thông và chỉ sử dụng cho mục tiêu rất hiền thiện. Thần thông là một sự phát triển tâm thức mà bất cứ ai đủ nhẫn nại đều có thể chứng nghiệm được, lại nữa, trong khi Phật pháp có thể chỉ rõ phương pháp để đạt được những năng lực ấy, thì các hành giả luôn luôn được báo cho biết rằng hãy xem chúng thực sự là ít quan trọng, tốt hơn là hoàn toàn đừng quan tâm đến chúng. Đối với các Phật tử, tâm là nơi sinh ra mọi phiền não của con người, nhưng cũng chính là nơi mà nhờ tu tập, con người chứng nghiệm Giác ngộ. Thay vì chỉ cắt tỉa các cành của cây leo tham ái bằng Thần thông, người ta đến tận đáy và chặt đứt gốc rễ bằng cái rìu Thắng Tuệ.
Hai dòng suối trong sự phát triển tâm thức
Trước khi tìm hiểu về sự phát triển của tâm từ quan điểm căn tính ở phần dưới đây, ta cần phân loại thiền định một cách khái quát trên căn bản tu tập. Người ta phân biệt có hai dòng suối khác biệt về hình thức, mặc dù khi thiền định được thiếp lập, hai dòng suối này bổ túc cho nhau.
Đối với một số người có tâm rất hoạt động và có xu hướng khổ sở do sự xao lãng thì có lẽ nên chuyên chú theo dõi các nhào lộn của cái tâm khỉ khùng. Vì quả thực tâm là một chuỗi các sự kiện tâm thức sinh khởi và tàn diệt một cách hết sức
nhanh chóng, mỗi sự kiện là một cái tâm trọn vẹn với những yếu tố tâm thức phụ trợ, cho nên ngay lúc đầu, loại chú ý này thực sự là những cái tâm " chú ý" của ta nhìn " những cái tâm" khác (dĩ nhiên những cái tâm khác này đều ở trong sự tương tục tâm thức của ta). Bằng cách ấy, người ta phát triển cái khả năng nhìn vào trong tâm và xem nó đã đi đến đâu. Nó đã đi đến quá khứ, hiện tại hay tương lai? Nó đã đi đến vật chất, hay các cảm thọ, hay có thể đã đến các ký ức và nghiệp ( các hành động tác ý), hay đã đi đến ý thức? Bằng phương pháp cem " tâm đã đi đến đâu?" cái tâm xao lãng từ từ được cái tâm chánh niệm kiểm soát cho đến khi chánh niệm tạo thành một nền tảng vững mạnh cho sự phát triền xa hơn. Sự sáng suốt đáng kể của tâm dù là còn mang phàm tính vẫn vừa cần thiết cho sự tu tập này vừa được phát triển bởi sự tu tập này, tuy nhiên tu tập này cần được quân bình bằng sự tỉnh lặng của các thiền tư. Khi tâm đã trở nên yên tịnh, người ta nên khởi đầu sự tu tập để đắc các thiền cảnh và các thiền cảnh ấy lại sẽ là căn bản cho sự sinh khởi của tuệ quán chân thật. Phương pháp này gọi là tuệ - đưa- đến - chỉ ( tu chỉ).
Có những phương pháp khác thích hợp với những ai mà tâm ít bị rối loạn lúc ban đầu, gồm có 40 đề tài thiền quán cổ điển ( xem một số đề tài dưới đây) và những đề tài này, cùng với vài phương pháp