cũ, không dơ bẩn.
5. Tất cả bông hoa, cây cối, lầu đài, phong cảnh lộng lẫy, không cần sức xây dựng của con người.
6. Thời tiết luôn điều hòa, không nóng không lạnh.
7. Âm nhạc tuyệt diệu, không cần người tấu, muốn nghe liền nghe, không muốn nghe liền dứt.
8. Trừ con người ra, không có các loài động vật cầm thú, trùng, cá v.v...
9. Suối nước trong mát thơm ngọt, sâu cạn nóng lạnh đều được như ý.
10. Căn trần tiếp nhau, thảnh thơi thoải mái, vui thích nhưng không mất đạo niệm.
11. Bảy báu đầy kho, cung cấp đầy đủ, không cần đến sức người, tự nhiên hóa thành.
12. Không có các trần lao phiền não.
13. Tuy nhân khẩu ngày càng tăng, nhưng hoàn toàn không lo quốc độ nhỏ bé, hay lo thiếu vật dụng.
14. Đất nước an ổn thái bình, tuyệt đối không có các thứ tà ma ngoại đạo hiếp đáp bức bách.
Đây gọi là khí thế gian thanh tịnh trang nghiêm. Nếu trong thế giới có đủ hai thứ thanh tịnh trang nghiêm là chúng sanh thế gian và khí thế gian mới gọi là Tịnh độ.
2. Tịnh độ mười phương
Trong mười phương hư không, quốc độ vô lượng vô số, các trạng thái khổ vui có muôn ngàn sai khác, nhưng nguyên nhân thành tựu tuyệt đối không phải là ngẫu nhiên, hay là do một vị thần linh nào tạo ra cả. Nói một cách khác, về vấn đề đó có thể chia làm hai loại: Một, tất cả chúng sanh cùng chung cộng nghiệp chiêu cảm vào trong quốc độ đó, để cùng hưởng thọ hay hứng chịu quả báo vui hoặc khổ. Hai, được chư Phật, Bồ-tát nhiếp hóa, làm đạo tràng độ sanh. Hạng trước là do chúng sanh tu thiện ít, tạo ác nhiều, nên chiêu cảm vào quốc độ cũng phải chịu vui ít khổ nhiều, do vậy nên chỉ có thể gọi là uế độ, không thể gọi là Tịnh độ. Hạng sau là nhờ vào năng lực phước đức trí tuệ của chư Phật, Bồ-tát và
sự gia trì của tứ vô lượng tâm, lại thêm sự tu hành nguyện sanh vào các chúng, tích tập công đức, chí tâm hồi hướng, cho nên có chủ bạn trang nghiêm, phép tắc vô cùng, nên quốc độ đó không có một chút xen tạp nào về nhân khổ tội báo, tự nhiên như vậy, luôn sống trong cảnh vui sướng không có khổ não, đạo tràng thanh tịnh rõ nghĩa vô lậu, thế giới này mới được gọi là Tịnh độ.
