Tìm kinh sách
Vần A-Z:
Tịnh Độ Tông Khái Luận

Tịnh Độ Tông Khái Luận

Tác giả: Thích Quảng Hạnh. Dịch giả: Thích Quảng Hạnh. Năm xuất bản: 2013. Số trang: 568.

Chương 49: III. Quán Chiếu Tịnh Độ (Trang 460 - 462)

III. QUÁN CHIẾU TỊNH ĐỘ
Quán chiếu Tịnh độ là dùng cái tâm thanh tịnh tuyệt đối, với cái nhìn hiện thực mà quán pháp Tịnh độ, thấy thế gian này hoàn toàn tốt hay xấu, vừa ý hay không vừa ý? Thông thường lấy sự ham muốn làm tiêu chuẩn, hợp với ham muốn thì cho là tốt, không hợp thì cho là xấu. Ví dụ, khi chúng ta muốn về nhà, không may gặp trời mưa, lúc đó cho mưa là đáng ghét, nhưng nếu tách rời tâm ham muốn ra để quán thì mưa cũng là một thứ phong lưu. Bởi vì cái ham muốn của con người là vô hạn, mà thế gian không có một cái gì có thể làm cho thỏa mãn sự ham muốn được. Vì thế, nếu lấy sự ham muốn làm tiêu chuẩn thì thế gian không có cái gì thỏa mãn cả. Đời là tấn tuồng sân khấu khổ não, một khi lìa được sự ham muốn, tâm được thanh tịnh, sẽ nhìn thấy thế giới đổi mới, một thế giới tốt đẹp.
Nghệ thuật của Schopenhauer[7] có luận rằng: Xây dựng một thế giới tốt đẹp cần phải có hai điều kiện:
Thứ nhất là điều kiện chủ quan, tức là cắt đứt sự ham muốn, nhập vào trạng thái tĩnh quán, để quán chiếu. Như cách vẽ của Tuyết Chu,[8] ông cho rằng khi quán chiếu giá trị đích thực của thẩm mỹ là phải lìa thiệt hơn của chính mình, thì vẻ đẹp mới bộc lộ hết được. Còn như thấy bức tranh chỉ nghĩ giá trị là 10.000, hay là 15.000, thì nó chỉ là một thương phẩm, như vậy không còn gì đẹp nữa. Cũng như từng thửa ruộng lúa chín nhấp nhô theo gió, từng đợt sóng vàng óng, thi nhân
 

[7] Schopenhauer (1788-1860): là triết học gia người Đức, nổi tiếng nhất với tác phẩm “The World as Will and Representation” (Thế giới như là ý chí và biểu tượng).
[8] Tuyết Chu 雪舟 (Sesshū, 1420-1506): còn gọi là Tuyết Chu Đẳng Thương, là họa gia tài ba của Nhật Bản.
 
nhìn ra cảnh tượng diễm tuyệt; còn địa chủ thì tính đến việc thâu hoạch trúng mùa trong năm nay, nên không thể thấy những làn sóng lúa chín vàng óng. Nếu không lìa tính toán thiệt hơn thì không bao giờ thấy thế giới này tốt đẹp được.
Thứ hai là điều kiện khách quan, như vẻ đẹp về một vật gì đó là phải biểu hiện được lí tính nét đẹp vĩnh viễn. Ví như phương thức vẽ chim sẻ của Trúc Nội Tê Phụng,[9] ông vẽ chim sẻ không như bình thường, mà đặt nặng tính cách cái mạnh, nét đẹp của nó tức là ý niệm lí tính. Dù là một nhiếp ảnh gia cũng không tài nào chụp hết được cái đẹp của con chim sẻ mà Tê phụng đã miêu tả trong tranh của ông, chúng ta phải nhận biết cái đẹp của con chim sẻ là xuất phát từ ý tưởng bên trong của người vẽ mới bộc lộ ra bên ngoài được. Nếu hội họa và điêu khắc không biểu hiện được tính cách giá trị vĩnh viễn của tác phẩm thì không thể gọi là mỹ thuật. Như vậy chỉ có loại nghệ thuật hội họa này, chúng ta mới chợt quên đi tính toán hơn thiệt để quán chiếu cái đẹp của nó. Đây chính là thú vị nghệ thuật triết học của Schopenhauer. Tịnh độ quan của Phật giáo cũng có phương diện này, tôi gọi đó là quán chiếu Tịnh độ. Trong Phật giáo nếu lấy sự ham muốn vĩnh viễn không được vừa lòng làm lập trường, thì thế giới này quả thật là thế giới khổ đau.
Nhưng nếu tách rời tính toán của cá nhân để quán sát, thì thế giới này tự phóng ánh sáng. Kinh Duy-ma đã đưa ra nghi vấn đối với thế giới này đã được đức Phật xác quyết, vậy cớ gì bị ô uế? Câu trả lời rằng: Đó là do tâm ông ô uế mà thôi.[10] Nếu
 

