a/ Dù giảng dạy với sự diễn đạt thiện xảo nhất, những người chấp thủ cũng khó lãnh hội, do vì vướng mắc chấp thủ tướng.

 b/ Ngôn ngữ khái niệm chở đầy ngã tính nên không thể nói lên được thật tướng không-tướng, đối với người còn mê.

 Do lẽ đó, Thế Tôn nói Pháp không nhằm mục đích nói lên thực tại như thực, mà chỉ để đánh thức người nghe rời khỏi các ngã tưởng.

 Nếu hiểu như thế thì ý nghĩa của đoạn Kinh 21a tự hiển lộ: Thế Tôn chỉ hỗ trợ, giúp đỡ thính chúng đi ra khỏi chấp thủ tướng mà không thật sự giảng dạy Pháp.

 Ý nghĩa trên đã được Nikàya xác định: Cho đến khi nào vị Tỷ-kheo nói về ly tham (ly thủ), cho đến khi ấy vị  Tỷ-kheo ấy mới được gọi là thuyết pháp (sẽ bàn đến ở chương III).

2. Thế Tôn dạy: “Ai nói Ta thuyết pháp là nói sai, người ấy đã xuyên tạc Ta”.  Lời dạy ấy đã đến ngoài sự mong chờ của các vị còn chấp thủ, có thể gây nên một kinh ngạc lớn, và có thể lay tỉnh một số thính chúng trở về với thực tại vô ngã.

3. Tôn giả Tu-bồ-đề lo lắng: Đối với những người có tập quán chấp thủ nặng thì khó khởi lòng tin

a/ Để mở chỗ chấp trước của thính chúng là có chúng sinh, Thế Tôn dạy: “Họ là không-chúng sinh”, một trong bốn tưởng mà một vị Bồ-tát phải rời khỏi. Cái gọi là chúng sinh, thật ra nó là sản phẩm của tư tưởng, khái niệm tạo ra, chứ trong thực tế không thể có. Chúng sinh ấy chỉ là tập hợp của nhóm các duyên và do vọng tưởng mà có: Nó chỉ là vọng tưởng mà không là chúng sinh.

b/ Nhưng, khi lập luận như thế, Thế Tôn không có ý xác nhận đó là sự thật - bởi vì sự thật thì không phải là kết quả của lập luận, hay của chứng minh - mà chỉ gỡ rối tâm chấp thủ là gốc khổ đau của thính chúng. Do đó, để tránh cho thính chúng khỏi rơi vào chấp các không-chúng sinh như là một ngã tướng - do tưởng của thính chúng mà có - và xem đó như là sự thật, Thế Tôn lại phải lập luận tiếp: “Cũng không phải không-chúng sinh”.

 Gọn hơn, Thế Tôn dạy: “Chúng sinh, chúng sinh” là “không-chúng sinh”. Cho nên Thế Tôn nói về “chúng sinh”.

 Như đã được bàn, “chúng sinh” thực ra đấy chỉ là tưởng, là khái niệm, nó là pháp duyên sinh nên vô ngã, do đó, nó là không-chúng sinh.

 Chính do sự kiện chúng sinh ấy chỉ là tưởng, là khái niệm, là không thật, nên Như Lai mới nói về nó, hay nó mới được nói về.

 Nếu chúng sinh là thực tại, thì Thế Tôn đã không nói về; nó không thể được nói về. Tất cả những gì thuộc thực tại đều không thể nói về.

 

 22. What do you think, Subhuti, is there any dharma by which the Tathagata has fully known the utmost, right and perfect enlightenment? - Subhuti replied: No indeed, o Lord there is not any dharma by which the Tathagata has fully known the utmost, right and perfect enlightenment -The Lord said: So it is, Subhuti, so it is. Not even the least