Tìm Hiểu Đạo Phật

Chương 17: Vào lúc khởi đầu (Trang 106 - 111)

Vào lúc khởi đầu
Sau khi đã bàn qua tại sao, do đâu có vấn đề tái sinh, ít nhất một vấn đề còn lại chưa được đề cập đến: Tái sinh bắt đầu như thế nào và ở đâu?
Dĩ nhiên phải có một khởi điểm, hoặc là vấn đề khởi điểm có thực sự cần thiết không? Nếu tôi cho rằng trước đây tôi không có mặt, thì cái gì đã đưa vào hiện hữu cái hữu thể này mà bây giờ được biết bằng một cái tên này, tên nọ? Câu trả lời thông thường là Thượng đế hay một năng lực vô ngã đã sáng tạo ra vũ trụ này, hành tinh này và chúng sinh trên hành tin này. Khi nghĩ thế, ta không thể tránh một câu hỏi khác khởi lên: Thượng đế và Năng lực kia từ đâu mà có, nếu câu trả lời là Thượng đế hằng hữu thì tại sao vào một lúc nào đó Ngài lại khiến tất cả mọi thứ này hiện hữu? Để làm gì? Vì thú vui của Ngài chăng? Vì khổ não của chúng ta? Câu trả lời cho mọi câu hỏi như thế vả câu hủy diệt sự nghiên cứu xa hơn về vấn đề ấy lả: những đường lối của Thượng đế không thể hiểu được.
Thật là thú vị khi người ta thường đẩy Thượng đế lui về quá khứ xa xăm của sự Sáng chế, hay về tương lai xa xăm của sự Phán xét. Điều này có nghĩa là Ngài có rất ít liên hệ với đời sống hiện tại của con người. Có lẽ Ngài là một tín ngưỡng hay Ngài có thể là một khát vọng ( về một vị Cha, một

đời sống vĩnh cửu, v.v.). Nhưng khi đi vào sinh hoạt đời sống của hàng ngày thì yq niệm thượng đế hiếm khi đến trong tâm trí người ta. Điều này cho chúng ta một căn cứ về một thái độ của Phật giáo đối với ý niệm Thượng đế là dù cho Ngài có hiện hữu đi nữa, thì có sự khác biệt thực tiễn gì đối với cuộc sống của người ta ở đâu và bây giờ? Cái quá khứ xa xăm, cũng như cái tương lai xa xăm, há dứt khoát không thích đáng đối với chúng ta trong lúc hiện tại? Trong Phật giáo, chính hiện tại là quan trọng chứ không phải là quá khứ là thứ thường được so sánh với một giấc mộng, cũng không phải là tương lai là thứ được xem như một ảo ảnh. Những gì mà tôi làm bây giờ, tôi phản ứng ra sao bây giờ, những thứ ấy vô cùng thích đáng hơn là những suy diễn về những sự kiện xa xăm.Đức Phật bảo những suy diễn ấy là sự rối rắm của vọng kiến ( những cái thấy sai lầm), " vọng" vì không đạt đến những kết luận chắc chắn trên những căn bản mà chúng được xây dựng. Những vọng kiến ấy là gì? Lòng tin mù quáng là một cái khát ái là hai. Hơn nữa, cả một tổ ong bị quấy động lên mỗi khi các phái đối lập về " tín ngưỡng" có mâu thuẫn với nhau và cái gọi là những cuộc chiến tranh và những trừng phạt thuộc " tôn giáo" là một biểu thị cho thấy sự chấp thủ các vọng kiến có thể vô cùng mạnh mẽ. Tại sao lại bị điên đảo trong những thứ ấy?

Khi hỏi về sự lâu dài của một đại kiếp, Đức Phật đã dạy: " Các chúng sanh bị che mờ bởi vô minh, bị lôi kéo bởi khát ái, đang lăn mình vào vòng sinh tử, không thể nhìn thấy được lúc khởi đầu." Như thế, đối với những người Phật tử, " vào lúc khởi đầu" là vô nghĩa không thể tìm thấy một điểm nào trong thời gian là lúc có một sự sáng tạo hoặc Đấng sáng tạo ( tất cả chúng ta đều là những Đấng sáng tạo và tạo nên một sự sáng tạo liên tục bằng hành động có tác ý (nghiệp) của chúng ta. Hiểu sự vô cùng của sanh tử có gốc từ vô minh dễ dàng hơn là nói đến một đấng sáng tạo chưa bao giờ được sinh ra. Thực vậy, hiểu cái vô cùng của sanh tử có nhiều lợi ích hơn là nói đến Đấng sáng tạo, vì vô minh thì ở ngay trong tâm con người và có thể loại trừ do tu tập tích đáng.
Các sự kiện điều phụ thuộc ( duyên sinh) vì sự sinh khởi của chúng tùy thuộc vào những tập hợp phức tạp của các điều kiện ( nhân duyên). Các pháp ( sự việc, sự vật, cả vật lý lẫn tâm lý) thực sự sinh như vậy, và diệt như vậy, không cần phải tìm kiếm thời điểm, đấng tạo dựng nào cả. Một bài thơ cổ viết:

" Không một vị thiên nào, không một Đấng Phạm thiên nào
Được gọi là Đấng tạo dựng nên Bánh xe Cuộc sống,

Chỉ có các hiện tượng trống rỗng trôi lăn.
Tất cả đều tùy thuộc vào các điều kiện.
                                    (đều do duyên sinh)
                                ( Thanh tịnh Đạo XIX,
                                       bản dịch của TT. Nànamoli)

