14d The Lord said; So it is, Suhhuti, Most wonderfufly blest will he those beings who, on hearing this Sutra, will not tremble, nor be frightened, or terrified. And why? The Tathagata has taught this as the highest perception (paramita). And what the Tathagata teaches as the highest perception, that also the innumerable Blessed Buddhas do teach therefore it is called the “highest perception".

13e. Đức Phật dạy: Này Tu-bồ-đề, lại nữa, giả tỷ có một thiện nam, tín nữ bố thí thân mạng mình nhiều như số cát trong những sông Hằng kia, lại nếu một người nào khác, sau khi hiểu rõ Kinh này dù chỉ một bài kệ bốn câu, diễn nói cho người khác nghe. Thì người sau sẽ được phước đức nhiều hơn không thể đo lường tính toán được.

14b. Thật không khó đối với con để chấp nhận và tin tưởng khi nghe Kinh này. Nhưng những ai trong tương lai, vào thời gian 500 năm sau cùng vào thời gian suy đồi của Chánh pháp, bạch Thế Tôn, hiểu được Kinh này, ghi nhớ, đọc tụng, nghiên cứu và diễn nói cho người khác nghe, những người ấy sẽ được phước đức hi hữu bậc nhất.

14d. Đức Phật dạy: Này Tu-bồ-đề, đúng vậy, thật là phước đức bậc nhất cho những ai khi nghe Kinh này không run, không sợ, không khiếp. Tại sao? Như Lai đã dạy Kinh này là Ba-la-mật bậc nhất. Và điều mà Như Lai dạy là Ba-la-mật bậc nhất thì vô lượng chư Phật cũng dạy. Cho nên nó được gọi là “Ba-la-mật bậc nhất”.

1. Edward Conze nhận định: Các đoạn Kinh ở phần hai này chỉ trình bày lại những điểm thâm áo của phần trước, nhưng bằng những cách diễn đạt có khi không được rõ bằng.

Edward Conze có lý qua nhận định đó. Nếu chúng ta tế nhị phân tích kỹ thì chúng ta sẽ khỏi rơi vào lúng túng khi cắt nghĩa. Chẳng hạn, bố thí vô lượng thân mạng, phước đức vẫn ít hơn nhiều so với việc hiểu, thọ trì, nghiên cứu và giảng nói chỉ bốn câu kệ của Kinh. Điều này tương đối khó lãnh hội, bởi lẽ nếu chấp ngã thì khó mà bố thí thân mạng.

Tuy nhiên, nếu chúng ta hiểu rằng cách diễn đạt rời xa thực tế ở trên làm nổi bật hẳn vấn đề muốn nói, thì vấn đề trở nên rõ ràng.

Bố thí bảy báu là bố thí ngoại tài, nếu chấp tướng thì bố thí ấy sẽ kém xa bố thí pháp Bát-nhã, dù chỉ bốn câu kệ; cách diễn đạt này nói lên giá trị thực tại của trí tuệ vô ngã: Đây là giá trị giải thoát. Bố thí đem đến phước hữu lậu chỉ đưa hành giả vào sâu sinh tử, nên phước đức không bằng phước đức trước.

Tương tự, ở đoạn này, bố thí thân mạng là bố thí nội tài, nếu hành hữu tướng thì cũng chỉ dẫn đến phước hữu lậu. Kim Cương đã đẩy bố thí tài vật (nội và ngoại tài) đến cao điểm của nó để xác

 Xác định “pháp thí thắng mọi thí” là điểm giáo lý rất truyền thống của Phật giáo.

 Điểm mập mờ duy nhất của đoạn Kinh là không xác định rõ loại bố thí thân mạng trên cũng là loại bố thí hữu tướng, bởi lẽ thân mạng mà bố thí được thì hành giả dễ dàng đi ra khỏi chấp thủ ngã, pháp(nghĩa là trở thành bố thí Ba-la-mật).

 2. Nếu giá trị giải thoát là tối thượng, thì giá trị các pháp tu tập cần được đặt trên cơ sở trí tuệ giải thoát mà không đặt trên việc khó làm. Theo đó, dù bố thí vô lượng thân mạng trong một ngày giá trị giải thoát vẫn được xếp sau bố thí pháp, dù chỉ bốn câu kệ.

 Nikàya (xem “Phật Học Khái Luận” cùng soạn giả) cũng dạy điều tương tự: “... Tế đàn hoa trái là tốt hơn; tốt hơn nữa là bố thí; tốt nhất là tự mình tu tập Giới, Định, Tuệ”.

 3. Đoạn Kinh trên nhấn mạnh “ly tứ tưởng" để tròn quả Phật, khiến một số vị trong thính chúng băn khoăn:

- Nếu giải thoát là “rời khỏi bốn tưởng” thì Thế Tôn chỉ cần dạy “rời bốn tưởng”, tại sao lại phải bố thí?

 Như đã bàn ở phần trước, thật là dễ hiểu rằng:

- Nếu Bồ-tát chỉ bố thí mà không “rời bốn tưởng” thì đánh mất trung tâm điểm giải thoát cho tự thân và tha thân.

- Nếu Bồ-tát chỉ hành “rời bốn tưởng”, thì đánh mất bản nguyện độ sinh.

Do vậy, Thế Tôn dạy bố thí “rời bốn tưởng” để Bồ-tát trên thì tròn quả Phật (thượng cầu), dưới thì hóa độ những ai chưa giác ngộ giải thoát (hạ hóa).

 Chúng ta đều biết rằng, đối tượng nghe Kinh chính là hàng Bồ-tát. Nên Thế Tôn nhấn mạnh đến “rời bốn tưởng” là trọn vẹn. Nếu không có trí tuệ Bát-nhã (rời bốn tưởng) thì Bồ-tát tự mình không thể thành tựu Lục độ Ba-la-mật thì còn nói chi đến việc độ sinh...!

 4. Do hiểu rõ thâm nghĩa ấy, Tôn giả Tu-bồ-đề cảm động trước mối quan tâm và lòng thương tưởng của Thế Tôn dành cho chư Bồ-tát và chúng sinh mà rơi nước mắt. Đây là những hạt nước mắt đầy từ bi và trí tuệ. Nước mắt rơi chính là lúc trí tuệ đang tuôn trào. Bấy giờ Tôn giả, cảm kích lại kính dâng Thế Tôn bài tán thán pháp (14a, 14b, 14c, 14d).

 Đoạn 14c nói rõ người tin, hiểu Bát-nhã là người tu tập rời khỏi các tưởng về ngã, hay gọi là an trú vào chánh niệm tỉnh giác.

 Thế là ở đây, Kim Cương cũng đề nghị đoạn trừ tưởng thủ uẩn, hay đoạn trừ năm thủ uẩn để vào trí Bát-nhã. Điều mà chúng ta gặp ở rất nhiều nơi trong Nikàya và A Hàm.

 Tại đây, chúng ta thấy điểm giáo lý rời hết các ngã tưởng, (hay rời hết các chấp thủ tướng), chính là rời khỏi vọng tưởng, là điểm giáo lý rất thiết thực và rất là nguyên thủy! Chư Phật đều dạy như thế về Bát-nhã, pháp hàng phục vọng tâm, thoát khỏi khổ đau, Đó là sự thật muôn thuở! (14d)

 

 14e. Moreover, Subhuti, the Tathagata’s perfection of patience is really no perfection. And why? Because, Subhuti,