Tìm kinh sách
Vần A-Z:
Tịnh Độ Tông Khái Luận

Tịnh Độ Tông Khái Luận

Tác giả: Thích Quảng Hạnh. Dịch giả: Thích Quảng Hạnh. Năm xuất bản: 2013. Số trang: 568.

Chương 37: Tông Chỉ, Cương Yếu Pháp Môn Tịnh Độ (Trang 347 - 356)

TÔNG CHỈ, CƯƠNG YẾU
 PHÁP MÔN TỊNH ĐỘ
                    Trầm Thiện Đăng[1]
Kinh Di-đà nói: Sáu phương thế giới hằng sa chư Phật đều tán thán đức Phật Thích-ca vì tất cả thế gian mà nói pháp khó tin, và ở các quốc độ đều ca ngợi kinh này, khuyến khích tất cả nên tin tưởng thọ trì.
Đức Thích Tôn tùy nghi diễn nói mười hai phần giáo,[2] thích hợp theo căn cơ của mỗi chúng sanh. Vì thế giới vô lượng, chúng sanh vô lượng, do vậy mà có vô lượng pháp môn sai khác cũng thích ứng theo đó, đồng thời nói đến tất cả thế gian, thì kể luôn cõi Ta-bà, không có sự lựa chọn. Khi Phật thuyết pháp, các phương khác đều hội tụ về, như nhật nguyệt tinh tú quay quanh, như muôn sông chảy ra biển cả. Đó là tổng trì môn trong vô lượng môn. — Sự chứng minh thứ nhất.[3]
 

[1] Bài viết này là Tịnh độ pháp môn cương tông của tiên sinh Trầm Thiện Đăng thuật, Trương Thường Tỉnh hiệu chính ghi chép vào thời nhà Thanh, được xếp vào tác phẩm Báo ân luận 2 quyển, Tục tạng tập 62. Cư sĩ Oánh Hán trích dẫn cương yếu.
[2] Mười hai phần giáo là 12 bộ kinh: Khế kinh, Kì-dạ, Kí biệt, Phúng tụng, Tự thuyết, Nhân duyên, Thí dụ, Bổn sự, Bổn sanh, Phương quảng, Vị tằng hữu pháp, Luận nghị.
[3] Báo ân luận 1, X62n1205, p738c19.
 
Kinh Vô lượng thọ dạy: Vào thời tương lai khi kinh bị diệt, Ta (Phật) vì lòng từ bi thương xót, chỉ lưu giữ kinh này trăm năm. Nếu chúng sanh nào gặp thì có thể được độ.
Nói trăm năm là khi đức Phật còn tại thế, tuổi thọ con người sớm vào kiếp giảm,[4] kéo dài nhất là trăm năm, cho nên nếu tính trước mắt, khi nào chúng sanh diệt hết, thì kinh này mới diệt. Nhưng chúng sanh trước sau liên tục, không vào kiếp hoại,[5] rốt cuộc không diệt, do vậy kinh này cũng không diệt.
Lại trên hội Lăng-nghiêm lựa chọn (căn) viên thông,[6] Quán Âm ở trước, Thế Chí điện sau, hơn hai mươi ba vị[7]  Bồ-tát đều nhập vào bao la. Hai Bồ-tát được đức Phật Di-đà bổ xứ, Thế Chí là Sơ tổ niệm Phật, bao nhiêu đó cũng đủ chứng minh nhất định thời giáo, có đầu có cuối, không thể vượt qua. Nay Phổ môn thị hiện,[8] và Tịnh độ thi thiết rất được thế gian tôn sùng, còn pháp môn khác truyền thừa thưa thớt. Điều này cũng đủ để minh chứng — Sự chứng minh thứ hai.[69]
 