Vũ trụ luận của Phật giáo không phải chỉ bàn đến sự hiện hữu của vô số hệ thống thế giới tập hợp thành những nhóm mà ta vẫn gọi là các thiên hà, mà còn đề cập đến những khái niệm rộng rãi về thời gian của vũ trụ. Những bàn kinh Phật cổ xưa nhất nói đến các thành kiếp và hoại kiếp với những khoảng thời gian lớn lao của những thiên hà ấy, chúng dần dần hình thành như thế nào và sau một thời kỳ tương đối ổn định và có đời sống trong các thế giới của chính chúng đã tồn tại rồi tất nhiên phải suy tàn và hủy diệt như thế nào. Tất cả đều là sự vận hành của những quá trình, biến cố này dẫn đến biến cố khác một cách hoàn toàn tự nhiên. Như chiếc đồng hồ có những người làm ra chúng, nhưng còn có vô số các yếu tố khác nữa, cũng thế, vũ trụ quay tròn hay ngừng quay do những sức mạnh có sẵn trong nó.
Thực ra đức Phật đã nói gì về Thượng đế? Phải chăng Ngài thật sự giữ yên lặng trước vấn đề này, một xác lập mà người ta nhắc đi nhắc lại rất nhiều lần? Câu chuyện kể về khởi nguyên của một Đấng

"Sáng tạo" sẽ đủ để giải đáp câu hỏi này: Vào lúc khởi đầu của một chu kỳ mới ( sau một trong những hoại kiếp của thế giới), một chúng sinh do nghiệp sinh vào một cõi trời, ở đó chưa có mặt một chúng sinh nào khác ( nghiệp của chúng sinh ấy là một điều kiện sinh khởi sự cảm thọ đặc biệt về cõi trời kia) (1). Vị thiên ấy không nhớ đời sống quá khứ của mình giữa các vị thiên ở các cõi trời " cao hơn" và qua suốt các thời kỳ, vị ấy tưởng rằng mình sống ở đó mãi mãi. Sau một thời gian rất lâu, vị ấy mong ước có những chúng sanh khác cùng sống, rồi do nghiệp của họ, một số chúng sanh khác xuất hiện trong cõi trời ấy, vị thiên kia tin rằng họ được tạo ra do ý muốn của mình.

(1) Các cõi trời cao nhất của các tôn giáo hữu thần thực ra là tương đương với các cõi của Sắc giới và chắc chắn các chúng sanh ở đấy có các công đức lớn lao và có đời sống rất lâu dài. Tuy nhiên, các nhóm tôn giáo ở phương Tây lại tin rằng một trong những Phạm thiên này là Đấng Sáng tạo và tôn thờ vị ấy trong khi Phật giáo thì xác nhận rằng tất cả các chúng sanh dù vĩ đại nhưng vì đã hiện hữu thì tất cả phải là vô thường.
Vì trong các bài thuyết pháp của Đức Phật đã hàm chứa hết mọi vấn đề này, nên thực là sai lầm khi bảo Ngài là một bậc thức giả hay vị-hiểu-biết (Pali: jānatā). Ngài cũng được gọi là Sabbanmū, bậc "Toàn Tri" và về vấn đề này thì những Phật tử nào thực sự nỗ lực tu tập có thể biết rõ hơn các học giả, đông phương hay tây phương là những người chỉ đối đãi suông với các ý niệm. " Toàn Tri" có nghĩa là bất cứ đề tài nào mà đức Phật lưu ý thì Ngài biết mọi nội dung của đề tài. Điều này không có nghĩa rằng Ngài luôn luôn biết mọi sự về mọi đề tài ngay một lúc - đây là điều Ngài đặc biệt phủ nhận.
( Lời người dịch : Chúng tôi chưa rõ vì sao tác giả lại thêm phần thứ hai của chú thích trên; theo chúng tôi, nó có vẻ không cần thiết cho văn mạch).

Từ đó vị ấy tiếp tục tôn vinh mình, tôn vinh sự " sáng tạo" giả định của mình, điều này khiến vị ấy tự cao, vì những vị kia không nhớ được đời sống quá khứ của họ, nên tưởng tượng rằng họ là những tạo vật của Đấng Phạm thiên ( Brahma). Một trong những Đấng Phạm thiên lớn tên là Saka, đã được đức Phật chỉ cho thấy chỗ hư ngụy trong quả quyết của vị ấy về sự hiện hữu vĩnh cữu và tính sáng tạo khi đức Phật trong lúc nhập thiền ( ta nên nhớ rằng những cảnh giới này hiện hữu trong sự độ lượng của tâm) đến thăm cõi trời ấy.
Thái độ của đức Phật đối với Thượng đế hay Đấng sáng tạo, Phạm thiên được tóm tắt một cách thẳng thắn và có phần châm chua trong mấy câu thơ phiên dịch này:

Kẻ nào có mắt thì có thể thấy cảnh khổ đau;
Tại sao Đấng Phạm thiên không khiến cho
những tạo vật của Ngài được tốt lành?
Nếu không gì có thể hạn chế quyền năng
                      rộng lớn của Ngài
Thì tại sao bàn tay của Ngài lại quá hiếm khi
                               trải rộng để ban hạnh phúc?
Tại sao mọi vật của Ngài đều bị buộc phải
                                                    đau đớn?

Tại sao Ngài không ban hạnh phúc cho
tất cả?

/55

CHÙA KHAI NGUYÊN

Xây dựng từ : 2010 - 2026, Ban Thông Tin - Truyền Thông Chùa Khai Nguyên.

Địa chỉ: Thôn Tây Ninh, Xã Đoài Phương, TP. Hà Nội