Tìm Hiểu Đạo Phật

Chương 43: Thiền định và thiền định Ba la mật (Trang 218 - 223)

Tinh tấn Ba la mật được làm sáng tỏ bởi câu chuyện của những người trưởng đoàn, nhờ hành động quyết liệt đã cứu những người lái buôn, người và thú đặt sự tin tưởng vào sự coi sóc của ông ta. Khi những người khác đành phó mặc thân mình cho cái chết vì đoàn người bị lạc trong xa mạc và tất cả lương thực đã cạn, người trưởng đoàn lái buôn đã thúc đẩy một người trong nhóm đào lấy nước uống và người ấy đã tìm thấy nước. Bằng cách ấy, Đức Gotama, trong một tiền kiếp là người trưởng đoàn lái buôn ấy, đã bỏ bay nỗ lực không phải chỉ riêng cho sự sống của mình mà cho cả an lạc của những người khác. Các tu sĩ cũng được trỏ đến như "những người trưởng đoàn" ở nhiều nơi trong các bản kinh Pali chứng tỏ rằng không phải chỉ có Đức Phật hay một vị Bồ tát mới có thể hướng dẫn những người khác. Nếu ta có tinh tấn trong tu tập của chính mình thì ta cũng có tinh tấn để đưa những người khác tiến lên, nhiều câu chuyện khác tương tự như chuyện trên có thể được tìm thấy trong các tác phẩm Phật học đã nêu rõ tinh tấn thật là cần thiết, từ tinh tấn mà phát sinh kiên trì và quyết tâm để thấy được thực sự chân thật, Niếm bàn.
Thiền định và thiền định Ba la mật
Bằng cách ghi nhớ ý nghĩa của từ thiền định này và cùng với các từ chuyên môn như là "sự phát"

triển" (tâm), "thâm nhập", "tuệ quán", "nhất điểm" và "cảnh giới của sự hành thiền", bây giờ chúng ta có thể khảo sát những gì làm nên sự tập định toàn hảo. Đặc điểm khác biệt nhất giữa việc tu tập của một thiện Phật tử, dù người ấy là một Bồ tát hay không, với việc tu tập của một người hành thiền bình thường trong bất cứ tôn giáo nào là người hành thiền bình thường phần lớn có thể trở nên bị trói buột chặt chẽ vào những sự thích thú xuất hiện trong những chứng đắc cao hơn ở cõi Dục giới hay vào các hỷ lạc thuần tịnh của cõi Sắc Giới, và kết quả là tái sinh vào một trong các cõi trời ấy. Nếu chúng ta bị mắc vào một trong các cảnh giới này, nơi mà hỷ lạc thì lớn, khổ đau thì ít, có lẽ chúng ta khó mà phát khởi lên được sự tinh tần cần thiết để đạt Tuệ Giác Ba la mật. Thế nên, vị thiện thiền giả nổ lực để có đủ khả năng đi vào cảnh giới thiền (để vị ấy có thể đi vào các cảnh giới thiền ấy khi vị ấy muốn, vào cảnh giới mà vị ấy thích thú nhập định bao lâu cũng được, và muốn xuất định lúc nào cũng được) mà đồng thời lại tu tập vô chất đối với các cảnh giới ấy. Sự tu tập của vị này cũng khác với sự tu tập bình thường ở chỗ quy kết vào nhận thức về lẽ không, khiến vị ấy không chấp thủ người hành thiền định, đề tài thiền quán, cũng không chấp thủ sự tu tập thiền định.
Điều này đưa chúng ta đến một điểm quan trọng, sự đề cập những cánh cửa giải thoát. Đây là

ba cánh cửa và một trong ba cánh cửa ấy là Thiền định quán về không như đã nói trân. Tuy nhiên, ba cánh cửa ấy thường được nêu theo thứ tự là: Vô Nguyện, Vô Tướng và Không. Thiền quán về Vô nguyện diệt được tham Bất thiện căn. Vô tướng nhổ góc Sân vì Sân không thể nảy nỡ được nếu chúng ta không chấp thủ các tướng ( hay tính) khổ của sự vật. Bất thiện căn thứ ba, rất nguy hiểm là Si hoàn toàn bị phá hủy bởi định quán về lẽ Không. Một câu chuyện để làm sáng tỏ ý nghĩa Ba la mật này là câu chuyện về đời sống của Kuddàlamuni. Tên vị ấy có nghĩa là Hiền Trí Cuốc vị ấy được gọi như thế vì đã kinh nghiệm sự khó khăn trong việc giải thoát mình khỏi sự ràng buộc với cái cuốc mình. Nhiều lần từ bỏ gia đình vào rừng thiền định nhưng vì vẫn tưởng nhớ đến cái cuốc và nghề nông nên vị ấy cứ bị kéo trở về. Một hôm suy nghĩ về vô thường trong thiền quán, vị ấy cầm cây cuốc quay tròn quanh đầu mình rồi ném nó vào lòng sông Hằng cạnh nó. sau khi đã làm như thế, vị ấy sung sướng la lớn lên ! Vị vua tại địa phương đi ngang qua con đường đó cùng với binh lính của Ngài liền sai người đến hỏi vì sao người nông dân này lại sung sướng như thế, nhà Hiền trí trả lời bằng cách kể lại chứng nghiệm của mình. Nhà vua và mọi người đều rất xúc động vì lời đáp của vị Hiền trí, và một số đã theo người vào rừng sống thiền định, sau đó ta được kể rằng tất cả chết đi và thọ sanh vào cõi Sắc Giới.