[4] Kiếp giảm 減劫: khoảng thời gian con người thọ 8 vạn tuổi, rồi cứ 100 năm giảm đi một tuổi, cho đến khi chỉ còn 10 tuổi.
[5] Hoại kiếp 壞劫: một trong bốn kiếp, Thành, Trụ, Hoại, Không. Thời gian giữa kiếp Trụ và kiếp Không là Hoại kiếp, tức thời kì thế gian chuyển dần đến hoại diệt.
[6] Viên thông 圓通: là chỉ cho lí thực tướng mà trí mầu nhiệm của bậc Thánh chứng được. Bản chất tồn tại của chân như do trí tuệ chứng ngộ là tròn đầy, tác dụng của nó trùm khắp tất cả, nên gọi là viên thông. Kinh Đại Phật đỉnh thủ lăng-nghiêm 5, T19n945, p124b09 nói: 25 vị Bồ-tát đều có đủ viên thông, gồm 25 viên thông: 6 căn, 6 trần, 6 thức và 7 đại.
[7] Có thể Báo ân luận 1 (X62n1205) đã in nhầm con số 23 vị. Theo kinh Đại Phật đỉnh thủ lăng-nghiêm 5, ghi 25 vị.
[8] Phổ môn thị hiện 普門示現: chư Phật, Bồ-tát vận dụng năng lực thần thông tự tại, thị hiện các loại thân tướng.
[9] Báo ân luận 1, X62n1205, p739b09.
 
Thiên kinh vạn luận, chỉ quy về Tịnh độ, cho đến Hoa nghiêm là vua trong các kinh, mà hạnh nguyện của ngài Phổ Hiền cũng lấy mười đại nguyện vương dẫn lối về Cực lạc. Tất cả pháp giới đều là Hoa tạng pháp giới.
Nay không lấy Tịnh độ quy về Hoa tạng, mà chuyển Hoa tạng về Tịnh độ. Không chỉ Hoa tạng Cực lạc đồng một cõi, mà đức Già-na Di-đà[10] cũng cùng một thân, một hay nhiều vốn tự nhiếp nhau, nhỏ lớn có thể dung hòa vào nhau. Bởi tất cả pháp giới đều do tâm chúng sanh tạo ra tâm mà thôi. Chúng sanh vô tận, tạo tác vô tận, pháp giới vô tận. Sự tạo tác này xưa nay vốn hiện thành đầy đủ.
Do vậy, bốn pháp giới Hoa nghiêm,[11] vô lượng pháp môn, nói ngang nói dọc không kết thúc, không thể không về Tịnh độ. Thiện Tài trải qua 53 vị Bồ-tát để tham học, nơi đâu cũng đều xướng lên rằng: Tôi trước đã phát tâm Chánh đẳng chánh giác. Đó cũng là ý chỉ về vấn đề này. — Sự chứng minh thứ ba.[12]
Pháp môn trong các kinh, tất cả không ngoài việc loại trừ danh tướng, tột cùng của sự loại trừ là loại trừ đến khi nào không còn cái để loại trừ, khi đó mới hiển lộ chân như.
 

[10] Già-na Di-đà 遮那彌陀: tức chỉ cho Pháp thân hoặc Báo thân của Phật Di-đà. Già-na là lược xưng, nói đủ là Tỳ-lô-già-na (Skt. Vairocana), dịch nghĩa là Biến nhất thiết xứ (biến khắp nơi), Quang minh biến chiếu (ánh sáng chiếu khắp)…
[11] Bốn pháp giới Hoa nghiêm: tông Hoa nghiêm chủ trương toàn thể vũ trụ thống nhất trong một tâm, quán xét từ mặt hiện tượng đến bản thể chia thành 4 tầng lớp: Sự pháp giới, Lý pháp giới, Lý sự vô ngại pháp giới, Sự sự vô ngại pháp giới.
[12] ibid., p739b14.
 
