LỜI TỰA
Một thời, Thế Tôn trú tại nước Tì-xá-li, trong Đại lâm. Bấy giờ, các Tỳ-kheo để bát ngoài chỗ đất trống, bát của Thế Tôn cũng có trong số ấy, có một con khỉ ôm bát Thế Tôn đi, các Tỳ-kheo la ó, sợ nó làm bể bát của Thế Tôn, nhưng Thế Tôn bảo: “Hãy để yên, đừng la. Nó không làm bể bát đâu”. Con khỉ ôm bát đến một cây sa-la, chậm rãi leo lên lấy mật bỏ đầy bát rồi chậm rãi leo xuống, nó trở lại dâng bát mật lên Phật. Đức Phật không thọ nhận, vì trong bát có sâu, con khỉ lấy đũa gắp bỏ sâu rồi dâng lên, đức Phật cũng không thọ nhận. Con khỉ mới múc nước đổ vào trong mật, dâng lên Phật, Ngài liền thọ nhận. Con khỉ vui mừng hớn hở, múa may nhảy nhót, va đầu vào đá mà chết.
Chúng Tỳ-kheo thắc mắc hỏi Phật, lẽ ra con khỉ lấy mật cúng dường cho Thế Tôn thì được phước báo thọ mạng lâu dài, chứ sao lại mạng yểu như thế? Đức Phật giải thích, con khỉ cúng dường mật cho Phật, phước báo ấy quá lớn nên đã xả bỏ thân khỉ xấu xí mà sanh thiên rồi.
Đời người ngắn ngủi, số tuổi có khi chưa được xem là hưởng thọ mà ra đi sớm, ra đi vì một cơn bạo bệnh, hay ngủ vùi một đêm sáng ngày mất…, chưa hẳn như thế là phước nghiệp mỏng manh. Phu nhân Ma-da, mẫu thân của Phật, sau khi hạ sanh Ngài được bảy ngày thì bà mất, có thuyết nói bà sinh về cung trời Đao-lợi, đó cũng do phước của bà làm mẹ Phật quá lớn, nên xả thân này không phải sống lâu thêm. Đại đức Thích Quảng Hạnh cũng đột ngột qui Tây lúc tuổi đời mới 41. Thầy sinh ra và lớn lên tại thôn Xuân Tự, Vạn Hưng, Vạn
Ninh, Khánh Hòa; trưởng thành trong gia đình kính tín Tam bảo, nên Phật đạo thấm nhuần dần qua tư duy cuộc sống. Năm 1980, thầy xin song thân thoát tục xuất gia tại tu viện Giác Hải tọa lạc trong thôn. Năm 1993, thầy thọ Cụ túc giới. Từ năm 1990 đến năm 1996, thầy học xong lớp Phật học khóa I tại Nha Trang, Khánh Hòa và khóa Hán Nôm nâng cao tại tu viện Quảng Hương Già-lam, Sài Gòn. Sau đó, thầy trở về Nha Trang tham gia Ban phiên dịch miền Trung, do Cố hòa thượng Tuyên luật sư Thích Đỗng Minh tổ chức, Hòa thượng Tịnh Hạnh tài trợ; lúc này thầy dịch được một số kinh trong tạng Đại chánh tân tu tập 14, 17. Đến năm 2002, nhờ các vị pháp hữu ở hải ngoại hỗ trợ, Cố hòa thượng Đỗng Minh vận động thành lập Ban phiên dịch “Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam”, Hòa thượng giữ chức Trưởng ban. Hòa thượng đề xướng dịch bộ Hiện đại Phật giáo học thuật tùng san, 100 quyển, do cư sĩ Trương Mạn Đào chủ biên, nhà xuất bản Đại thừa văn hóa ấn hành năm 1976. Thầy Quảng Hạnh nhận dịch tác phẩm “Tịnh độ tông khái luận” (淨土宗概論) quyển 64. Vì nhiều duyên chi phối, Phật sự đa đoan, thầy vừa giảng dạy tại trường Phật học Khánh Hòa, vừa làm tri sự chăm lo cho bổn tự…, nên dịch phẩm của thầy còn dở dang, đến khi thầy chấp bút dịch tiếp phần còn lại thì ngã bệnh, vào buổi chiều tiết Lập đông, giờ Thân, năm Canh Dần (2010), thầy an nhiên vãng sanh về Tịnh độ.
Tịnh độ vốn dịch từ chữ “Sukhāvatī”, là cõi nước thanh tịnh, là nơi an trụ của Phật, hay chỉ cho cõi Tịnh độ của đức Phật A-di-đà, còn gọi là Tây phương tịnh độ, thế giới Cực lạc.
