Bồ-tát vì lòng thương giáo hóa cứu độ chúng sanh mà cư trú, chứ những sinh vật, như muỗi ở trong cống rãnh, giòi ở trong phân dơ, con giun ở trong đường ruột, những loài vi trùng ở trong máu mủ, đều là do tâm ô trược mà sinh ra.
Vì thế mà chư Tổ nói: “Nghiệp không nặng không sanh Ta-bà”,[15] đó là nghĩa tâm uế thì cõi uế. Ngược lại, người ở cõi này phát tâm niệm Phật, tâm từ uế chuyển sang tịnh, quốc độ cũng từ đó mà chuyển thành thanh tịnh; cộng thêm vào là nhờ Phật dùng nguyện lực ánh sáng từ bi tiếp dẫn, thì một lúc nào đó vô thường kết thúc báo thể đã chết, tâm ô uế ở cõi này chấm dứt, quốc độ dơ bẩn cũng không còn, tâm thanh tịnh nghiệp báo ở cõi kia được thay vào, Tịnh độ hiện rõ trong tự tánh, một lần cũng không đắm trước, lúc đó toàn bộ cảnh giới Cực lạc hiện ra. Đây là nghĩa tâm tịnh quốc độ tịnh.
IV. SỰ QUAN HỆ GIỮA THIỀN VÀ TỊNH ĐỘ
Từ đời Đường, Tùy trở về sau, Thiền tông và Tịnh độ tông hoàn toàn nằm trong thế trái ngược nhau, thậm chí chẳng khác gì như nước với lửa, không dung nạp lẫn nhau. Bằng chứng như lời Triệu Châu[16] nói:
“Ngay cả một chữ Phật ta cũng không muốn nghe”,[17] “Nếu lỡ miệng niệm Phật một tiếng, phải súc miệng đến ba ngày”.[18]
Chiếu theo Thiền môn quy củ, ai niệm Phật một tiếng thì bị phạt gánh nước rửa thiền đường. Họ còn có tư tưởng ngông
[15] Giác hổ tập 1, X62n1177, p205a11; Hám Sơn lão nhân mộng du tập 7, X73n1456, p505c21…
[16] Triệu Châu 趙州 (778-897): Thiền sư Trung Quốc, sống thời Đường, người làng Hác, Tào Châu (có thuyết nói Lâm Truy, Thanh Châu), pháp hiệu Tùng Thẩm.
[17] Phật tổ lịch đại thông tải 16, T49n2036, p632a24…
[18] Tỉnh am pháp sư ngữ lục 2, X62n1179, p252b04…
nghênh cho rằng đề hồ[19] mà đức Thích Tôn ban phát là độc dược. Đây chẳng phải là Thiền sư, họ không hiểu giáo nghĩa, không linh hoạt, coi ba kinh Tịnh độ chính từ kim khẩu của Phật nói ra là kẻ thù. Nếu xét dụng ý đó, thì không thể không sợ tâm các vị Thiền hòa tử[20] chưa được thuần thục, sự nhận xét suy tư còn sai lệch, dẫn đến cả hai (Thiền-Tịnh) đều không thành, gây đụng chạm, bài xích cái khác mình, giữ lại tông bổn riêng, động thái này khiến làm khổ tâm, bị coi như kẻ hẹp hòi, không thể xưng là tri kỷ Thiền môn.
Mãi cho đến đời Tống, Thiền sư Vĩnh Minh Diên Thọ, lấy tư cách là Tổ đời thứ ba tông Pháp nhãn, đả phá những lệ cũ một cách triệt để, và kiên quyết chính thức đề xướng Thiền- Tịnh song tu. Chính mình làm phép tắc, lại còn trước tác Tứ liệu giản dạy người tu Thiền và Tịnh. Đối với người tu Thiền không tu Tịnh độ, ngài nói: “Người nào tu Thiền mà không tu Tịnh độ, thì mười người sai đường hết chín, nếu âm cảnh xuất hiện, lúc đó như người mù để kẻ khác dẫn đi”.
Còn đối với người tu Tịnh độ, không tu Thiền, ngài nói:
“Người nào không tu thiền nhưng có tu Tịnh độ, thì muôn người tu muôn người thành, nhất định được diện kiến đức Phật Di-đà, lo gì không khai ngộ”.