Pháp môn trong các kinh, ví như cái đấu, cái hộc lường gạo, ý là ở chỗ dung chứa, khi nào đổ hết gạo ra, thì mới biết toàn bộ lượng dung chứa. Pháp môn Tịnh độ tức đựng đầy lúa gạo, muốn thật chứng toàn bộ lượng gạo được chứa đầy đó, thấy gạo là biết, không cần phải tính đếm. Cho nên việc loại trừ trong các kinh, chính là kiến lập Tịnh độ. Cũng giống như đổ hết gạo ra mới biết hết toàn bộ dung lượng. Đó chính là suy lường dung tích mới biết số lượng gạo. Nếu không làm như vậy thì không biết được số lượng gạo, mà không biết số lượng gạo, thì cũng giống như không có cái đấu, cái hộc, chẳng phải tính Không trong Trung đạo đệ nhất nghĩa — Sự chứng minh thứ tư.[13]
Sắc thân tức là pháp thân, vọng niệm tức là Chánh giác, toàn thể đại dụng hiện thành đầy đủ. Các kinh Đại thừa bàn luận về lý tánh, điểm chính là ở chỗ đó. Các kinh Tịnh độ thì không như vậy, công đức trang nghiêm, không ngoài căn trần, chỉ nói sự, không nói lý, nói tu không nói tánh. Vì sao? Vì những gì nói năng đều là danh tướng, đều là pháp đối đãi, chỉ có tâm thể rộng lớn này đầy đủ tất cả, tuyệt đối không đối đãi, mà thể không thể thấy, mượn dụng mới rõ. Chúng sanh nhiều tập khí sai lầm, dục là căn bổn, luôn bị danh tướng lôi cuốn, “mê đầu nhận ảnh”,[14] thiên ngôn vạn ngữ (nói năng quá nhiều), càng nói càng sai. Do vậy đức Phật Di-đà với lòng thương rộng lớn, tùy theo bệnh tình, phương tiện cho thuốc. Vì tâm dục chúng sanh cản trở nguyện hải (tâm
 

[13] ibid., p739c03.
[14] Mê đầu nhận ảnh 迷頭認影: nhận thức hồ đồ không rõ ràng, nhận hư là thực.
 
nguyện rộng lớn thâm sâu) của Ngài, Ngài lại dùng nguyện hải nhiếp tâm dục chúng sanh, khiến chúng hiện thành tất cả lý tính một cách đầy đủ, hoàn thành sự tu học trọn vẹn, là thể là dụng, gặp mặt lộ ra, không đợi phải nói. Thế nên ở trong tịnh, uế, khổ, vui chỉ là nhất như. Mục đích đổi sâu ra cạn, phân biệt này kia, duyên vào tịnh này trở lại tịnh khác, uế này lại uế khác, vui này đến vui kia, khổ này lại khổ nọ. Đó chính là hiển bày cái dụng của một niệm này. Toàn chân khởi vọng, tự hiện thành tất cả, đầy đủ tất cả tuyệt đãi vô đối, huống nữa là tại bản thể. Do vậy, nói lý, nói tánh trở thành lời nói dư thừa, nhưng nói sự nói tu, thì chính đáng không phải phần ngoài…. — Sự chứng minh thứ năm.[15]
Tông môn tẩy trừ tri kiến, mỗi mỗi đều bị vứt bỏ. Tịnh độ tức là tri kiến của chúng sanh, nhập tri kiến Phật, mỗi mỗi hướng về Tha Phật. Sở dĩ như vậy là vì tâm thể thì vô niệm, chỉ có Phật độc chứng. Tâm thể này bao trùm khắp mười phương, cùng cả ba đời. Sở chứng của đức Phật Di-đà ánh sáng vô lượng, thọ mạng vô lượng chính là tâm này. Chúng sanh vốn cùng chung với đức Phật Di-đà, nhưng vì từng niệm không dừng, do vậy không lấy gì để chứng đắc. Hiện tiền thoáng khởi một niệm, tức là cái dụng của tâm này.
Cho nên khi chợt nghe danh hiệu Phật, hay nghe kinh này, bất chợt thân tâm phấn khởi, đó là “Từ thể khởi dụng”. Nhân từ khởi niệm niệm Phật, là “Nhiếp dụng quy thể”, lâu dần được thuần thục, mặc tình tự niệm, thì “Thể dụng nhất như”.
 

[15] ibid., p739c12.
 
