Tìm kinh sách
Yết - Ma Yếu Chỉ
Tác giả: Giảng thuật: Thích Trí Thủ, Biên soạn:Tỳ-kheo Thích Đỗng Minh, Tỳ-kheo Thích Nguyên Chứng. Dịch giả: Thích Trí Thủ. Năm xuất bản: 2011. Số trang: 360.
Chương 8: 4. Các giai đoạn tiến hành của yết-ma (Trang 31 - 36)
4. CÁC GIAI ĐOẠN TIẾN HÀNH CỦA YẾT MA
Cũng như quá trình diễn tiến của nghiệp đạo, cũng vậy, có ba giai đoạn chủ yếu của yết-ma: gia hành của yết-ma, cũng gọi là tiền phương tiện; căn bản của yết-ma tức giai đoạn yết-ma thành tựu, và từ đó trở đi cho đến khi Tăng giải tán gọi là hậu khởi của yết-ma.
Như đã nói, bản chất của yết-ma là ngữ nghiệp, do đó tất cả ba giai đoạn của yết-ma đều lấy ngữ nghiệp làm cơ sở. Những lời được nói giữa Tăng, vì là những lời có tính chất cộng nghiệp, cần theo một qui tắc văn cú và văn mạch qui định sẵn, chứ không thể tùy tiện nói sao thì nói.
Như đã nói, bản chất của yết-ma là ngữ nghiệp, do đó tất cả ba giai đoạn của yết-ma đều lấy ngữ nghiệp làm cơ sở. Những lời được nói giữa Tăng, vì là những lời có tính chất cộng nghiệp, cần theo một qui tắc văn cú và văn mạch qui định sẵn, chứ không thể tùy tiện nói sao thì nói.
i. Tiền phương tiện
Gia hành hay tiền phương tiện của yết-ma bắt đầu sau khi các tỳ-kheo đã ổn định vị trí giữa Tăng, tập họp đúng theo nguyên lý căn bản là thanh tịnh và hòa hiệp.[38] Tất cả các loại yết-ma, từ đơn bạch cho đến bạch tứ, đều có tiền phương tiện giống nhau, với lời văn như sau: Một tỳ-kheo thượng tọa đại diện Tăng tác pháp yết-ma, bắt đầu hỏi; một tỳ-kheo khác, gọi là vị duy-na[39] của Tăng, đại diện Tăng trả lời; hỏi và trả lời lần lượt diễn ra như sau:
[38] Câu-xá 16 (Đại 29, tr.86a): «Thí dụ, khi một sa-di thọ tỳ-kheo. Từ khi được đưa vào giới thiệu giữa Tăng, cho đến tác yết-ma lần thứ hai xong; tất cả đều thuộc gia hành của nghiêp đạo.»
[39] Hán: duy na 維那. Bách Trượng thanh quy 4, «Chương
Vấn đáp 1:
Hỏi: Tăng đã họp chưa?
Đáp: Tăng đã họp.
Đáp: Tăng đã họp.
Vấn đáp 2:
Hỏi: Hòa hiệp không?
Đáp: Hòa hiệp.
Đáp: Hòa hiệp.
Vấn đáp 3:
Hỏi: Người chưa thọ cụ túc đã ra chưa?
Đáp: Đã ra (hoặc nói: Trong đây không có người chưa thọ cụ túc).
Đáp: Đã ra (hoặc nói: Trong đây không có người chưa thọ cụ túc).
Vấn đáp 4:
Hỏi: các tỳ-kheo không đến có thuyết dục [40] không?
Đáp: Không (nếu không có ai gởi dục. Có thì đáp
Đáp: Không (nếu không có ai gởi dục. Có thì đáp
Lưỡng tự» (Đại 48, tr.): «Duy na, là người giữ giềng mối (cương duy 綱維) của Tăng; điều hòa mọi khúc mắc...» Theo đây, duy là cương duy. Na là phiên âm tiếng Phạn: karma-dāna, người thọ sự của Tăng. Tứ phần hành sự sao, (Đại 40, tr.6b), dẫn Thập tụng: «Bấy giờ, trong Tăng phường, không có ai thông tri thời hạn, không ai báo giơ và đánh kiền chuỳ... Khi chúng ồn ào không có ai ngăn. Phật dạy lập Duy-na.»