[9] Trúc Nội Tê Phụng 竹内栖鳳 (Takeuchi Seihō, 1864-1942): danh họa Nhật Bản.
[10] Kinh Duy-ma-cật sở thuyết 1, T14n475, p538c06: Bấy giờ, nương oai thần của Phật, Xá-lợi-phất chợt nghĩ: “Khi tâm của Bồ-tát thanh tịnh thì
 
tâm xa lìa, không còn ham muốn nhiều, thì như câu nói hay “Khi tâm thanh tịnh, quốc độ cũng thanh tịnh”.
Đối với một đóa hoa nhỏ, chúng ta không thưởng thức được vẻ đẹp đặc biệt của nó, nhưng từ thiên nhiên, thi nhân quán sát đóa hoa, thấy nó chứa đựng bao nhiêu vẻ đẹp tràn đầy trong ánh mắt. Như thi nhân pháp sư Tây Hành[11] và thi sĩ Ba Tiêu,[12] quán sát tất cả bằng lập trường không ham muốn (vô dục), cho nên những gì thấy nghe đều là nghệ thuật, mỹ thuật. Trời mưa, nếu nghĩ trời hôm nay không đẹp, thì cái đẹp của mưa không thấy được. Tuyết rơi, nếu cho rằng lạnh không thích, thì không tận hưởng được cái đẹp của tuyết. Nếu lìa tính toán thiệt hơn của chính mình để quán sát nó, thì mưa hay tuyết rơi đều đẹp mắt cả.
Đây chính là quán chiếu Tịnh độ đã được Phật giáo trình bày. Thế giới Liên hoa tạng trong kinh Hoa nghiêm chính là tiêu bản ấy.
Đại nạn hỏa hoạn cũng vậy, nếu nhìn ngọn lửa thiêu đốt mà lìa bỏ tâm niệm thiệt hơn, còn mất thì nó cũng có vẻ đẹp trang nghiêm của nó. Nhìn ngọn lửa dữ thiêu đốt mọi thứ trong căn nhà như sách vở, đồ vật…, ai cũng kinh khiếp,
 

quốc độ Phật thanh tịnh. Vậy tâm của đức Thế Tôn nguyên lai khi còn là Bồ-tát há không thanh tịnh sao mà quốc độ Phật này chẳng hề thanh tịnh?”… Phật nói: “Này Xá-lợi-phất, do bởi tội của chúng sanh nên không thấy vẻ trang nghiêm thanh tịnh của quốc độ Phật; đó không phải do lỗi của Như Lai. Xá-lợi-phất, cõi đất của Ta thanh tịnh nhưng ông không nhận ra đấy thôi”.
[11] Tây Hành (1118-1190): Tăng ca Nhật Bản (Tăng sĩ chuyên sáng tác ca vịnh và hát), tên Tả Đẳng, pháp hiệu Viên Vị. Sư không thuộc tông phái nào, sống đời đạm bạc, thong dong, coi ngâm thơ, ca vịnh là cảnh giới tôn giáo của mình cư ngụ.
[12] Ba Tiêu: Matsuo Bashō, 松尾笆焦 Tùng Vĩ Ba Tiêu, 1644-1694, thiền sư thi sĩ lỗi lạc của thời Edo (江戶) Nhật Bản.
 
/68
 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
🙏 Trợ Lý Phật Pháp AI »