Tông môn lại từ vô niệm chỉ thẳng tâm thể, không lập Tha Phật, cho nên nói không dụng cầu chơn, chỉ cần chấm dứt cái thấy, trong lý đế này các kinh đều đã bàn nhiều, nhưng chưa cần thiết hạ thủ công phu, kiến lập chuyên môn, thế nên nói: “Giáo ngoại biệt truyền”. Tịnh độ tức là có thời niệm, biết giữ tâm thể, chuyên niệm Tha Phật, vì thế nên nói nhờ nghĩa bên ngoài mới thành. Thành lập quan niệm về duy tâm, trong lý đế này đã thấy rải rác các kinh, nhưng đặc biệt nói ba kinh, là quy căn nhất niệm để buộc tâm lại. Đây mới đúng là “Giáo nội biệt truyền”.
Thân thiết diệu mật của luận pháp môn, chỉ hiểu được trăm phần ngàn. Thiền Tông tự nhiên độc thắng. Tịnh độ thì dài dòng, hầu như chuyên tiếp độ bậc độn căn. Không biết rằng cái dài dòng này, chính là đem tông kia hai mặt quay về một đường, ba cửa cùng tiến, đồng loạt vượt qua, chỉ có bậc thượng căn mới có thể tin nhập, bậc trung hạ cũng tự vào trong pháp mầu nhiệm đó (Sở dĩ không lập ngộ môn,[16] cũng không ngộ môn, không còn tham cứu, không thể lại tham cứu, trong tam tính[17] không rơi vào vô ký, có niệm nghĩ nhiếp trì, sau khi “đắc thủ”[18] không rớt vào “dòng nước chết”,[19] đương niệm linh động). Do vậy nghe danh đều được bất thoái, phàm phu bước lên bổ xứ. Ngài Ngẫu Ích gọi đó là Thượng thiện nhất xứ, là sanh đồng cư, tức là đã sanh lên ba cõi, chỉ còn một đời thành Phật. Đó là địa vị bất thoái, tức là đã chứng tam bất thoái một cách viên mãn. So với chánh nhân đốn ngộ đó,
 

[16] Ngộ môn 悟門: con đường lãnh ngộ thiền pháp.
[17] Tam tính 三性: thiện, ác, vô ký (chẳng phải thiện, chẳng phải ác).
[18] Đắc thủ 得手: thành công, toại ý…
[19] Hán: Tử thủy 死水, nước bị ngưng đọng, không chảy được.
 
chỉ là thềm thang xuất trần, đời đời bất thoái, mới có thể hẹn ngày thành Phật, nói mãi cũng không cùng. Vì thế cho nên biết pháp môn này bao trùm cả tông môn, là “Giáo nội biệt truyền”. — Sự chứng minh thứ sáu.[20]
Có sáu chứng minh này, hành giả có thể thâm nhập pháp môn, không bị ý tưởng khác làm mê hoặc!
Do có công án sai lầm lẫn lộn từ ngàn xưa, nên không thể không biện minh hai ý: “Duy tâm Tịnh độ, tự tánh Di-đà”. Người xưa vốn sợ học giả đề cao thánh cảnh, không dám thừa nhận, do vậy đặc biệt thân thiết trình bày điều này. Vì thấy mọi người đều nhận thức riêng, khiến người sau nhân đó mà hiểu lầm. Tịnh ở tại tâm mình, Cực lạc không lìa hiện tại, chỉ rõ tự tánh, Di-đà vốn chẳng phải người khác. Nói cõi nói Phật, hoàn toàn là ngụ ngôn, sai một ly, đi ngàn dặm.
Do vậy, Liên Trì Ngẫu Ích và các bậc đại lão rất khổ tâm khi bàn về vấn đề này. Nói Tịnh độ chính là Tịnh độ duy tâm, là nơi có thể đến được. Di-đà chính là Di-đà tự tánh, là bậc có thể thấy được. Điều này cũng rất khổ tâm khi phân tích, nhưng đến nay các học giả vẫn còn mập mờ, nghiền ngẫm mãi cũng không ra.
Nói chung là do họ ly cú tuyệt phi,[21] bao nhiêu lý giải mầu nhiệm kết tập khó quên, bất giác bước qua Tịnh độ
 

[20] ibid., p740a06.
[21] Ly cú tuyệt phi: là “ly tứ cú tuyệt bách phi 離四句絕百非”. Tứ cú là: có, không, chẳng có chẳng không, chẳng phải chẳng có chẳng phải chẳng không. Bách phi: trăm thứ sai lầm. Tất cả tư tưởng đều chẳng ra ngoài tứ cú này, nếu trụ thì chướng ngại sự dụng của bản thể tự tính mà sinh ra bách phi, nếu lìa thì hiển bày đại dụng của tự tính mà tuyệt bách phi.
 