Cuối cùng, ngài hiển nhiên tuyên dương Tịnh độ, xem nhẹ Thiền tông, đó cũng là lời nói chơn thật, đúng như vậy. Chừng ấy cũng đủ thấy được kiến thức của ngài hoàn toàn lấy Phật pháp làm lập trường, kiến thức đó rộng lớn thênh thang, không có dính dáng gì đến nhận thức vụn vặt của tông
[19] Đề hồ 醍醐: Skt. sarpi-maṇḍa, Pāli: sappi-maṇḍa, chất dinh dưỡng tinh chế từ sữa bò.
[20] Thiền hòa tử 禪和子: hay gọi Thiền hòa, tức chỉ cho Thiền sư.
phái. Bởi vì sự học vấn, đạo đức của ngài rất được người đương thời mến phục, không có một ai phản đối; vả lại Tăng chúng học Thiền cũng nối gót thực hành thêm pháp niệm Phật, lấy vãng sanh làm phép tắc và phản đối một cách kịch liệt về những tư tưởng mà một số người đã làm trước đây. Về sau có các vị đại Thiền sư như: Sở Thạch, Trung Phong, Thiền Như, Hám Sơn, Triệt Ngộ… tất cả đều tu cả Thiền và Tịnh. Mãi cho đến ngày hôm nay pháp môn đó trở thành thời khóa sớm tối của Phật môn và đạo tràng có Thiền, có Tịnh, tạo thành một dòng chảy Thiền-Tịnh. Chuyển hóa tư tưởng chấp vãng sanh cứng như khối băng trở thành dòng sữa ngọt. Công đức của Thiền sư Vĩnh Minh thật to lớn.
Người đời nghe nói pháp Tịnh độ là từ hữu môn (có cửa) mà vào đạo; pháp Thiền là từ vô môn (không cửa) mà vào. Do đó, họ mới cho Tịnh là hữu, còn Thiền là vô. Nếu hiểu như thế thì thật sai lầm lớn, hiểu ý nghĩa của chữ “nhập” (vào) một cách sơ sài, từ đó sanh ra nhận thức sai lệch. Như hai anh chàng A và B, cùng đi đến một công viên ở trong thành. A đi từ cửa Đông, B đi từ cửa Tây, xét hướng đi của hai người hoàn toàn trái ngược nhau, nhưng kết quả đều là đến công viên. Như thế thì không thể cho rằng, họ từ hai cửa Đông, Tây vào mà kết luận A là Đông, B là Tây. Mục đích của người học đạo chính là rõ tâm thấy tánh, triệt ngộ bản thể xưa nay. Thiền là vạn pháp đều không, khi vạn pháp đã không, thì tự thấy được chân thể, nhân đó mới bắt đầu một mình một đao xông vào, không có vạn pháp nên mới nói từ vô môn mà vào.
Còn Tịnh trước hết là tóm thâu vạn niệm thành một niệm, sau đó lại từ một niệm quán sát chỗ sanh khởi ấy, tất cả đều từ một niệm mà chuyển hóa. Như thế tức là liễu ngộ được chân
như, lập tức thấy rõ tự thể của một pháp cũng không sanh. Bởi vì, trước còn có niệm cho nên mới nói là từ hữu môn mà vào. Kỳ thật cả hai tuy khác đường nhưng cùng về một hướng và gặp nhau tại một chỗ; đó chính là nghĩa, từ nơi pháp giới này mà ra, rồi cũng về với pháp giới này. Người tu Tịnh độ, quan trọng nhất là nếu không có khả năng chuyển hóa một niệm này thì từ đầu cho đến cuối chỉ ôm ấp ông Phật ở bên ngoài, không thấy được Phật của tự tánh, như vậy làm sao có thể mở toang bảo tạng của chính mình? Làm sao ngồi đạo tràng khắp cả mười phương đây?
Thiền môn vì tôn sùng kiến tánh nên mới bài xích niệm Phật, do vậy mới lưu lại một bài kệ:
“Một câu niệm Phật Di-đà,
luống công nhọc sức đã tròn năm mươi,
khác chi đào đất tìm trời,
làm sao thấy được trời xanh nơi này?
