chứng đắc, nhưng ngay cả khi bị quên lãng, Pháp vẫn còn là thật vả chờ đợi được phát hiện. Người đã phát hiện ra tuệ giác cổ xưa, với tính viên mãn và sáng sủa của nó được gọi là một vị Phật, một chức đắc tâm linh vượt lên tất cả mọi chức đắc tâm linh. Như vậy quá dễ hiểu lời dạy của những hiền triết Phật giáo về sau này, những người đã nhân cách hóa tinh hoa của Pháp như là sự toàn hảo của trí tuệ mà gọi Pháp là mẹ của chư Phật.
Phật Bảo
Đức Phật là ai? (1) Căn cứ vào một đời sống thật không đủ để trả lời câu hỏi ấy, bởi vì để trở thành Đức Phật, cần phải tích lũy nhiều công đức và phải
(1) Đức Phật, như các độc giả đã thấy, dù cách nào cũng không nên bị so sánh với thượng Đế của Thiên Chúa Giáo, với Jahweh của Do Thái giáo, hay với Allah của Hồi giáo. Ngài không phải là một vị thần nào cả. Khi những người không phải là Phật tử nhìn thấy những tín đồ của Đức Phật tôn kính các hình tượng của Ngài thì đôi lúc họ kết luận rằng những lễ lạy này được thực hiện nhằm thờ phụng hay cầu xin ơn huệ của Đức Phật. Như thế là không đúng, vì Bậc Giác Ngộ thì vượt khỏi mọi thích thú khi được thờ phụng ( hay tức bực vì không được thờ phụng). Về mặt này, Đức Phật hoàn toàn tự tại. Những lễ lạy hay mọi sự tôn kính khác nhằm cho các hình tượng của Ngài là để làm mạnh cái khía cạnh thiện xảo ( hay tốt lành) của tâm thức. Lễ lạy là nhằm vì hạnh phúc của một cá nhân chứ không phải vì tôn vinh một vị thần. Đức Phật không dính dáng gì tới những thần thoại sáng tạo của cuộc đời và Ngài được hồi niệm, được tín ngưỡng như là một vị Đạo Sư cao cả, lớn lao hơn bất cứ một vị thần nào vì Ngài vượt khỏi hẳn những điều kiện đưa đến việc trở thành một vị thần như thế. Về các vị thần trong Giáo pháp Phật giáo và các Thượng đế của các tôn giáo hữu thần, xin xem một số trang sau.