Khi ái và thủ được đoạn tận, hành giả mới tự mình nhận ra thực tại như thực là gì. Bấy giờ cả ái, thù và toàn bộ giáo lý được buông bỏ lại sau lưng hành giả, như chính chiếc bè và dòng sông được để lại ở bên này của bờ bến an toàn.

 Kim Cương Bát-nhã và Nikàya đều nói lên cùng tiếng nói rằng: Giáo lý Phật giáo, cho dù là giáo lý tối thượng, chỉ để giúp chỉ đường cho hành giả giải quyết sinh tử mà không thể tự thân giáo lý giải quyết sinh tử. Do vậy, cả hai tạng giáo lý đều chỉ cho hành giả trở về chính mình để đoạn trừ ái, thủ trong tâm mình. Cả hai đều trung thành với tôn chỉ rất nguyên thủy của Phật giáo, mà hầu hết các bộ phái Phật giáo đều chấp nhận: Thế Tôn chỉ nói khổ và con đường diệt khổ.

 

1. Như đã đề cập ở mục II, chương III  này, Nikàya đề cập đến hai hạng người ở đời:

 a/ Hạng vô văn phàm phu: Là hạng người không hiểu rõ pháp của các bậc Thánh, không thuần thục pháp của các bậc Thánh, không tu tập pháp của các bậc Thánh..., luôn luôn xem Ngũ uẩn là: “Cái này là