Hôm nay dù có Chân tâm,
cũng tiêu tan hết được gì công phu.
Khách thuyền neo bến xa xa,
Nửa đêm thức giấc tiếng chuông cửa chùa”.[21]
Ý của hai câu đầu nói rằng: Suốt 50 năm niệm Phật Di-đà, có lúc lấy bỏ, có lúc thích, chán, chấp trước vào việc thấy Phật thấy pháp, với tâm ham muốn tu pháp hữu vi, nếu như muốn thấy được Chân tánh của chính mình, ngộ tôn chỉ Vô sanh thì chẳng khác nào đào đất tìm trời, nhất định không thể được.
[21] Nguyên văn bài thơ: Nhất cú Di-đà ngũ thập niên, phân minh quật địa thảo thanh thiên, nhi kim hảo cá chân tiêu tức, dạ bán chung thanh đáo khách thuyền. 一句彌陀五十年, 分明掘地討青天, 而今好箇(個)真消息, 夜半鐘聲到客船. (Tịnh độ toàn thư 2, X62n1176, p171c07…).
Hai câu sau nói rằng: Hiện tại dù có tâm chân chánh cũng bị tiêu tan hết. Nửa đêm nghe tiếng chuông, vẳng đến thuyền khách, là lời thơ xưa đã nói. Lời thơ này vốn là mượn một câu trong bài thơ Dạ bạc Cô Tô của người xưa, toàn bài thơ:
“Nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên,
Giang phong ngư hỏa đối sầu miên,
Cô Tô thành ngoại Hàn San tự,
dạ bán chung thanh đáo khách thuyền”.[22]
Tiếng chuông là thanh trần của sáu trần. Tai khách là nhĩ căn của sáu căn. Thanh trần và nhĩ căn đều là vật chất. Trung gian lại có nhĩ thức của lục thức, lúc đó mới có cảm giác thật sự, có đối tượng mới có thể nghe. Nhĩ thức có khả năng lắng nghe, ý thức có khả năng thông tri (liễu biệt), ý thức về chủ thể nhận thức và đối tượng nhận thức, đó gọi là A-lại-da của tổng thể thức. Có A-lại-da thì có cội gốc tự tánh chơn như của đối tượng. Một khi ngộ đến nguồn gốc tự tánh của chính mình và thấy rõ bản lai diệu mục, thì biết được mọi vật cũng đều không, dù đó là nhĩ căn, thanh trần cho đến nhĩ thức, hoàn toàn đều là pháp vọng khởi. Từ xưa đến nay lưu chuyển trong vòng sanh tử đều do mê một tánh mà thành tám thức, xoay chuyển biển giác trở thành sóng tình, nhân đó mà vọng thấy căn thân khí giới, sanh ra mọi pháp, thắt dây để tự trói mình. Giờ thì tốt rồi, đây là tiếng chuông chùa xưa trong trẻo,
[22] Bài thơ Dạ bạc Cô Tô 夜泊姑蘇, còn có tên “Phong Kiều dạ bạc 楓橋夜泊” – Đêm đậu thuyền ở bến Phong Kiều. Đây là bài thơ nổi tiếng của Trương Kế, tác giả sống vào khoảng trước sau năm 756 - đời vua Đường Túc Tông. Nguyễn Hàm Ninh dịch: Trăng tà chiếc quạ kêu sương; Lửa chài cây bến sầu vương giấc hồ; Thuyền ai đậu bến Cô Tô; Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn San. 月落烏啼霜滿天, 江楓漁火對愁眠, 姑蘇城外寒山寺, 夜半鐘聲到客船.
làm chấn động đến tận đáy lòng, trong khoảng thời gian rất ngắn, lớn tiếng cười vang, trong hội đưa hoa mỉm cười,[23] ngộ được ý chỉ. Đến lúc đó tìm tâm, tâm cũng không thể được; tìm cảnh, cảnh cũng không thể được. Việc lớn đã rõ như cha mẹ đã khuất. Nhĩ căn đã vậy, căn của đối tượng cũng thế. Nhưng từ một căn có thể ngộ đạo quy bổn, các căn khác cũng đồng thời quy bổn.