Trong mười phương thế giới, uế độ vô số, Tịnh độ cũng vô số. Trong các uế độ, thế giới Ta-bà của chúng ta là một trong số đó. Biết Ta-bà là uế độ mà không biết trên hư không còn có vô lượng vô số uế độ khác, đó là nhận thức sai lầm. Trong các Tịnh độ, thế giới Cực lạc của đức Phật A-di-đà chỉ là một trong số đó. Biết Cực lạc là Tịnh độ, mà không biết trên hư không còn vô lượng vô số Tịnh độ khác, đó cũng là sự nhận thức sai lầm. Trong ba kinh Tịnh độ, đức Thích Tôn tuy trình bày rộng rãi về Cực lạc Tịnh độ, nhưng trong kinh Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai bổn nguyện công đức, Ngài lại tiếp tục nói về Tịnh độ tịnh lưu ly của đức Dược Sư Như Lai. Trong kinh Đại bảo tích, Ngài nói về Tịnh độ Diệu Hỷ của đức Bất Động Như Lai. Trong kinh Di-lặc thượng sanh, Ngài cũng nói về cõi Tịnh độ Đâu-suất-đà của Bồ-tát Di-lặc. Ở đây chỉ nêu ra một số nào đó thôi, kỳ thật trong mười phương thế giới có hằng hà sa số chư Phật, lại có hằng hà sa số Tịnh độ, do vậy mà không thể nói hết về chư Phật, cũng không thể nói hết về cõi Tịnh độ. Chúng sanh trong các cõi Tịnh độ, ai sanh vào cõi đó đều là có nhân duyên, nhân duyên này có thể dùng phương pháp tu hành làm cho nó được thành thục mà vãng sanh vào nước ấy, phương pháp tu hành này gọi là pháp Tịnh độ. Tịnh độ mười phương đều có áp dụng phương pháp tu hành, tùy ý vãng sanh. Nhưng đức Thích Tôn đối với thế giới Cực lạc của
đức Phật A-di-đà ở Tây phương lại giới thiệu khuyến khích ca ngợi một cách tường tận hơn, bởi vì chúng sanh trong cõi Ta-bà này phần nhiều tham lam ô trược, ít người có lòng tin, tâm bị tán loạn, không có ý chí, nếu như vì họ mà nói nhiều cõi, e rằng không được một chút thành tựu nào; chi bằng chỉ nói một cõi, khiến ý chí họ tập trung và dễ nhớ, dễ bắt chước hơn, ý này không thể không hiểu.
3. Phân loại Tịnh độ
Tịnh độ, uế độ, tuy giống như là cảnh bên ngoài nhưng kỳ thật đều do một tâm biến hiện ra. Chư Phật nhờ diệu dụng của tịnh thức nên biến hiện ra Tịnh độ. Bởi sự tác dụng có khác, cho nên danh nghĩa Tịnh độ cũng tùy theo đó mà khác. Căn cứ vào sự ghi chép của Tây phương hợp luận[9] có mười thứ không giống nhau:
1. Tịnh độ Tỳ-lô-giá-na. Tỳ-lô-giá-na là pháp thân của chư Phật, dịch là Biến nhất thiết xứ, nên hóa ra vô lượng chư Phật, nay Tịnh độ này cũng là phước báo chính của chư Phật.
2. Tịnh độ duy tâm, quốc độ tùy theo tâm mà hiện, hễ tâm uế thì quốc độ uế, tâm tịnh thì quốc độ tịnh. Như kinh Duy-ma-cật dạy: Tâm ngay thẳng là Tịnh độ của Bồ-tát, khi Bồ-tát thành Phật không tổn hại chúng sanh, sau sanh về nước ấy. Nếu Bồ-tát muốn đạt được Tịnh độ thì nên thanh tịnh tâm mình, khi tâm đã thanh tịnh đương nhiên Phật độ tịnh. Đây là nghĩa duy tâm Tịnh độ.
3. Tịnh độ hằng chơn, tức là trên hội Linh Sơn, đức Phật hướng dẫn cho Bồ-tát về ba thừa quyền giáo, khiến biết được cõi này là uế hay tịnh.
[9] Tây phương hợp luận 1, T47n1976, p390a05 (xem cht. 47, tr. 37, 24, tr. 445).
4. Tịnh độ biến hiện, là do oai lực gia trì của đức Như Lai biến hiện ra, như trong kinh Đại Bát-nhã, đức Thích-ca dùng thần lực khiến đại thiên thế giới này đều trở thành đất bằng phẳng như lòng bàn tay, hoàn toàn là chất lưu ly, trang nghiêm bằng các báu, hoa sen mọc khắp trên mặt đất. Ở đây tuy do đức Như Lai tạm hiển hiện ra nhưng cũng có thể thấy rõ bản lai diện mục của uế độ tức là Tịnh độ.
5. Tịnh độ ký báo, luận Khởi tín nói: Khi công đức của Bồ-tát được viên mãn, ở chỗ Sắc cứu cánh thị hiện tất cả thân cao lớn, đây là Bồ-tát bổ xứ tương lai thành Phật, trong thời gian đó quả báo còn gởi lại cho nên gọi là Tịnh độ ký báo.