Nhà Hiền trí Cuốc không ai khác hơn là Đức Gotama trong một tiền kiếp của Ngài, đã nêu bậc lên một khía cạnh khác của thiền định Ba la mật: khả năng dạy thiền cho những người khác sau khi tự mình đã đạt được khả năng ấy.
Sau hết, ta có thể thêm vào phần này các ghi chú ngắn về ba đức tính khác hữu ích cho thiền định, ba đức tính này được tăng trưởng nhờ việc hành thiền.
Tri túc ( sự bằng lòng) cũng là một vì sao trong chòm sao các thiện tính. Tri túc có mặt ở nhiều tầng bậc, từ loài thú lên đến đấng bậc của Giác ngộ Hoàn toàn. Chúng ta không quan tâm đến nhũng gì thấp kém nhất, mà đến loại tri túc của đạo Phật. Khi có đủ những cần thiết cho đời sống, tâm chúng ta sẽ chỉ dao động khi nào có nhiều ham muốn khởi lên. Càng có nhiều vật sở hữu thì thực ra ta cũng chẳng được thõa mãn chúng là một nguyên nhân của sự bất mãn trong tương lai. Đã có nhiều sự vật, người ta càng muốn nhiều hơn, nhiều, nhiều nữa... Đây là điều trái với tri túc, nhưng chế nên hiểu rằng như thế là sự bào chữa cho tính lười biếng mà mọi Giáo lý của Phật đều lên án. Trái lại, sống một cuộc sống giản dị không phài là sống hạnh phúc chỉ bằng cần kiệm đạm bạc, mà bằng an tịnh nội tâm, bằng tư duy không chạy lạc ra ngoài theo với thứ này hay thứ nọ mà bằng lòng sống an trú trong tâm. Bởi thế, cuộc

sống giản dị ấy không loại bỏ sự phát triển năng động về tâm thức và nếu có được tri túc thì sự phát triển này sẽ dễ dàng hơn nhiều.
Thông thường ta biết ơn ai về một cái gì đó, nhưng đây không phải là sự biết ơn toàn hảo của Phật giáo, đó là sự biết ơn khởi lên sau thiền quán về Giáo lý Vô ngã khi sự biết ơn được tựa thành tốt đẹp thì ý nhiệm Vô ngã như chúng ta bị nhổ bậc đi vào cả đến những chúng sinh khác chỉ được xem là hiện hữu giả tạm. Với nhận thức như thế, các sự kiện xảy ra, dù cho người đời gọi chúng là tốt hay không tốt, hành giả cũng xem hết thảy các sự kiện ấy như cái phần số nào kèm vào đó mà thôi. Người Hiền trí quán tưởng như vậy là biết ơn, không phải là biết ơn người nào và không cần thiết là biết ơn những gì nhận được. Vị ấy quả có thể dùng được cái tốt (thiện) trong mọi sự vật, không còn cách thủ vào sự tương tục của chính mình, mà chú tâm vào hạnh phúc của những người khác.
Cuối cùng đức tín khiêm tốn cần được nói đến ở đây. Đức tình này không thể được giả vờ. Tỏ ra khiêm tốn hay ngay cả tự tin tưởng mình là khiêm tốn thì đấy chỉ là một sự khiêm tốn giả tạo, nếu không nói là lòng kiêu mạn được ngụy trang. Khiêm tốn không phải là một đức mà thế giới xem trọng, đặt biệt là trong thời hiện đại. Một người "thành công thì rõ ràng là một người đi ra dành

giật tài sản trong cuộ đời cho mình rồi phô trương năng lực của mình cho mọi người thấy. Nhưng đôi mắt của người Phật tử có thể nhìn xa hơn cuộc đời nhỏ bé này và trong viễn ảnh lâu xa hơn, rõ ràng khiêm tốn thật sự là kẻ thắng trận. Thành công trong cuộc đời là mong manh ( dù là có giá trị khi nó hướng về lợi ích tha nhân), trái lại, sự tự hiểu biết mình có một hiệu lực vô cùng lớn lao hơn. Khiêm tốn là cần thiết, chẳng hạn như khi đi vào một truyền thống tôn giáo thật đáng kính như truyền thống Phật giáo. Trước khi khởi sự lên án việc này hay việc kia, hãy dừng lại một chút để tự hỏi chúng ta có hiểu biết mọi chuyện liên hệ đến mọi vấn đề ấy không? Biết đâu chừng, cuối cùng lại là chính tâm ta là có lỗi: Khiêm tốn là cần thiết nếu chúng ta đi đến một vị Thầy, chẳng hạn để học thiền từ một vị ấy. Không khiêm tốn có nghĩa là sự biểu hiện của kiêu mạn và điều này dẫn đến sự cứng nhắc hướng kỷ, mà ở đâu có sự cứng nhắc này thì chẳng có hy vọng học hỏi được gì vì sự học hỏi đòi hỏi phải nhu nhuyễn. Sau cùng nhưng không phải ít quan trọng, khiêm tốn là cần thiết khi trình bày những quan điểm hay những ý tưởng của ta, chúng có thể tốt, nhưng nếu chúng liên hệ với thế giới tâm thức, thì ta phải luôn luôn nhớ rằng chúng phát sinh từ một cái tâm chưa hoàn hảo.
Có nhiều sách để tham khảo thêm những chi tiết

/55

CHÙA KHAI NGUYÊN

Xây dựng từ : 2010 - 2026, Ban Thông Tin - Truyền Thông Chùa Khai Nguyên.

Địa chỉ: Thôn Tây Ninh, Xã Đoài Phương, TP. Hà Nội