Đức Thích Tôn ngồi dưới cội Bồ-đề, đêm nhìn thấy sao Mai mọc liền thành Chánh giác tối thượng, đây là từ nhãn căn quy bổn. Thiền sư Trí Nhàn[24] nghe miếng gạch văng chạm vào ống tre phát ra tiếng, bỗng nhiên đại ngộ. Đây là từ nhĩ căn quy bổn. Kinh Lăng-nghiêm[25] nói: hai vị Pháp vương tử Dược Vương và Dược Thượng nhân vì thường nếm vị thuốc nên ngộ được tông chỉ Vô sanh, đây là từ thiệt căn quy bổn. Có ai đã ngửi mùi hương Mộc tê[26] chưa? Tôi không giấu gì với mọi người, đây là từ tị căn quy bổn. Thiền sư Thiên Huệ Triệt đang đi, bị va đầu vào trụ, đau điếng tỉnh ngộ, đây là từ thân căn quy bổn. Thiền môn dạy người nên quán xem chỗ một niệm sanh khởi, còn Tịnh tông dạy người niệm Phật là ai? Đây là từ ý căn quy bổn. Sáu căn tuy khác nhau, nhưng căn
[23] Hán: Niêm hoa vi tiếu 拈花微笑, nói về sự tích đức Phật đưa cành hoa sen trước đại chúng, tôn giả Ca-diếp nhân đó tỏ ngộ mỉm cười.
[24] Trí Nhàn (810-898), Thiền Tăng thời Đường, họ Cao, tự Ngộ Chi người Thanh Châu (Ích Đô, Sơn Đông) Trung Quốc. Sư tính tình thông minh lanh lẹ, song ở chỗ Bách Trượng Hoài Hải tham thiền không thành. Lại tham yết Quy Sơn Linh Hựu cũng không khế hợp, buồn khóc giã từ Quy Sơn. Một hôm nhân ném miếng gạch văng vào khóm trúc kêu lên một tiếng “cốc”, bỗng nhiên sư tỉnh ngộ huyền chỉ Quy Sơn.
[25] Kinh Lăng-nghiêm 5, T19n945, p125c29.
[26] Mộc tê 木犀: hay gọi cây hoa quế, tên khoa học Osmanthus Fragrans Lour; cây này sinh trưởng ở phía Tây nam Trung Quốc, người ta thường dùng chế hương liệu và làm thuốc.
bản chỉ là một. Một căn đã chuyển thì sáu căn đều giải thoát. Chẳng qua người xưa từ ý căn ngộ đạo rất nhiều, là do ý căn lanh lẹ hơn hết. Kế đến là nhãn, nhĩ nhiều hơn so với tị, thiệt, thân. Xét về nguyên nhân của nó thì nhãn, nhĩ có khả năng lìa căn thủ cảnh (nắm bắt cảnh), cơ hội nhiều hơn so với tị, thiệt, thân. Tị, thiệt, thân thì cần phải hợp căn mới thủ cảnh, do vậy cần phải đợi ngoại trần tác động vào căn mới sanh cảm giác nên cơ hội ít hơn. Trong Bát thức quy củ tụng có nói: “Hợp tam ly nhị”[27] là ý này.