Tư tưởng cầu sanh về thế giới Cực lạc của Phật A-di-đà là tiêu biểu của tông Tịnh độ. Tư tưởng này tuy có từ thời xa xưa tại Ấn Độ nhưng trong lịch sử ghi lại, sau khi đức Phật nhập diệt khoảng 900 năm, Bồ-tát Thế Thân soạn luận Vãng
sanh tịnh độ, rồi các vị luận sư Mã Minh, Long Thọ trình bày ý nghĩa cương yếu của 3 bộ kinh Vô lượng thọ, Quán vô lượng thọ Phật, và kinh A-di-đà Phật, thì tông Tịnh độ bắt đầu hình thành, rồi tư tưởng này tiếp tục mở ra một thời đại mới tại đất Trung Hoa, khi ngài Bồ-đề-lưu-chi truyền dạy kinh Quán vô lượng thọ cho ngài Đàm Loan vào năm đầu niên hiệu Vĩnh bình, thời Bắc Ngụy (508). Song, người hoằng dương giáo lý Tịnh độ mạnh nhất là ngài Tuệ Viễn đời Đông Tấn (đầu thế kỷ thứ V), ngài kết Bạch liên xã ở Lô Sơn, cùng mọi người chuyên tu tam-muội niệm Phật, theo yếu chỉ kinh Bát-chu tam-muội. Tông phong Tịnh độ lại hưng thịnh theo dòng chảy thời gian qua các thời Đường, Tống, Nguyên, Minh, Thanh, và đến đầu năm Dân quốc. Còn tại Việt Nam, từ câu chuyện ngài Không Lộ tạo tượng Di-đà bằng đồng ở chùa Quỳnh Lâm và năm 1057, một lang tướng thời Lý Thánh Tông tạc tượng Phật Di-đà tại núi Lạn Kha, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh cũng đánh dấu được giáo lý Tịnh độ có mặt tại Việt Nam khoảng giữa thế kỷ thứ XI.
Tông Tịnh độ là một tông giáo triết học, pháp môn hành trì thực tiễn, không theo học thuyết lý luận. Học giả Phật học Nhật Bản Junjiro Takakusu (Cao Nam Thuận Thứ Lang, 1866-1945) chứng minh tư tưởng Di-đà là phù hợp với Phật tính trong tác phẩm “Tinh hoa triết học Phật giáo” của ông: Nếu bạn loại bỏ tất cả những đặc tính ngoại tại của đức Phật Thích-ca Mâu-ni (đức Phật lịch sử) và tất cả những cơ duyên trong đời sống của Ngài ở Ấn Độ, thì bạn sẽ tìm thấy một vị Phật lý tưởng phù hợp với sự giác ngộ viên mãn của Ngài. Nói cách chính xác hơn, nếu chúng ta mô tả một vị Phật dựa trên căn bản giác ngộ viên mãn, chúng ta sẽ đi đến một lý tưởng về Phật, nghĩa là đức Phật của Ánh sáng vô hạn (Vô lượng quang) và Tuổi thọ vô hạn (Vô lượng thọ). Khi lý
tưởng về niết-bàn, vốn là phi không gian phi thời gian, bất sinh, bất diệt, bất động, được thể hiện, thì đấy chính là Vô hay Vô lượng (A-di-đà, Amita hay Amitabhā). Sự mô tả về cõi Cực lạc, ý nghĩa Vô lượng quang, Vô lượng thọ và nhân cách giác ngộ của trí tuệ, từ bi vô cùng tận, tất cả chỉ giản dị là những giải thích về “Vô lượng”.
Ngài Long Thọ (Nāgārjuna, khoảng 150-250 TL) cũng cả quyết trong Thập trụ tì-bà-sa luận quyển 5, phẩm 9 “Dị hành” (Dễ hành), tạng Đại chánh tập 26: Dựa vào kinh điển giáo pháp đã dạy, những ai tích lũy huân tu các công đức, đoạn trừ mê lầm chứng đạt chân lý, tu nhân đắc quả ở cõi này thì đều thuộc về con đường khó hành (nan hành đạo). Còn những ai nương theo pháp môn niệm Phật, cầu vãng sanh Tịnh độ, nương thần lực của Phật, thành tựu quả vị Chánh giác ở cõi kia thì thuộc về con đường dễ hành (dị hành đạo). Như vậy, trong các tông môn, ngoài tông Tịnh độ thì các tông môn khác đều thuộc về pháp môn khó hành.
Tinh hoa tôn giáo là đời sống chứ không phải triết lý; lời Tựa chỉ là câu chuyện dẫn nhập bằng ngôn từ hữu hạn ước lệ, độc giả có thể tham cứu tiếp trong phần nội dung dịch phẩm và thể nghiệm giáo lý Tịnh độ qua đời sống thực của chính mình.
Trong tác phẩm này gồm nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu Phật học, Ban biên tập (Đài Loan) bộ Hiện đại Phật giáo học thuật tùng san đã sưu tập từ năm 1911 hay trước đó nữa; tính đến nay đã hơn 100 năm, do vậy mà có những đoạn thấy không thích hợp với đời sống hiện nay hay đối với xã hội Việt Nam bây giờ, Ban biên tập chúng tôi xin phép lược dịch, và có một số bài nội dung trùng lặp, chúng tôi đã chọn lựa, chỉ giữ lại những bài có tính chất nghiên cứu sâu sắc; đồng thời bỏ bớt nội dung mang nặng hình thức tín ngưỡng cúng kính, lễ bái dân gian...
Để tiếp nối công trình dở dang của thầy Quảng Hạnh, chúng tôi đã nhờ đại đức Thích Hoằng Trí dịch giúp bài cuối cùng, coi như dịch phẩm hoàn thành với bao khó khăn như đường đạo đầy thử thách mà thầy Quảng Hạnh đã trọn vẹn đi qua. Ban biên tập Pháp tạng Phật giáo Việt Nam xin gởi đến quý độc giả xa gần một dịch phẩm hoàn thiện trong tương đối, hơi muộn màng mà ý tình muốn người đọc cảm rằng, thầy Quảng Hạnh ra đi là để trở lại, trở lại tiếp tục kiến thiết Tịnh độ nhân gian mà bản hoài của thầy chưa thực hiện xong.
“Hư không hữu tận, ngã nguyện vô cùng”.
Nha Trang, Long Sơn Tự.
Pl. 2556, năm Nhâm thìn, Mạnh hạ
Ban phiên dịch
Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam