đó là pháp môn Tịnh độ. Bởi vì ý thú thứ ba trong An lạc tập là mở bày rộng rãi pháp môn Tịnh độ cho tất cả chúng sanh, pháp môn này là con đường quan trọng để xuất ly.
II. LAI LỊCH THÁNH HIỆU ĐỨC PHẬT A-DI-ĐÀ
1. Nói theo tư tưởng của dân tộc Ấn Độ
A-di-đà dịch nghĩa là “Vô lượng quang, Vô lượng thọ”. (Sau từ Phạn [Sanskrit] “Amita” thêm “bha”, dịch thành Vô lượng quang [Amitābha], là tên Phật A-di-đà. Hoặc sau từ “Amita” thêm “yus”, nghĩa là Vô lượng thọ [Amitāyus], cũng là tên Phật A-di-đà). Hai danh xưng này đều là Thánh hiệu của đức Phật Di-đà. Nhưng ý nghĩa của Vô lượng quang nếu tham cứu một cách kỹ lưỡng thì nó bắt nguồn từ bối cảnh đương thời xã hội Ấn Độ. Đức Phật A-di-đà và thần thái dương mà người Ấn Độ tín ngưỡng có sự quan hệ rất mật thiết. Thái Dương được tín đồ Bà-la-môn ở Ấn Độ kính ngưỡng. Thần Thái dương gọi là Di-đà-la (Mitra). Kinh điển Phật giáo tuy không có ghi chép như thế, nhưng qua quá trình đáp ứng căn cơ chúng sanh của Đại thừa, thì tư tưởng sùng bái thần Thái dương, vô hình trung cũng là phương tiện giáo hóa liên hệ đến Phật A-di-đà. Theo như sự ghi chép của kinh luận Tịnh độ có những điểm sau:
1. Cách quán thứ nhất trong kinh Quán vô lượng thọ Phật là quán mặt trời lặn (rồi sau đó mới lần lượt quán nước, đất, vườn rừng, phòng nhà, Phật A-di-đà, Quán Thế Âm, Đại Thế Chí v.v...).
2. Kinh Vô lượng thọ (kinh Đại A-di-đà) cũng nói: khi lễ kính đức Phật A-di-đà thì nên “hướng về phía mặt trời lặn”.
Do sự dẫn chứng của hai bộ kinh Tịnh độ này, nên biết Thánh hiệu đức Phật A-di-đà đích xác là được sự tịnh hóa từ việc
sùng bái thần Thái dương. Tư tưởng nhiếp thủ lễ kính thần Thái dương, đối với tất cả vô lượng vô số chư Phật đều có sự chọn lọc từ Phật Vô lượng quang mà ra. Nhưng mà sự sùng bái thần Thái dương của người Ấn Độ cũng mang một ý nghĩa tượng trưng đặc thù, mặt trời lặn là chỗ ánh sáng về ngủ, như vậy Thái dương lặn về phía Tây không phải là không có.
Thế thì ánh sáng về nghỉ là chỗ nương tựa; sáng mai Thái dương lại mọc từ phía Đông, như vậy là chỗ nương tựa xuất hiện một cách rõ ràng. Như kinh luận Đại thừa thường nói: Pháp thân của Phật là chỗ thường trụ vắng lặng, không như Tiểu thừa cho rằng thân lụn tàn, trí mai một, mà là thường hằng không gián đoạn, an trụ vào bản thể lý tính của tịch diệt, rồi khởi lên diệu dụng rộng lớn hóa độ chúng sanh vô biên. Đây là chiếu theo nghĩa ánh sáng Thái dương về nghỉ, mà dung quán cả tịch diệt chuyển hóa tư tưởng.
Tóm lại, mặt trời lặn là chỗ tựa cuối cùng của tất cả ánh sáng. Vô lượng quang của chư Phật là bản tính lý thể không vắng lặng. Mặt trời lặn là bao hàm cả vô lượng quang và vô lượng thọ (Thọ là thể hiện nghĩa thường hằng). Pháp thân, tuệ mạng của chư Phật cũng là vô lượng quang, vô lượng thọ thường trụ bất diệt. Đây là chiếu theo tư tưởng diễn dịch của kinh luận Tịnh độ. Chủ nghĩa Phật giáo bình đẳng, chủ trương rằng “Phật Phật đạo đồng”, cho nên nghĩa vô lượng thọ, vô lượng quang của Phật A-di-đà cũng muốn nói chư Phật mười phương đều có khả năng công đức ấy. Từ đó mới biểu hiện rõ tư tưởng viên dung vô ngại của Đại thừa là “Một tức là tất cả, tất cả tức là một”.
2. Quả Thánh hiệu của Phật Di-đà là từ Nhân địa tu hành của Pháp Tạng