hằng chơn, hóa hiện Tịnh độ hai môn, tạo ra bao nhiêu sơ hở, khiến cho học giả cứ giẫm chân theo đó. Họ đâu biết rằng, viên dung trùm khắp, vốn không ngại nhau, nhưng pháp môn thì đương nhiên không dung chứa lộn xộn. Nay bất đắc dĩ… “đọc lại câu sai”.[22]
Thế nào là duy tâm? Duy tâm là Tịnh độ. Nếu không đến được Tịnh độ, thì sao chứng duy tâm. Hiện tại do vọng tưởng nên không thể gọi là tâm. Thế nào là tự tánh? Tự tánh là Di-đà. Rõ được tự tánh là không cần thấy Di-đà. Nhưng hiện tại do nghiệp thức che mờ nên không thể gọi là tánh. Sở dĩ biện luận nhiều lần về vấn đề duy tâm tự tánh, là vì muốn mọi người dựa vào kinh đã dạy để biết rõ về đức Phật (Tha Phật) ở cõi kia, cũng chính là Tự Phật (Phật trong tâm – tự tánh). Đức Phật (Tha Phật) ở cõi ấy có tướng, tức là thật tướng Phật là tự tánh vô tướng, thì không còn ngăn ngại giữa tự và tha. Nên y Tự Phật, thật tướng Phật, rồi niệm Tự Phật, thật tướng Phật, thì niệm Tha Phật chưa hẳn là sai. Do vậy đừng có thiên kiến, không khéo là chấp ngã không thay đổi, dẫn đến trong thời gian từng niệm đều trở thành núi Thiết vi lớn nhỏ, chướng ngại muôn trùng. ([Cũng có người lý luận], Tây phương Cực lạc cách đây mười vạn ức cõi, lộ trình đi đến đó chưa hẳn là xa, nên có thể hồi tha tự hướng, sau đó có khả năng chứng tâm rõ tánh, thì năng niệm [người niệm], sở niệm [đối tượng nghĩ niệm], bốn chữ “A-di-đà Phật” hoàn toàn đồng với bốn chữ duy tâm tự tánh; nếu danh tướng bất đồng thì sao không niệm thẳng bốn chữ
 

[22] Hán: Phá cú độc tác 破句讀作. Phá cú (read and punctuate incorrectly) là ngắt câu sai; độc tác (pronounce as) là phát âm, đọc rõ âm. Ngụ ý là chỉnh sửa lại sự sai lầm.
 
duy tâm tự tánh cho nhanh mà lại niệm dài dòng như thế?) Do vậy tông này chuyên niệm Tha Phật, những ý kiến gì khác chỉ ma pháp, nên cẩn thận![23]
Theo pháp sư Ấn Quang và sách của cư sĩ Ôn Quang Hi thời cận đại đều nói: Duy tâm Tịnh độ, tự tánh Di-đà, lời nói vốn không sai, nhưng cái sai ở đây chính là nơi người học không hiểu rõ nghĩa thật của nó, rồi lại thiên chấp một bên, cuối cùng đồng đi đến lục đạo. Người các tông chưa chứng đắc, chỉ chấp duy tâm tự tánh, cho rằng Tịnh độ Di-đà đều chẳng thật. Những hạng người này vốn không biết tông, thì làm gì biết Tịnh độ. Các bậc cổ đức Tịnh độ đã nói về duy tâm Tịnh độ, tự tánh Di-đà, chính là Tây phương Tịnh độ không tách rời duy tâm, đức Phật A-di-đà không rời tự tánh, tánh tướng, lý sự, nhân quả đều hiện rõ trong đó. Nếu như cho rằng học giả căn tánh chậm lụt khó mà lãnh hội thì còn có thể được; còn như cho rằng lời nói của cổ đức là sai thì không thể được. Sanh thì quyết định sanh, đi thì thật không đi, và sanh thật không sanh, đi thì quyết định đi. Những lời nói này đều là pháp ngữ biện minh lý sự, hà tất nghĩ suy toan tính. Chẳng qua người thời nay nhiều sự lý mà chưa hiểu rõ, do vậy cần phải xét theo sự mà nói, không thể chiếu theo lý mà trình bày, nhằm tránh sự hiểu nhầm, trở thành khoác lác rỗng tuếch.
 

[23] ibid., p740b20.
 
/68
 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
🙏 Trợ Lý Phật Pháp AI »