Tinh tấn và Tinh tấn Ba la mật
Vì Giác ngộ không thể nhận thức được nếu chúng ta không nhẫn nhục nên Giác ngộ không thể đạt được nếu không nỗ lực. Chánh pháp không bao giờ khuyến khích học thuyết định mệnh và các Phật tử chân chính không boa giờ nghĩ đến các sự việc như là chúng ta được định sẵn trước hẳn hòi. Loại thuyết định như vậy sẽ bị đánh ngã bằng chánh niệm và bằng tinh tấn. Hạnh Ba la mật này có thể tương đương với nhẫn nhục ba la mật và nếu được quân bình do sự tu tập, hai hạnh này sẽ bảo đảm cho người Phật tử chân thành không chấp nhận một cách thụ động những gì mà người ấy cần phải đối phó mà cũng không xông xáo lung tung theo những điên đảo của mình và của người khác khi người ấy cần phải có sự nhẫn nhục (1). Người ấy kiên
(1) Xin nhắc, ở đây ta ghi nhận rằng trong giới Phật giáo có một số "phương pháp" hứa hẹn giúp người ta đạt trọn Phật pháp trong chớp nhoáng. Ta nghe được những nhắc nhở như " sách vở và nghiên cứu chẳng ích lợi gì!" hoặc cả " phát triển về tịnh (chỉ) là phí thì giờ! Người ta chỉ cần phát triển tuệ (quán)". Những khuynh hướng thiên chấp như thế không phản ánh trí tuệ của Đức Phật, Ngài đã lắm lần dạy ta về sự cần thiết của phát triển quân bình về tâm. Kinh sách và việc nghiên cứu kinh sách có ích cho một số người muốn có một hiểu biết căn bản tố về những gì Đức Phật thực sự thuyết dạy trước khi họ thực hành tu tập chuyên thâm. Còn về việc bảo rằng chỉ cần phát triển tuệ thì không thể có tuệ thực sự (chỉ có những ý niệm si muội) sẽ sinh khởi đối với những người có cái tâm chưa có kinh nghiệm về tịnh (chỉ). Những " kiến giải" như thế vốn thường được căn cứ vào kinh nghiệm riêng nào đó của các "bậc thầy" sinh ra chúng, có thể dẫn đến lắm cái sai lầm vì sự ham muốn những kết quả nhanh chóng kèm với
quyết dấn thân vào tất cả những công việc gì mình đang làm và khi đã làm xong thì không cảm thấy tí gì mệt mỏi và liền đó nhạn lấy ngay một công việc mới.
Ở đây cần chú ý rằng sự mệt mỏi có hai loại: một loại liên hệ đến sự kiệt sức đến thuộc cơ thể và loại kia là do tâm thức gây ra và kéo theo các yếu tố bất thiện là hôm trầm và thụy miên. Trong khi mệt mỏi về cơ thể dĩ nhiên không thể nào tránh khỏi thì sự mệt mỏi tâm lý chỉ xảy ra khi nào Si Căn (hôm trầm) trở thành chiếm ưu thế trong tâm. Điều nay xảy ra khi nào có tình trạng mà ta không thích thú, không muốn và ta muốn chạy trốn nó. Nhiều người than phiền khi ngồi thiện và thực hành một cách nỗ lực thì họ trở nên mệt mỏi hơn nhiều so với khi họ đọc sách báo khá lâu. Khi cái ngã cảm thấy bị đe dọi bởi một sự kiện đang tự biểu lộ ra thì cái ngã ấy vốn đã bắt rễ sâu xa trong cái Vô minh,bấy giờ tỏa ra một đám sương mù hôm trầm dày đặc phát sinh từ Si căn. Trái lại, nhiều người đã dày công hành thiền ghi nhận rằng họ không phải ngủ nhiều như trước kia, trong khi Tinh Tấn đã trở thành Ba La Mật như hạnh Bồ Tát thì hoàn toàn tự nhiên không gò ép.
Sự ghét các công việc khó khăn cần thiến dễ dàng bị quấy động lên. Cần phải có kiên nhẫn để chấp nhận rằng những điều kiện cần cho sự thành công về thiền định (như được neu qua ở trên) phải được thành tựa và chỉ riêng kết quả của sự việc làm không được như thế mới đi lạc Con Đường.