6. Tịnh độ phân thân, trong kinh Niết-bàn: Đức Phật dạy Ương-quật, Ta ở chỗ tận cùng, ngươi không biết được đó thôi, phương Đông có đức Phật, có người đến hỏi đức Phật ấy, đức Phật ấy trả lời: “Thích-ca tức là thân Ta”. Thế nên pháp thân của Phật ở chỗ vô biên, mà phương Đông là phân thân Phật.
7. Tịnh độ y tha, kinh Phạm võng dạy:
“Nay Ta là Lô-xá-na, vừa mới ngồi đài hoa sen, trên ngàn hoa đơm vòng, lại hiện ngàn đức Thích-ca, một hoa trăm ức cõi, một cõi một đức Thích-ca”.
Đây là Báo thân tha thọ dụng, chỉ có Bồ-tát Đăng địa (Bồ-tát giai vị Sơ địa) mới có thể thấy được.
8. Tịnh độ các phương, như phương Đông có A-súc, Dược Sư, Tu-di Đăng Vương, phương Nam có Nhật Nguyệt Đăng, phương trên có Hương Tích, các đức Phật trên đều có Tịnh độ rộng lớn trang nghiêm, loại trừ mọi trần cấu.
9. Tịnh độ nhất tâm bốn loại, quốc độ là nương vào tâm mà có, nhưng mỗi quốc độ lại khác nhau, tùy theo công lực đã chứng ngộ, được chia làm bốn loại: 1. Phàm thánh đồng cư
Tịnh độ, quốc độ mà hàng Nhị thừa và trời người cùng ở với nhau, gọi là phàm thánh đồng cư, đây có hai thứ uế và tịnh, như Ta-bà là đồng cư uế độ, Cực lạc là đồng cư Tịnh độ. 2. Phương tiện hữu dư độ, cắt đứt phiền não kiến và Tư hoặc, là chỗ sanh đến của hàng Tiểu thừa đã ra khỏi ba cõi, nhân tu đạo phương tiện, đoạn trừ kiến, Tư hoặc, cho nên gọi là phương tiện. Bởi chưa đoạn được lậu hoặc trần sa và vô minh, cho nên gọi là hữu dư. 3. Thật báo vô chướng ngại độ, nhờ thực hành pháp chơn thật, nên chiêu cảm được quả thù thắng, sắc tâm không vướng kẹt, nên gọi là không chướng ngại, cõi này chỉ toàn là Bồ-tát ở. 4. Thường tịch quang độ, tánh thể thường vắng lặng, vĩnh viễn ở trong cảnh trí tuệ sáng suốt, nên gọi là Thường tịch quang, là quốc độ của chư Phật ở, tức là cảnh giới Đại niết-bàn.
10. Tịnh độ nhiếp thọ hữu tình mười phương, bất khả tư nghị, là nước Cực lạc Tịnh độ của đức Phật A-di-đà. Kỳ thật quốc độ mười phương chư Phật đều có thể gọi như thế, bởi cùng là nhiếp thọ hữu tình mười phương, tác dụng đó cũng là bất khả tư nghị.
Mười loại Tịnh độ nêu trên có khác có giống, vì do một tâm hiển hiện ra, các phương Tịnh độ được liệt kê cũng là Tịnh độ bất khả tư nghị nhiếp thọ hữu tình, là bốn cõi Đồng cư, Phương tiện, Thật báo và Tịch quang, cũng chính là Y tha Tịnh độ v.v...
Ở đây đều chiếu theo nghĩa mà lập danh, không cần phải câu nệ. Trong đó, quan hệ với chúng ta rất mật thiết chính là Tịnh độ bất khả tư nghị nhiếp thọ hữu tình trong mười phương, mục tiêu sức lực của chúng ta đều tập trung vào đó, chỉ cần thật chứng một Tịnh độ này, thì các cõi Tịnh độ khác cũng không có gì là khó.