Nhưng người đời từ sáng cho đến tối, các căn lúc nào cũng tiếp xúc với cảnh trần, cuối cùng người giác ngộ là ai? Nếu như không lấy điểm giáo lý này để phá mê tình thì trời người trong ba cõi đều bị trôi lăn trong đêm tối, gánh chịu bao nhiêu nỗi khổ; do vậy ân đức của Phật không thể không báo đáp. Bài kệ trước, nếu nói theo Thiền tông thì đích thật quá hay, tôi càng thêm khâm phục, một tí cũng không dám phê bình, nhưng nếu nói cao dược của mình linh nghiệm, còn cao dược người khác không linh nghiệm, thì đó là nhận thức sai lầm. Huống nữa là trong môn Tịnh độ, các vị đại Bồ-tát: Đại Thế Chí, Văn-thù, Phổ Hiền, Mã Minh, Long Thọ, Thế Thân…, cùng với các vị đại sư: Tuệ Viễn, Diên Thọ, Châu Hoành, Tông Di, Thanh Liễu, Minh Bổn, Duy Tắc, Phạm Kỳ, Ngẫu Ích, Tiệt Lưu, Tĩnh Am, Ấn Quang… đâu có dại dột gì mà đi đào đất tìm trời? Chẳng qua là dụng ý của bài kệ kia khích lệ kiến tánh. Chúng tôi lấy đó làm trang nghiêm cho chính mình, và làm thanh tịnh cho bạn hữu. Nếu như tông
[27] Bát thức qui củ bổ chú 1, T45n1865, p469c22: “Hợp tam, ly nhị quán trần thế”, ở đây nói hai thức nhãn, nhĩ (mắt, tai) lìa trung gian nắm bắt cảnh. Ba thức tị, thiệt, thân (mũi, lưỡi, thân) hợp trung gian nắm bắt cảnh. Quán là mắt nhìn… thuộc chủ thể nhận thức (kiến phần); trần (cảnh) là đối tượng nhận thức (tướng phần) của năm thức và tâm sở…
khác không thấy tánh, thì không đạt được gì. Còn tông Tịnh độ thấy tánh càng tốt, không thấy tánh cũng được vãng sanh. Một khi đã sanh về nước Cực lạc, tuy phẩm vị không cao, trí tuệ thấp kém, nhưng kinh A-di-đà có nói:
“Tuổi thọ của đức Phật ấy và nhân dân ở cõi đó vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp”.
A-tăng-kỳ dịch là không thể đếm được, bằng với một ngàn vạn… (8 chữ vạn) triệu kiếp. Kinh còn nói tiếp: “Chúng sanh được sanh vào cõi nước Cực lạc đều là A-bệ-bạt-trí”.
A-bệ-bạt-trí dịch là Bất thoái chuyển. Nếu hợp cả hai ý này lại cho chúng ta thấy, tuổi thọ đã không đếm được, công phu lại càng tiến lên, không còn thối lui, tức là tiến đến thành Phật, chẳng qua là trải qua ba a-tăng-kỳ kiếp mới hiểu rõ việc này, huống nữa là thấy tánh. Cho nên sau khi chết được vãng sanh, khi ấy thấy tánh hay không thấy tánh và tương lai sanh vào phẩm vị cao hay thấp đều không phải là vấn đề sở tại nữa. Đã không phải là vấn đề sở tại nữa thì cần gì ra sức gượng ép cần cầu, đào đất tìm trời, dù đào sâu xuống bao nhiêu, cũng không trở ngại gì, không bao lâu nữa nhất định sẽ đến sống ở nước Phật an lạc, lúc đó chẳng có liên hệ gì đến việc bao nhiêu năm thấy đạo?
Từ ngài Vĩnh Minh trở về sau, các vị trong Thiền môn, hầu như đều bắt chước theo phương thức của bà già,[28] niệm thầm và niệm ra tiếng. Các vị ấy không chỉ thay đổi về thái độ xem thường người niệm Phật, mà chính bản thân mình còn áp dụng phương pháp đó. Tông Pháp nhãn từ ngài Vĩnh Minh trở về sau, tất cả đều thay đổi thành đạo tràng niệm Phật, đó là sự hành trì đi ngược tông tự (tức thiền mà niệm Phật). Tôi
[28] Xem chuyện ngài Châu Hoành, tr. 104.
