Again, if there any being whom the Tathagata had set free, then surely there would have been on the part of the Tathagata a seizing of a self, of a being, of a soul, of a person. “Seizing of a self ” as a no-seizing, Subhuti, has that been taught by the Tathagata. And yet the foolish common peoplc have seized upon it. “foolish common people” Subhuti, as really no people have they been taught by the Tathagata. Therefore are they called “foolish common people”.

 

 25. Này Tu-bồ-đề, ý ông nghĩ sao, Như Lai có nghĩ rằng: “Như Lai cứu độ chúng sinh?”. Này Tu-bồ-đề, đừng nghĩ thế. Tại sao? Không có một chúng sinh nào mà Như Lai đã độ cả.

 Lại nữa, nếu đã có chúng sinh nào mà Như Lai độ, thì hẳn Như Lai chấp thủ tự ngã, chấp thủ chúng sinh, chấp thủ linh hồn, chấp thủ người. Này Tu-bồ-đề, “chấp thủ tự ngã” đã dược Như Lai dạy là không-chấp thủ. Tuy nhiên kẻ phàm phu vẫn chấp thủ sự chấp thủ. Này Tu-bồ-đề “người phàm phu” do được Như Lai dạy thực sự là không người (phàm phu). Cho nên họ được gọi là “người phàm phu”.

 Nhìn thấy có chúng sinh, có phàm phu và có cứu độ là cái nhìn ngã tưởng, đầy mê vọng... Thế Tôn phủ nhận các ngã tướng chúng sanh, phàm phu v.v... là phủ nhận các ngã tưởng. Rời hết thảy các tưởng thì “thính chúng sẽ đi vào Diệt thọ tưởng định, và ở định này, chánh trí giải thoát (hay trí Bát-nhã) sinh khởi.

2. Chấp thủ tự ngã (self) là không-chấp thủ:

 Tự ngã (self) vốn là vọng tưởng, không thật, nên cái gọi là chấp thủ tự ngã hẳn là không-chấp thủ, không thành lập được nghĩa chấp thủ. Tự ngã vốn không có, nghĩa là đối tượng của “chấp thủ” không có, thì chủ thể của chấp thủ hẳn cũng không có.

 Kẻ trí thấy được điều đó thì từ bỏ chấp thủ, nhưng kẻ phàm phu vì không thấy điều đó nên cứ nắm giữ chấp thủ.

3. Người phàm phu không phải là người.

 Người chỉ là ý niệm về tập hợp ngũ uẩn mà không có thực thể gọi là người; phàm phu cũng chỉ là ý niệm. Đo đó, người phàm phu không có một cá thể gọi là người. Do vì người phàm phu không

4. Hình thức gỡ rối dây chuyền (chúng sinh, chấp thủ, phàm phu) nói lên thái độ của người đi vào giải thoát rằng: Không phải là vấn đề thảo luận, tư duy để thấy rõ thực hư, mà là vấn đề dập tắt các tưởng và qua cả vô tưởng (cõi Vô tưởng và cõi Phi tưởng phi phi tưởng).

 

 26a. What do you think, Subhuti, is the Tathagata to be seen by means of his possession of marks?-  Subhuti replied: No indeed, O Lord. - The Lord said: If, Subhuti the Tathagata could be recognized by his possession of marks, then also the universal monarch would be a Tathagata. Therefore the Tathagata is not to be seen by means of his possession of marks - Subhuti then said: As I, o Lord, understand the Lord’s teaching, the Tathagata is not to be seen through his possession of marks.

 Further the Lorđ taught on that occasion the following stanzas:

And those who followed me by voice,

Wrong the efforts they engaged in,

Me those people will not see.