[40] Tứ phần hành sự sao I (Đại 40, tr.9c), dẫn Ma-đắc-lặc-già: «Thế nào gọi là dục? Vui vẻ tùy hỷ đối với sự việc cần làm, cùng nhất trí với Tăng sự như pháp.» Cf. Thập tụng luật 56 (Đại 23, tr.415): «Dục, chỉ cho sự phát tâm... Đối với Tăng sự như pháp, tùy theo Tăng pháp mà gởi dục (dữ dục)... Pháp gởi dục; tỳ-kheo không đến, phải gởi dục... Thuyết dục; tỳ-kheo nhận sự gởi dục, phải đến trước Tăng trình sự gởi dục...» Hán: dữ dục 與欲. Pali: chandadāna, Mahāvagga, n.i. tr.121
là có và thuyết dục)
Vấn đáp 5:
Hỏi: Tăng nay hòa hiệp để làm gì?
Đáp: (nói Tăng sự) yết-ma.
Các vấn đáp trên có mục đích biểu hiện cụ thể sự thanh tịnh và hòa hiệp của Tăng qua ngữ nghiệp. Tăng có thanh tịnh và hòa hiệp thì căn bản nghiệp đạo của yết-ma mới có thể thành tựu.
Vấn đáp 1: Có mục đích xác nhận sự tập hợp của Tăng là đúng pháp. Tăng tập họp đúng pháp là Tăng túc số. Mỗi loại yết-ma đều có yêu cầu túc số tối thiểu nhất định, tương xứng với đối tượng của yết-ma. Vấn đề túc số Tăng sẽ được nói sau.
Vấn đáp 2: Xác nhận sự hòa hiệp của Tăng. Trong cùng một giới, nếu Tăng không được xác nhận là hòa hiệp thì yết-ma của Tăng bất thành.
Vấn đáp 3: Kiểm điểm thành phần của Tăng. Những người chưa thọ cụ túc, nghĩa là chưa đắc giới để thành tựu bản thể của tỳ-kheo, không phải là thành phần của Tăng không được tham dự yết-ma của Tăng.
Vấn đáp 4: Có một vài thay đổi tùy theo loại yết-ma. Như các yết-ma kết tiểu hay đại giới, không tỳ-kheo nào được vắng mặt dù bất cứ lý do nào, do đó hoàn toàn không cho phép thuyết dục và như vậy vấn đáp này được bỏ qua.[41] Trong trường hợp thuyết
Vấn đáp 5:
Hỏi: Tăng nay hòa hiệp để làm gì?
Đáp: (nói Tăng sự) yết-ma.
Các vấn đáp trên có mục đích biểu hiện cụ thể sự thanh tịnh và hòa hiệp của Tăng qua ngữ nghiệp. Tăng có thanh tịnh và hòa hiệp thì căn bản nghiệp đạo của yết-ma mới có thể thành tựu.
Vấn đáp 1: Có mục đích xác nhận sự tập hợp của Tăng là đúng pháp. Tăng tập họp đúng pháp là Tăng túc số. Mỗi loại yết-ma đều có yêu cầu túc số tối thiểu nhất định, tương xứng với đối tượng của yết-ma. Vấn đề túc số Tăng sẽ được nói sau.
Vấn đáp 2: Xác nhận sự hòa hiệp của Tăng. Trong cùng một giới, nếu Tăng không được xác nhận là hòa hiệp thì yết-ma của Tăng bất thành.
Vấn đáp 3: Kiểm điểm thành phần của Tăng. Những người chưa thọ cụ túc, nghĩa là chưa đắc giới để thành tựu bản thể của tỳ-kheo, không phải là thành phần của Tăng không được tham dự yết-ma của Tăng.