biết rõ, Vân môn sơn[29] là chi phái của Lục Tổ, là cái nôi của tông Vân môn, một trong năm ngọn đèn của Ngũ gia,[30] mới xuất bản tập Vân môn sơn chí, nội dung có nói đến pháp ngữ của đại sư Hư Vân giảng về Thiền tông hiện đại; tôi muốn đọc thử bài pháp ngữ của đại sư Thiền tông này, nên mua một tập để xem. Khi mới lật ra xem thấy pháp yếu khai thị, cảnh ngữ của đại sư, tôi rất vừa lòng và cảm nhận ngài là bậc xứng đáng được Phương nam ký thác Phật pháp. Nhưng thấy bức ảnh Tổ sư Vân Môn in đầu tập, ngài đeo một dây chuỗi trên ngực, và một tấm ảnh nửa thân hình bầu dục, cũng ngài Vân Môn với tư thế ngồi, hai tay lần chuỗi đang niệm Phật. Lại tấm hình thứ ba chụp toàn thân kiểu hình vuông, cũng thấy tay đang lần chuỗi nhắm mắt ngồi yên lặng. Việc này ẩn ý là điềm tốt cho Thiền-Tịnh hợp lưu. Điều đặc biệt hơn là khi tôi lật đến trang cuối cùng, có một bài thơ của ngài Vân Môn viết tặng cư sĩ Tiêu Tuyết Thương:
Trong tâm luôn niệm Di-đà,
hoa sen bốn sắc nở ra thành bờ.
Đất lành bảy báu không nhơ,
thân này là cuối chẳng chờ tới lui.
Bạn hiền đồng chứng quả vui,
dự vào Phật, Thánh cùng xuôi theo dòng.
Ông nên tỉnh giấc, tỏ lòng,
bước lên bờ giác, ngồi trong thuyền từ.
[29] Vân môn sơn 雲門山: tên núi ở phía Đông bắc huyện Khúc Giang, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Do ngài Vân Môn Văn Yển, Tổ khai sáng tông Vân môn trụ ở đây, gọi Vân môn sơn tức chỉ tông Vân môn.
[30] Ngũ gia 五家: chỉ cho năm phái Thiền tông phương Nam (Trung Quốc), tông Qui ngưỡng, Lâm tế, Tào động, Vân môn và Pháp nhãn.
Khi đọc xong, tôi không nhịn được cười, một tập Vân môn sơn chí, từ đầu đến cuối đều đậm sắc màu Tịnh độ, một vị Thiền sư danh tiếng chấn động khắp cả trong và ngoài nước, cuối cùng công khai niệm Phật, tuyên dương Tịnh độ. Điều này e rằng không phải việc ngài ấp ủ, mà là việc cương quyết phải làm. Từ đó càng thấy rõ lòng chân thành vô ngã rỗng suốt của ngài, người bình thường không thể làm được. Bởi vì Tịnh độ là Tịnh độ, không chỉ riêng gì bà già được lợi ích, mà ngay cả Thiền sư nổi tiếng một thời cũng coi trọng. Ngài dám làm như vậy, là có lý do của ngài. Giả sử như rơi vào đời tượng pháp, tông phong không ai kế thừa, không ai đoái hoài tới, thử hỏi lí do đó vì sao? Xin các vị minh đạt nhiệt tình suy xét!
Đại sư Liên Trì viết Di-đà kinh sớ sao, lời mở đầu là hai đoạn văn, nêu tự tánh Di-đà và kinh Di-đà, lời văn rằng: “Sáng tỏ thấu suốt, vắng lặng thường hằng, chẳng dơ chẳng sạch, không quay lưng không hướng đến, chân thể thật cao cả, không dễ tư duy được, chỉ đó mới là tự tánh ư?[31]... Vẩn đục mà trong sạch, quay lại mà hướng tới, vượt ra ba nhưng chỉ ở một niệm, vài lời ngang bằng với chư Thánh, diệu dụng lắm thay! Thật không thể nghĩ bàn thấu được, điều này chỉ có Phật nói trong kinh Di-đà ư?[32]
Đây là lấy tự tánh làm thể, niệm Phật làm dụng, chỉ bày rõ ràng. Tác dụng của niệm Phật, có khả năng khiến cho người vẩn đục trở thành thanh tịnh, người bỏ đạo hướng về với đạo. Lại nói tiếp: “Niệm không chơn niệm, sanh nhập vô sanh, niệm Phật tức là niệm tâm, sanh đến nước kia mà không lìa cõi này, tâm Phật chúng sanh nhất thể, không nên vướng lại
[31] A-di-đà kinh sớ sao 1, X22n424, p604a12.
hai bên, hay giữa dòng”.[33] Những lời nói này, rõ ràng đều mang ý nghĩa phát huy tự tánh Di-đà, duy tâm Tịnh độ, hoàn toàn đem Thiền nhập Tịnh, đem lý Thiền để giải thích pháp môn niệm Phật, chỉ có như vậy mới “gãi trúng chỗ ngứa”. Đây chứng cứ Thiền-Tịnh hợp lưu có hiệu lực nhất.
