14g. Tuy nhiên, này Tu-bồ-đề, với Pháp mà Như Lai đã chứng ngộ và tuyên thuyết thì không thực và cũng không hư.

 Như trong bóng tối mà người ta không thể thấy gì cả. Cũng như thế, một vị Bồ-tát bố thí mà rơi đắm vào sự vật. Như khi đêm trở nên sáng và mặt trời mọc, người ta có thể thấy nhiều sắc tướng. Cũng thế, một vị Bồ-tát bố thí mà không có rơi đắm vào sự vật.

1. Pháp mà Như Lai chứng ngộ và tuvên thuyết là pháp ở ngoài tham ái và chấp thủ. Pháp ấy là vô ngã tướng, lìa hết thảy các tướng. Do lìa hết thảy các tướng nên ở ngoài cả tướng thật và tướng hư của khái niệm. Lập luận như thế để làm lộ rõ rằng: Thực pháp không bao giờ là kết quả của một diễn đạt hay lập luận nào, mà chỉ xuất hiện khi chúng ta sạch hết các lậu hoặc (dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu). Nó cũng không bao giờ là đối tượng của nhận thức hay cảm thọ.

  Đấy là ý nghĩa nếu Bồ-tát vướng mắc vào các ngã tướng thì không thấy thực tướng ở đâu cả, như người mà trong đêm đen; nếu Bồ-tát giác tỉnh không

 2. Qua lời bàn và ý kiến nêu trên, chúng ta đi đến các nhận định:

a/ Khi lòng đầy tham ái và chấp thủ mà cho rằng cuộc đời được đón nhận qua ngũ uẩn là thật thì rơi vào tà kiến.

b/ Nếu hành Lục độ mà còn chấp thủ tướng thì như mài gạch để làm gương, tuyệt nhiên không được đạo.

c/ Nếu cho rằng tư duy để thấy đạo, cũng thế, sẽ rơi vào tuyệt vọng của người nấu cát mong thành cơm:

 Do vậy, thực tại chỉ được thấy bằng trí tuệ giác tỉnh vô ngã, rồi rời xa ái, thủ. Tu bất cứ pháp nào cũng phải y cứ vào niệm giác tỉnh vô ngã tướng của các pháp mới thấy đạo, ngộ đạo và chứng đạo.

 Con đường nuôi dưỡng và an trú tỉnh giác ấy là thiền quán trên tính vô ngã, vô thường và khổ đau của các pháp mà chúng ta sẽ gặp vào cuối thời Kinh. Chính đây là trọng điểm, là nút bấm của Kinh Kim Cương để Bồ-tát thể nhập thực tại như thực.

 Cũng chính ở đây nói lên rõ ràng Kinh Kim Cương không phải là tư tưởng hay triết lý nói lên một giá trị giải thoát, mà là con đường an trú tâm

 Ý nghĩa “phi thực phi hư” nêu trên đã được biểu lộ một cách tuyệt hảo qua hình ảnh của Thế Tôn “trước y, trì bát...” mở đầu Kinh.

 3. Pháp chứng ngộ thì “phi thực phi hư”, nghĩa là vô tướng, đấy là khai mở nhận thức cho hành giả tỉnh giác. Nhưng trên đường tu tập giải thoát, thì hành giả cần có những bước đi Giới và Định vững chắc trước khi có thể hành Bát-nhã, Lục độ Ba-la-mật có hiệu quả. Hành giả cần thấy rõ tâm lý và nhận thức của mình đang ở đâu để phát triển Thiền chỉ và Thiền quán cho khế hợp và hữu hiệu trong việc đoạn trừ tham ái và chấp thủ, đoạn trừ các vọng tưởng.

 

14h. Burtbermore, Subhuti, those Sons and daughters on good family who take up this discourse on dharma, will bear it in mind, recite, study, and illuminate it in full detail for others, they have been known, Subhuti, by the Tathagata with his Buddha-cognition, they have been seen,

 15a. And if, Subhuti, a woman or man should renounce in the morning all their belongings as many times as there are grains of sand in the river Ganges, ami if they should do likewise at noon and in the evening, and if in this way they should renounce all their belongings for many hundreds of thousands of millions of milliards of aeons; and someone else, on hearing this discourse on Dharma, would not reject it; then the latter would on the strength of that beget a greater heap of merit, immeasurable and incalculable. What then should we say of him who, after writing it, would learn it, bear it in mind, recite, study and illuminate it in full detail for others?

15c. Moreover, Subhuti, the spot of earth where this Sutra will be revealed, that spot of earth will be worthy of worship by the whole world with its Gods, Men and Asuras, worthy of beings saluted respectfully, worthy of being hon- oured by circumambulation, - like a shrine will be that spot of earth.

16b. With my superknowledge, Subhuti, I recall that in the past period, long before Dipankara, tha Tathagata, Arahat, Fully-Enlightened One, during incalculable, quite in-