Vấn đáp 4: Có một vài thay đổi tùy theo loại yết-ma. Như các yết-ma kết tiểu hay đại giới, không tỳ-kheo nào được vắng mặt dù bất cứ lý do nào, do đó hoàn toàn không cho phép thuyết dục và như vậy vấn đáp này được bỏ qua.[41] Trong trường hợp thuyết
giới, các tỳ-kheo đang có mặt trong đại giới, nhưng có duyên sự chính đáng được phép không tập họp trong giới trường thuyết giới thì phải gởi dục và thanh tịnh. Gởi dục là gởi ý chí tùy thuận Tăng, sẽ chấp hành bất cứ một quyết định nào của Tăng. Và cũng phải báo cáo cho Tăng biết là đối với các học xứ của tỳ-kheo mình hoàn toàn thanh tịnh.[42] Như vậy, trong trường hợp tác pháp thuyết giới, vấn đáp này cần nói đủ như sau:
- Các tỳ-kheo không đến có thuyết dục và thanh tịnh không?
Nếu có thì đáp có, nếu không thì đáp không. Chi tiết của các việc này sẽ được nói rõ trong chương thuyết giới.[43]
- Có ai sai tỳ-kheo-ni đến thỉnh giáo giới hay không?
Cũng trường hợp tác pháp thuyết giới, vì theo điều Phật chế, tỳ-kheo-ni Tăng mỗi nửa tháng phải đến Tăng cầu thỉnh giáo thọ sư, là một trong Tám kỉnh pháp của tỳ-kheo-ni, do đó, sau vấn đáp 4, còn có thêm vấn đáp này nữa.
Vấn đáp 5: Xác định mục đích mà Tăng tập họp để tác pháp. Như nếu tập họp để thuyết giới, thì đáp là: yết-ma thuyết giới, nếu để kết đại giới thì đáp: yết-ma kết đại giới v.v…
- Các tỳ-kheo không đến có thuyết dục và thanh tịnh không?
Nếu có thì đáp có, nếu không thì đáp không. Chi tiết của các việc này sẽ được nói rõ trong chương thuyết giới.[43]
- Có ai sai tỳ-kheo-ni đến thỉnh giáo giới hay không?
Cũng trường hợp tác pháp thuyết giới, vì theo điều Phật chế, tỳ-kheo-ni Tăng mỗi nửa tháng phải đến Tăng cầu thỉnh giáo thọ sư, là một trong Tám kỉnh pháp của tỳ-kheo-ni, do đó, sau vấn đáp 4, còn có thêm vấn đáp này nữa.
Vấn đáp 5: Xác định mục đích mà Tăng tập họp để tác pháp. Như nếu tập họp để thuyết giới, thì đáp là: yết-ma thuyết giới, nếu để kết đại giới thì đáp: yết-ma kết đại giới v.v…
Trên đây là văn tiền phương tiện của yết-ma. Nhưng pháp thức yết-ma có đơn có kép khác nhau, do đó trong một lần tác pháp, có trường hợp chỉ có một tiền phương tiện cho nhiều tác pháp yết-ma, nhưng cũng có trường hợp phải có mỗi tiền phương tiện cho mỗi tác pháp yết-ma. Thí dụ trường hợp tự tứ hay thuyết giới. Trong trường hợp tự tứ, tác pháp chủ yếu là đơn bạch yết-ma. Nhưng vì Tăng đông, cần phải sai người hành xá-la hay hành trù[44] để kiểm điểm Tăng số, thì có thêm bạch nhị yết-ma để Tăng sai người hành xá-la. Hoặc cần có người nhận sự tự tứ của các tỳ-kheo, thì có thêm bạch nhị yết-ma để Tăng sai tỳ-kheo làm người nhận tự tứ. Tất cả các yết-ma này đều là gia hành của yết-ma tự tứ. Do đó, trong vấn đáp 5, câu trả lời vẫn phải nói là yết-ma tự tứ. Mặc dù tiếp theo đó bạch nhị Tăng sai tỳ-kheo hành trù hay nhận tự tứ rồi mới đến đơn bạch tác pháp tự tứ sau cùng. Như vậy, trong một lần tập Tăng, cùng một tiền phương tiện gồm vấn đáp 1, 2, 3, 4, mà tác pháp nhiều loại yết-ma, lời văn vấn đáp 5 thay đổi theo từng việc.