Tôi tu cả Thiền lẫn Tịnh, không phải muốn như hổ mọc thêm sừng nhưng vì sau khi nghiên cứu, tôi biết hai môn Thiền, Tịnh giống như hoa cúc mùa thu, hoa lan mùa xuân, cả hai đều tuyệt đẹp, cho nên lấy cả hai không bỏ, chỉ có việc là tu cả hai cho tốt mà thôi!
Có người hỏi:
Người tu Thiền cần không tướng, không tâm tuyệt đối, tu Tịnh phải có tướng có tâm tuyệt đối, như vậy thì phải dung hợp hai pháp này như thế nào?
Trả lời:
Niệm Phật đến khi nào nhất tâm bất loạn thì đó là thiền định; tham thiền đến khi nào thấu triệt thấy được tự tánh, thì đó là Tịnh độ. Như vậy là thông suốt được hai pháp này. Trong lúc ta niệm có sự quán chiếu, là trong cái có tướng lại không tướng, trong không tâm lại có tâm. Đây là lấy Tịnh dung hợp Thiền, vãng sanh Tịnh độ cực lạc. Trong quán chiếu, ta có niệm đó là trong cái không tướng lại có tướng, trong không tâm lại có tâm. Đây là lấy Thiền dung hợp Tịnh, vãng sanh về Tịnh độ tự tánh. Mình vừa niệm vừa quán chiếu, vừa quán chiếu vừa niệm. Như vậy vừa có tướng vừa không tướng, vừa có tâm, vừa không tâm. Đây là Thiền-Tịnh dung nhiếp nhau, sanh vào trong cõi tự tánh lại có Cực lạc Tịnh độ. Cực lạc Tịnh độ và tự tánh Tịnh độ đều ở trong một tâm, hiện tại bất
khả đắc, không có một pháp sở hữu nào, tánh tướng đều không, cho nên nói Thiền-Tịnh đến đi đều là giả danh, hết thảy thành hý luận.
Hỏi: Bà già cũng sanh, cư sĩ cũng sanh vậy có gì là không giống nhau?
Trả lời: Bà già chỉ biết sanh về thế giới Cực lạc, còn tôi lại biết sâu sắc hơn là Cực lạc ở trong tự tánh, không có khứ lai sanh tử. Đây là điểm không giống nhau. Ngoài ra, tôi còn khuyến khích người khác niệm Phật. Kinh giáo và giới luật cũng khá quan trọng, không thể xem thường. Hành giả phải trọn đời giữ năm giới (người xuất gia tự có giới luật riêng), có thể tùy duyên tham cứu (giới luật) trong kinh, luận, như thế mới phù hợp với người Phật tử có hạnh chân chánh. Người xưa vì cầu sự giác ngộ mà phải lặn lội ngàn dặm tìm thầy, xả thân cầu pháp, nếu gặp danh sư, thường theo hầu đến hai ba mươi năm, còn chưa nghe được pháp yếu.
Ngày nay, từ trên văn tự, từ nơi tri thức, ngộ được chân lý, nên khởi tâm tôn trọng, sanh khởi tưởng khó gặp. Không những thế mà còn vì báo ân đức Phật phải thực hành tài thí và pháp thí, tế độ chúng sanh, độ người cũng chính là độ mình. Bồ-tát lợi tha mới có thể thành Phật, nếu không phát tâm đại bi, thì không thể thành đạo Vô thượng. Cho nên, người tu hành nếu không phát đại tâm, tuy có thể phá sạch Kiến-Tư hoặc (Kiến hoặc, Tư hoặc) trong ba cõi, chứng quả A-la-hán, rốt cuộc cũng bị quở trách là kẻ tiêu nha bại chủng, không thành pháp khí.[34]
Còn nếu như người có tư chất đần độn, ngoài phương pháp niệm Phật ra, họ không đủ tri thức để xem kinh, thực hành bố
[34] Pháp khí 法器: người kham hành Phật đạo.