Trường hợp khác, như giải và kết đại giới hay tiểu giới. Sau khi tác tiền phương tiện để tác pháp yết-ma giải giới, lại cần có tiền phương tiện khác để yết-ma kết giới. Mặc dù thời gian của kết giới và giải giới
Trường hợp khác, như giải và kết đại giới hay tiểu giới. Sau khi tác tiền phương tiện để tác pháp yết-ma giải giới, lại cần có tiền phương tiện khác để yết-ma kết giới. Mặc dù thời gian của kết giới và giải giới
[44] Hán: hành trù 行籌, hay hành xá-la 行舍羅; Skt. śalāka-grāhaṇa (Pl. salāhagāha). Ngũ phần luật 18 (Đại 22, tr.123a): «Bố-tát... Có tỳ-kheo khách đến mà không biết. Phật dạy đếm số. Các tỳ-kheo đếm số, nhưng rồi quên. Phật dạy hành trù, dùng thẻ để đếm số (kiểm điểm số tỳ-kheo dự bố-tát).»
được tiến hành liên tục, nhưng bản chất của hai loại yết-ma khác nhau, do đó không thể cùng chung một tiền phương tiện. Tức là, bắt đầu từ vấn đáp một cho đến sau cùng hỏi và đáp:
- Tăng nay hòa hiệp để làm gì?
- Yết-ma giải đại giới.
Sau khi xong tác pháp giải giới, lại tác tiền phương tiện khác, cũng bắt đầu với vấn đáp 1 cho đến sau cùng hỏi:
- Tăng nay hòa hiệp để làm gì?
- Yết-ma kết đại giới.
Như thế gọi là tác pháp đơn. Nghĩa là một tiền phương tiện cho một tác pháp duy nhất chứ không được phép kiêm cả hai.
Có trường hợp nhất định đơn, như yết-ma kết và giải giới v.v… Có trường hợp nhất định kép, như truyền thọ cụ túc v.v… Có trường hợp bất định, như thuyết giới hay tự tứ v.v… Nếu tiền phương tiện không được thực hiện đúng theo các tác pháp đơn hay kép hay bất định như thế thì yết-ma của Tăng bất thành.
- Tăng nay hòa hiệp để làm gì?
- Yết-ma giải đại giới.
Sau khi xong tác pháp giải giới, lại tác tiền phương tiện khác, cũng bắt đầu với vấn đáp 1 cho đến sau cùng hỏi:
- Tăng nay hòa hiệp để làm gì?
- Yết-ma kết đại giới.
Như thế gọi là tác pháp đơn. Nghĩa là một tiền phương tiện cho một tác pháp duy nhất chứ không được phép kiêm cả hai.
Có trường hợp nhất định đơn, như yết-ma kết và giải giới v.v… Có trường hợp nhất định kép, như truyền thọ cụ túc v.v… Có trường hợp bất định, như thuyết giới hay tự tứ v.v… Nếu tiền phương tiện không được thực hiện đúng theo các tác pháp đơn hay kép hay bất định như thế thì yết-ma của Tăng bất thành.
ii. Căn bản và hậu khởi của yết-ma
Sau khi tiền phương tiện, tức gia hành của yết-ma, được thành tựu, bây giờ tùy theo loại yết-ma, hoặc đơn bạch, hoặc bạch nhị, hoặc bạch tứ, cần phải đúng pháp mà thực hiện để cho căn bản nghiệp đạo của yết-ma được phát sinh, và do thế yết-ma của Tăng được thành tựu. Văn của mỗi loại yết-ma này sẽ được nói trong các chương liên hệ.
/75